Γιώργος Περαντωνάκης : τιμάμε τη «Δέκατη μούσα» (Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων: προσφώνηση στην Ελισάβετ Κοτζιά)
Η υστεροφημία συνοδεύει τους λογοτέχνες. Και μόνο αυτούς! Αυτοί κερδίζουν την αθανασία της Ιστορίας κι αυτούς θυμούνται οι επόμενες γενιές: από τον Σικελιανό ώς τον Αναγνωστάκη κι απ’ τον Παπαδιαμάντη ώς τον Βαλτινό. Αλλά… πόσο θα έχαναν οι συγκεκριμένοι ποιητές (και άλλοι), αν δεν υπήρχε ένας βιβλιογράφος, όπως ήταν ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος; Τι θα ήταν η Γενιά του ’30, αν δεν υπήρχε ο Αντρέας Καραντώνης; Και –για να πάω πιο πίσω- τι θα ήταν ο Σοφοκλής, αν δεν υπήρχε ο Αριστοτέλης και η «Ποιητική» του;
Τιμάμε, λοιπόν, σήμερα όσους δεξιώνονται τη λογοτεχνία και την κάνουν ορατή στο ευρύ κοινό. Ειδικότερα τιμάμε τη «Δέκατη μούσα», όπως έλεγε ο Παναγιώτης Μουλλάς, την τέχνη δηλαδή της βιβλιοκριτικής, και την τιμάμε στο πρόσωπο της Ελισάβετ Κοτζιά. Και στο πρόσωπο της Ελισάβετ συνοψίζουμε όσα πρέπει να ξέρουμε για τον σύγχρονο κριτικό, που δεν γράφει απλώς βιβλιοπαρουσιάσεις, αλλά ενεργεί με οξυμμένο ένστικτο αλλά και με γερή σκευή, με πολλαπλές αναγνώσεις λογοτεχνικών έργων αλλά και με τη θεωρητική μελέτη περί αυτών· που γνωρίζει τα άλλα έργα του συγγραφέα αλλά και τους ορίζοντες που τα γέννησαν· που θέλει να κρίνει και να αξιολογεί και να ερμηνεύει κάθε κείμενο και, μαζί με αυτό, να διερευνά τον πολιτισμό μας και την κοινωνία μας· να μιλάει ανοικτά, χωρίς να φείδεται ψόγων· να προσπαθεί να συνδυάσει τη λογοτεχνική κριτική με την πολιτισμική!
Η κριτική δεν είναι like ή dislike, αλλά το απόσταγμα της συνομιλίας με το κείμενο και, μέσω αυτού, η θεώρηση της νοοτροπίας μιας εποχής και μιας κοινωνίας. Δεν είναι διαφήμιση, αλλά μια νοηματοδότηση που επιχειρεί να μείνει ες αεί.
Επιστρέφω στην Ελισάβετ Κοτζιά. Έχει γράψει 1400 κριτικές σε διάστημα 40 περίπου χρόνων (μέρος των οποίων εκδίδεται στο φετινό της βιβλίο με τίτλο «Μεταπολιτευτική πεζογραφία», εκδ. Κίχλη) και έχει εκδώσει δύο πολύ στιβαρά έργα -ανάμεσα σε πολλές μελέτες και ανακοινώσεις-, το «Ιδέες και αισθητική» (2006) και μια Ιστορία της μεταπολιτευτικής λογοτεχνίας μας με τίτλο «Ελληνική πεζογραφία 1974-2010. Το μέτρο και τα σταθμά» (2020), και τα δύο από τις εκδόσεις Πόλις.
Ελισάβετ, διδασκόμαστε λογοτεχνία μέσω των κριτικών σου! Διαβάζουμε λογοτεχνία μέσω της σκέψης σου! Φιλτράρουμε τα κριτήριά μας μέσω των προσεγγίσεών σου! Διαμορφώνουμε τους λογοτεχνικούς Κανόνες μέσω και των επιλογών σου!
Σ’ ευχαριστούμε!
Ελισάβετ Κοτζιά : H σημασία και την βαρύτητα της κριτικής (η αντίφωνηση της βραβευθείσας)
Ευχαριστώ θερμά για το σημερινό βραβείο. Είμαι συγκινημένη διότι εμείς οι κριτικοί συνήθως δουλεύουμε κάπως στο περιθώριο θα έλεγα, της λογοτεχνικής κοινότητας μας.
Όπως γενναιόδωρα ανέφερε ο Γιώργος Περαντωνάκης, η επιτροπή του ηλεκτρονικού Αναγνώστη θέλησε φέτος να βραβεύσει την Κριτικη μέσω μιας απ’ τις εργάτριες της αναγνωρίζοντας έτσι την βαρύτητα που έχει αυτή η ενασχόληση στο πλαίσιο της λογοτεχνικής δημιουργίας. Χαίρομαι που το Μεγάλο Βραβείο του Αναγνώστη για πρώτη φορά δίδεται όχι ως συνήθως στην ποίηση, την πεζογραφία ή την μελέτη αλλά στην Κριτική που επιδιώκει την προσέγγιση της λογοτεχνίας κάνοντας αξιολογήσεις και ιεραρχήσεις.
Μπορεί οι καιροί να είναι δύσκολοι για την Κριτική, μπορεί να μην αποτιμάται πια η ενασχόληση αυτή με το ίδιο υψηλό νόμισμα που αποτιμάτο παλαιότερα, συνεχίζει ωστόσο μια πλουσιότατη παράδοση που πάει πίσω στον 19ο αιώνα. Μακάρι να έφτασε το πλήρωμα του χρόνου να αναγνωρίσουμε επίσης την σημασία και την βαρύτητα της τόσο στην τέχνη όσο κι ως στάση ζωής, δρομολογώντας και την σύνταξη μιας Ιστορίας της Ελληνικής Λογοτεχνικής Κριτικής που τόσο μας λείπει.
Ευχαριστώ για ακόμη μια φορά για την μεγάλη τιμή.
