της Θεοδώρας Πατρώνα (*)
Η μακρινή, άλλα και τόσο κοντινή συνάμα, Αυστραλία παρουσιάζει πλούσια και πολυποίκιλη λογοτεχνική παραγωγή ξεπερνώντας με δυναμισμό το σύμπλεγμα κατωτερότητας απέναντι στη μητέρα Μεγάλη Βρετανία καθώς τα τελευταία πενήντα χρόνια, μετά το Nobel του Peter White στα 1973, καταφέρνει να συγκεντρώσει πολυάριθμα διεθνή βραβεία. Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό γνωρίζει καλά συγκεκριμένες θεματικές που απασχολούν διαχρονικά αρκετούς από τους λογοτέχνες της αχανούς χώρας: η αποικιοκρατία και η γενοκτονία των ιθαγενών, η μυστικιστική έλξη της αυστραλιανής γης, η πολυπολιτισμικότητά της και τα παρεπόμενά αυτής, η ρευστή γυναικεία ταυτότητα.
Αναμφισβήτητα από τις πιο εμπνευσμένες και επιβλητικές μορφές των σύγχρονων Αυστραλιανών γραμμάτων είναι ο Peter Carey (1943-), που τα τελευταία 40 χρόνια ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη γράφοντας και διδάσκοντας δημιουργική γραφή. Βραβευμένος επανειλημμένα για το σύνολο του έργου του και μέλος της Royal Society of Literature, της Αυστραλιανής Ακαδημίας Ανθρωπιστικών Σπουδών και της Αμερικάνικης Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, διαθέτει στο ενεργητικό του τουλάχιστον 20 δημοσιευμένα σημαντικά έργα. Είναι μάλιστα και από τους λίγους που έχουν βραβευτεί δύο φορές με το βραβείο Booker την πρώτη φορά για το Όσκαρ και Λουσίντα (1988·εκδόσεις Aquarius), και τη δεύτερη για το True history of the Kelly Gang (2001). To μαύρο χιούμορ, η κριτική ματιά στο σκοτεινό ιστορικό παρελθόν της Αυστραλίας, η αναζήτηση της «αυθεντικότητας» στη λογοτεχνία και την τέχνη αλλά και πιο πρόσφατα η ελευθερία του λόγου, και ο διεθνής παρεμβατισμός, ο ρατσισμός και η αποικιοκρατική κληρονομιά της Αυστραλίας και η πολυπρισματική αυστραλιανή ταυτότητα είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της μοναδικής γραφής του χαρισματικού αυτού συγγραφέα. Αν και εδώ και χρόνια πολλά έργα του έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά (ενδεικτικά Η Χημεία των Δακρύων, Εκδόσεις Ψυχογιός κλπ)–δυστυχώς τα περισσότερα φαίνονται εξαντλημένα από τον εκδότη (πχ. Ο Παράνομος Εαυτός του Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Ο Πλαστογράφος Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα κλπ). Εκτός από τα προαναφερθέντα ξεχωρίζουν τα δύο πιο πρόσφατα μυθιστορήματά του-ευτυχώς ακόμη διαθέσιμα- Πολύ Μακριά απ’ το Σπίτι ( 2018, μεταφρ. Αργυρώ Μαντόγλου– Εκδόσεις Ψυχογιός) και Χωρίς Μνήμη (2016, μεταφρ. Αργυρώ Μαντόγλου– Εκδόσεις Ψυχογιός). Τα δυο αυτά έργα αγγίζουν κομβικά γεγονότα της νεότερης και σύγχρονης πολιτικής σκηνής της Αυστραλίας αλλά και δε διστάζουν να διεισδύσουν με τόλμη σε ουσιώδη ζητήματα της αυστραλιανής κουλτούρας, όπως το ταξίδι στην άγνωστη ενδοχώρα με την παράλληλη προσωπική ενδοσκόπηση, τη ντροπιαστική δράση των εποίκων, την αιμοσταγή αντιμετώπιση των ιθαγενών.
Ο νεότερος αλλά επίσης επιτυχημένος Richard Flanagan( 1961-) « o πιο ταλαντούχος συγγραφέας της γενιάς του»-έχει μεταφραστεί σε 42 χώρες και γράφει ως δημοσιογράφος στα πιο έγκυρα έντυπα παγκοσμίως (Le Monde, The Daily Telegraph, The New York Times, και The New Yorker) αποτυπώνοντας την στενή του σχέση με την ιδιαίτερη πατρίδα του την Τασμανία και το ντροπιαστικό αποικιοκρατικό παρελθόν της ως τόπο σωφρονισμού και βασανισμού. Τα ζητήματα αυτά τα ανασκαλεύει μέσα από την πειραματική γραφή του μυθιστορήματος Εγχειρίδιο ιχθύων – Μυθιστόρημα σε 12 ψάρια» (2006 μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Ψυχογιός). Με σημαντική ακτιβιστική δράση για την προστασία των παρθένων δασών της πατρίδας του και αγωνία για την κλιματική αλλαγή, ο Φλάναγκαν έχει συγκινήσει βαθιά μέσα από το πρίσμα του μαγικού ρεαλισμού που αποδίδει την εξαφάνιση (φυσική και ανθρώπινη) στο μοναδικό «Η ζωντανή θάλασσα που ονειρευόταν ξύπνια» (2014 μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδόσεις Ψυχογιός). Ακόμη, έχει αγαπηθεί στην Ελλάδα μέσα από την ευαισθησία και τον βαθύ λυρισμό στην απεικόνιση της μεταναστευτικής εμπειρίας και του διαγενεακού πολεμικού τραύματος στο μυθιστόρημα του «Ο ήχος του ενός χεριού» 2014, εκδόσεις «Ψυχογιός», μτφρ. Γιώργος Μπλάνας) αλλά και στις ιστορίες του για την αιχμαλωσία, τον πόλεμο και την ανθρώπινη ανθεκτικότητα που απορρέουν από την προσωπική ιστορία του πατέρα του στο επικό Το Μονοπάτι για τα Βάθη του Βορρά (2015, μετ. Γ. Μπλάνας, Ψυχογιος και (βραβείο Booker 2014).Στα ελληνικά υπάρχουν ακόμη- αν και τα δυο πρώτα είναι εξαντλημένα από τον εκδότη- τα Απουσία ( 2008, μετ. Γ. Μπλάνας Ψυχογιος) και η «Η άγνωστη τρομοκράτισσα» (2011, μετ. Παλμ. Ισμυρίδου), αλλά και το Σε πρώτο πρόσωπο (2020 μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός), και το μη μυθοπλαστικό και υβριδικό Ερώτημα 7 (μετ. Μιχ.Μακρόπουλος, Ψυχογιός).
Από τους συγγραφείς της νεότερης γενιάς και αναφορικά με τα ευπώλητα αυστραλιανά μυθιστορήματα σε παγκόσμιο επίπεδο οι αναγνώστριες/ες στην Ελλάδα γνωρίζουν καλά τη συγγραφέα ιστορικών μυθιστορημάτων και σεναριογράφο Hannah Kent (1985-)με το παγκόσμιο φαινόμενο Εθιμα Ταφής (2014 μετ. Μαρία Αγγελίδου Εκδόσεις Ίκαρος). Το πολυβραβευμένο έργο (ανάμεσα στα άλλα ABIA Literary Fiction Book, Indie Awards Debut Fiction, και βραβείο Victorian Premier’s People’s Choice) που εντυπωσίασε με την ιστορική έρευνα και την αφηγηματική δεινότητα της Kent μεταφράστηκε σε 30 γλώσσες ενώ στην παρούσα φάση διασκευάζεται για να γίνει ταινία από την Sony TriStar. Το δεύτερο ιστορικό μυθιστόρημα που για πολλούς καθιέρωσε την Αυστραλέζα συγγραφέα ως κορυφαία στο είδος είναι το επίσης πολυβραβευμένο Οι Καλοί (2017 μετ. Μαρία Αγγελίδου Εκδ. Ίκαρος), αλλά και το πιο πρόσφατο Λατρεία (2022 μετ. Αγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου εκδ. Ικαρος). To τελευταίο έργο της Kent εκτός του χώρου της ιστορικής μυθιστοριογραφίας είναι τα απομνημονεύματα Always Home, Always Homesick: A memoir of Iceland (2025) έργο που δεν έχει μεταφραστεί ακόμη στα ελληνικά και πραγματεύεται τις εντυπώσεις της συγγραφέως από τις δυο διαμονές της και το συγγραφικό ταξίδι στην Ισλανδία.
Με ένα ακόμη βιβλίο-φαινόμενο για τις πωλήσεις του σε παγκόσμιο επίπεδο και μεταφράσεις σε περισσότερες από 50 γλώσσες το Η κλέφτρα των βιβλίων ο Μάρκους Ζούσακ-Αυστραλός αυστριακής και γερμανικής καταγωγής είναι παλιός γνώριμος του ελληνικού αναγνωστικού κοινού, της εφηβικής λογοτεχνίας και μη, χάρη στη μετάφραση της Κώστιας Κοντολέων (2008, εκδόσεις Ψυχογιός). Το συγκεκριμένο έργο του έγινε και επιτυχημένη κινηματογραφική ταινία με σκηνοθέτη τον Brian Percival στα 2013 με υποψηφιότητες για βραβεία Oscar, Bafta, και Golden Globe. O Ζούσακ έχει δημοσιεύσει στα αγγλικά άλλα πέντε έργα μυθοπλασίας (και αυτά πολυβραβευμένα) με δυνατή ποιητική γραφή, ιστορικό υπόβαθρο και συχνά αγάπη για την οικογένεια και για τα σκυλιά. Τα έργα αυτά δυστυχώς δεν έχουν ακόμη μεταφραστεί στα ελληνικά. Πρόκειται κατά σειρά έκδοσης για τα Bridge of Clay (2018), The Messenger (2002), When Dogs Cry (2001), Fighting Ruben Wolfe (2000), The Underdog (1999). Το πιο πρόσφατο εκδοτικό του εγχείρημα έρχεται στα 2024 και προέρχεται από τον χώρο της μη-μυθοπλασίας και είναι τα απομνημονεύματά του για τη γραφή και τα κατοικίδια της οικογένειάς του με τον τίτλο Three Wild Dogs (and the truth).
Βιβλιογραφία
Carey, Peter. “The Art of Fiction No. 188.” The Paris Review, interview by Radhika Jones, The Paris Review, no. 177, Summer 2006, https://www.theparisreview.org/interviews/5641/the-art-of-fiction-no-188-peter-carey. Accessed 23 June 2026.
“Peter Carey.” Research Starters: Biography, EBSCO Information Services, https://www.ebsco.com/research-starters/biography/peter-carey. Accessed 23 June 2026.
https://www.britannica.com/biography/Richard-Flanagan
Richard Flanagan.” EBSCO Research Starters, EBSCO Information Services, https://www.ebsco.com/research-starters/literature-and-writing/richard-flanagan. Accessed 24 June 2026.
http://petercareybooks.com/life/
Μαρίνος, Διονύσης. «Στους αντίποδες της αυστραλιανής Ιστορίας.» Book Press, 22 Νοεμβρίου 2018, https://bookpress.gr/kritikes/xeni-pezografia/9568-carey-peter-psuchogios-polu-makria-ap-to-spiti-marinos. Accessed 23 June 2026
Μπασκόζος, Γιάννης Ν. «Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, Βραβείο ManBooker 2014». Ο Αναγνώστης, 15 Οκτ. 2014.
Ρουμπούλα, Δήμητρα. “Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, Ο ήχος του ενός χεριού.” Ο Αναγνώστης, Ο Αναγνώστης. Accessed 24 June 2026.
Ρουμπούλα, Δήμητρα. «Την ομορφιά την βλέπουμε μόνον όταν είναι πολύ αργά». Ο Αναγνώστης, https://www.oanagnostis.gr/tin-omorfia-tin-vlepoyme-monon-otan-einai-poly-arga-tis-dimitras-roympoyla/. Accessed 24 June 2026.
Χατζή, Ελένη. «Η Γκουέρνικα της σύγχρονης λογοτεχνίας (για το “Χωρίς Μνήμη” του Πίτερ Κάρεϊ).» Ο Αναγνώστης, 2016, Ο Αναγνώστης. Accessed 23 June 2026.
(*) Η Θεοδώρα Πατρώνα είναι Ε.ΔΙ.Π στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας. Διδάσκει μαθήματα Αγγλόφωνης Διασπορικής Λογοτεχνίας
