Συνέντευξη του Υγκ Παγκάν στην Βίκυ Χασάνδρα
Ο Υγκ Παγκάν, πολυβραβευμένος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων και σεναριογράφος πολλών τηλεοπτικών και κινηματογραφικών επιτυχιών, αλγερινής καταγωγής (γεννήθηκε στην πόλη Ορλεανβίλ, τη σημερινή Σλεφ) είναι εγκατεστημένος στη Γαλλία από το 1962. Σπούδασε φιλοσοφία και εργάστηκε για ένα διάστημα ως καθηγητής φιλοσοφίας στη μέση εκπαίδευση και στη συνέχεια, αφού εργάστηκε ως δημοσιογράφος, φωτορεπόρτερ, τραπεζικός υπάλληλος έγινε δεκτός το 1973 έπειτα από διαγωνισμό στη γαλλική αστυνομία ως επιθεωρητής από όπου παραιτήθηκε είκοσι πέντε χρόνια αργότερα για να εργαστεί ως σεναριογράφος. Στο έργο του η ιστορία, το παρελθόν, η μνήμη και το πεπρωμένο σε συνδυασμό με την έντονη λογοτεχνικότητα και τον λυρισμό της γραφής δίνουν μία νέα διάσταση στον υπαρξιακό και κοινωνικό χαρακτήρα του νουάρ, καθιστώντας τον Υγκ Παγκάν μία ξεχωριστή φωνή στη σύγχρονη αστυνομική λογοτεχνία. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα δύο τελευταία μυθιστορήματά του, Το Χαμένο Προφίλ (2017) και Οι Ανώνυμοι (2022) από τις εκδόσεις Πόλις.
Συνάντησα τον Υγκ Παγκάν για πρώτη φορά με αφορμή το 7ο φεστιβάλ αστυνομικής λογοτεχνίας Agatha όπου είχα τη χαρά να συνομιλήσω στο πάνελ της πρώτης του παρουσίασης στην Ελλάδα με έναν συγγραφέα που το έργο του με είχε ήδη γοητεύσει με εκείνο το αίσθημα του οικείου που γεννούν η γραφή του και οι ιστορίες των χαρακτήρων του. Όπως άλλωστε γοητευμένοι υπήρξαν και πολλοί άλλοι αναγνώστες που βρέθηκαν στην κατάμεστη αίθουσα του Πολεμικού Μουσείου για να τον ακούσουν. Για τις ανάγκες αυτής της συνέντευξης η συζήτησή μας συνεχίστηκε ηλεκτρονικά πλέον μετά την επιστροφή του συγγραφέα στη Γαλλία.
Τα βιβλία σας ως νουάρ μοιάζουν να δικαιώνουν την ιστορία ενός τόσο ξεχωριστού είδους φέρνοντας ταυτόχρονα στο προσκήνιο την ιστορία του σύγχρονου ανθρώπου, είτε αυτή συνδέεται με την πολιτική και κοινωνική συνθήκη είτε με την ατομική. Μιλήστε μας για την επιλογή σας να βυθιστείτε ως συγγραφέας στον λαβύρινθο του νουάρ.
Κατ’ αρχάς ξεκινάτε με μία δύσκολη και κατά κάποιον τρόπο διπλή ερώτηση. Ο ορισμός σας για το νουάρ μυθιστόρημα ως ένα είδος όπου η ιστορία του σύγχρονου ανθρώπου, συνδεδεμένη με την πολιτική και κοινωνική συνθήκη και η ιστορία της ατομικής του συνθήκης μοιάζουν να συγκλίνουν μεταξύ τους είναι ιδιαίτερα εύστοχος. Το νουάρ μυθιστόρημα ακολουθεί αυτούς τους αλλόκοτους στροβιλισμούς του ανθρώπου (άτομο) που τον αρπάζουν τα μανιασμένα κύματα της (κοινωνικής) ιστορίας, και τον παρασύρουν μέσα στην αβεβαιότητα, μόνο του ανάμεσα στους άλλους, εκεί όπου οι χαώδεις και αχαρτογράφητες ελπίδες τσακίζονται στους υφάλους των ανελέητων, και ως επί το πλείστον παράλογων πολέμων.
Το νουάρ μυθιστόρημα είναι μία συλλογή από παλαιότερες και σύγχρονες σιωπηρές τραγωδίες, από προσωπικές τραγωδίες που υπό αυτήν την έννοια παραμένουν αθεράπευτες καθώς αγγίζουν την ουσία την ύπαρξης. Το νουάρ μυθιστόρημα είναι ο ψίθυρος της ελπίδας, που μόνο βαθιά πληγωμένοι άνθρωποι μπορούν ακόμη να υψώσουν απέναντι στην ωμή βία όσων έχουν στα χέρια τους την τρομερή δύναμη να καταστρέφουν.
Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, δεν θα φλυαρίσω τόσο. Δεν είμαι σίγουρος ότι ήταν επιλογή μου. Ο λαβύρινθος του νουάρ με κάλεσε αρχικώς, και στη συνέχεια με τράβηξε μέσα. Με το νουάρ συστήθηκα ένα βράδυ του Νοεμβρίου στην πύλη του σχολείου όπου η μητέρα μου ήταν Διευθύντρια. Μερικές φορές στην Αλγερία κάνει πολύ κρύο. Έρχονταν και ζητιάνευαν για να φάνε με τον παππού της που το ένα του μάτι ήταν λευκό. Μια μικρή στην ηλικία μου γύρω στα επτά ή οκτώ, που έτρεμε ξυπόλητη και με μια λεπτή ποδιά που της έλειπαν κουμπιά. Εγώ φορούσα παπούτσια, εκείνη δε φορούσε. Κρύωνε, άρχισα κι εγώ να κρυώνω. Αυτό το κρύο το νιώθω ακόμη. Ξέρω τώρα ότι θα το πάρω μαζί μου – όπως και εκείνη. Όσο ζούσε, η κυρία μητέρα μου μού έλεγε : «Δεν θα είστε ποτέ ευτυχισμένος : δεν αγαπάτε τους πλούσιους ».
Στους «Ανώνυμους», όταν ο αρχιεπιθεωρητής Κλωντ Σνεντέρ κατεβαίνει μια Νύχτα από το τρένο στην ανώνυμη Πόλη όπου έχει ζητήσει μετάθεση είναι βέβαιος πως επιστρέφει σε ένα παρελθόν από όπου δεν θα φύγει ποτέ. Μιλήστε μας για τη θέση που έχει το παρελθόν στο έργο σας, ως προσωπική ιστορία, ως ιστορική μνήμη, ως παρόν. Κατά πόσο συνδέεται με τη Μοίρα και το Πεπρωμένο;
Το παρελθόν είναι ένα πικρό παρόν που δεν το αξίζει πάντοτε κανείς.
Ο πόλεμος της Αλγερίας μοιάζει να ταυτίζεται με το παρελθόν του αρχιεπιθεωρητή Σνεντέρ σαν ένα τραύμα που δεν τον εγκαταλείπει ποτέ. Κατά την άποψή σας, για τη Γαλλία η Αλγερία παραμένει ένα παρελθόν εξίσου ζωντανό με το παρόν; Για σας, τι είναι η Αλγερία;
Ο Σνεντέρ είναι ένας άνθρωπος που ζει μέσα στην ενοχή επειδή πολέμησε στη λάθος πλευρά στον χειρότερο πόλεμο που θα μπορούσε : έναν αποικιοκρατικό πόλεμο. Κάθε αποικιοκρατικός πόλεμος φέρει τη σφραγίδα μιας γενοκτονίας, όπου οι αυτόχθονες πληρώνουν πάντα ένα ισχυρό τίμημα προς αποκλειστικό όφελος των αποικιοκρατών. Αν κρίνουμε από τη δυναμική επάνοδο του φασισμού, νομίζω πως η Γαλλία δεν έχει συνέλθει εντελώς από το παρελθόν της. Όσο για μένα, η Αλγερία είναι ό,τι πιο κοντά στην Εδέμ, ο δικός μου χαμένος παράδεισος, που κατά βάθος δεν έχω εγκαταλείψει ποτέ.
Μιλάτε στους «Ανώνυμους» για τη «σκληρότητα των πραγμάτων« την οποία συνδέετε με τη «μοχθηρία των ανθρώπων». Θα θέλατε να μας πείτε πώς συνδέετε αυτή τη σκληρότητα με το θέμα της νεανικής βίας και παραβατικότητας το οποίο εσείς από τη μεριά σας το προσεγγίζετε με ιδιαίτερη ενσυναίσθηση;
Οι νόμοι για πολύ καιρό φτιάχνονταν από αυτούς που ανήκαν στην εξουσία. Τώρα, υπάρχουν μόνο κάστες, που επιβάλλουν τη θέλησή τους πλήττοντας τους αδύνατους και τους φτωχούς με τη σκληρότητα και την αναλγησία που χαρακτηρίζει τους πλούσιους. Έχοντας έρθει σε επαφή για πολύ καιρό με την παραβατικότητα (και την εγκληματικότητα) έχω συναντήσει συχνά εκεί περισσότερη θλίψη και ανθρωπιά, απόγνωση και ευθύτητα από ό,τι σε εκείνους που έχουν αναλάβει την εξάλειψή τους.
Ο Θάνατος παρουσιάζεται στο έργο σας σαν «τέλος», σαν το «μεγάλο παράθυρο», λέτε στο Χαμένο Προφίλ, σαν λύτρωση ίσως από τη μοναξιά της ύπαρξης, από τις ματαιωμένες επιθυμίες και τους φόβους. Πείτε μας για το μερίδιο που διεκδικεί η φιλοσοφία στο έργο σας.
Η ζωή είναι απλώς ένα αίνιγμα, εφόσον η επιστήμη θα μπορεί κάλλιστα μια μέρα να το λύσει. Ο θάνατος, από την άλλη, είναι ένα μυστήριο, και ως μυστήριο παραμένει ανεξιχνίαστο.
Και ο έρωτας; Είναι εξίσου απόλυτος με τον θάνατο; Είναι επίσης το «τέλος» ή η «αρχή» ;
Θεωρώ πως δεν έχω γράψει ποτέ τίποτε άλλο από ερωτικές ιστορίες, από την αρχή έως το τέλος : ο έρωτας. Ο μοναδικός λόγος στα μάτια μου για τον οποίο αξίζει να ζήσει κανείς ή να πεθάνει.
Η γραφή σας μοιάζει να εξερευνά εκτός από την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα και μια άλλη πραγματικότητα, πιο σκοτεινή, εκείνη των ματαιωμένων επιθυμιών και ονείρων μέσα από έναν λυρισμό που χαρίζει στον αναγνώστη πραγματική λογοτεχνική απόλαυση. Το ύφος είναι για σας ένας λόγος για να γράφετε;
Η συγγραφή είναι σαν ένα μακροβούτι στο μυστήριο των όντων και των μη όντων, το οποίο είχε εκτοπιστεί για πάρα πολύ καιρό στον μυστικό τόπο των Θεών. Η μοίρα των περισσότερων σύγχρονων συγγραφέων είναι να διαβάζονται (το πολύ) με προχειρότητα, όπως διαβάζεται ένα ιστορικό εγχειρίδιο ή το φυλλάδιο οδηγιών χρήσης ενός φαρμάκου. Το ύφος, η μορφή αναδύονται από την ουσία. Και πάλι, θα πρέπει να υπάρχει ένα ύφος.
Κ. Παγκάν, σας ευχαριστώ!
————————
(*) Η Βίκυ Χασάνδρα είναι συγγραφέας και σεναριογράφος, Η μετάφραση από και προς τα γαλλικά είναι δική της.
Τα βιβλία του Υβ Παγκάν στα ελληνικά
Χαμένο Προφίλ, μτφρ Γιάννης Καυκιάς, εκδ.Πόλις
Οι ανώνυμοι, μτφρ Γιάννης Καυκιάς, εκδ.Πόλις
