από την Αλεξάνδρα Χαΐνη
Μικρά πράγματα σαν κι αυτά, «La Rentrée». Σεπτέμβριος με νέες πρωτοβουλίες, ενδιαφέρουσες εξελίξεις, κάποιες ευχάριστες, άλλες δυσάρεστες, πάντα από τον χώρο του βιβλίου και με διαβαστερή, όσο το δυνατόν πιο αισιόδοξη, διάθεση.
Πόλεμος στα βιβλία: Η άσχημη είδηση έρχεται από την Ουκρανία. Το τυπογραφείο στα περίχωρα του Κιέβου όπου εκτυπώνονται βιβλία για τη νέα σχολική χρονιά, καταστράφηκε ολοσχερώς πριν λίγες ημέρες στη διάρκεια της νύχτας μετά από επίθεση ρωσικού πυραύλου, στη φάση ακριβώς που προετοιμαζόταν για την εκτύπωση 1,3 εκατ. βιβλίων – του 10% δηλαδή όλων των σχολικών βιβλίων της χώρας. Σύμφωνα με το BBC, η Ρωσία έχει χτυπήσει τυπογραφεία και εκδοτικούς οίκους σε ολόκληρη την Ουκρανία, καταστρέφοντας συνολικά 12 εκατ. βιβλία και προκαλώντας ζημιές σε πολλά ακόμη ουκρανικά ιστορικά και πολιτιστικά σύμβολα. Τα τοπικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η Ρωσία έχει καταστρέψει το ένα τρίτο όλων των βιβλίων που τυπώθηκαν φέτος στην Ουκρανία. Περισσότερα στο BBC.
Καμαρούλα μια σταλιά: Από την άλλη, στην Κορέα, συμβαίνει το εξής ενδιαφέρον. Εδώ και κάμποσα καλοκαίρια, κυκλοφορεί στην ακτή Sokcho ένα μίνι βαν φορτωμένο με βιβλία. Παρότι οι Κορεάτες δεν φημίζονται για τη φιλαναγνωσία τους, η επιτυχία του τροχήλατου βιβλιοπωλείου, μπορεί να σημάνει την αλλαγή. Το Three Feet Bookstore, είναι μικρό και χαριτωμένο και όλο τον Αύγουστο επισκεπτόταν την ακτή διαφημίζοντας την πραμάτεια του, η οποία εκτός από αρκετούς τίτλους περιλάμβανε και σεζλόνγκ για πιο άνετη ανάγνωση παρά θίν’ αλός. Μάλιστα πολλοί εκδρομείς επιλέγουν να επιστρέφουν στη συγκεκριμένη ακτή κάθε καλοκαίρι, όπως λέει η Park Young-ah, ιδιοκτήτρια του βιβλιοπωλείου, όχι μόνο για τη θάλασσα αλλά και για τις δικές της μοναδικές υπηρεσίες. Για του λόγου το αληθές, διαβάστε Korea Herald.
O Sedaris στο ντιβάνι: Ήθελα καιρό να γράψω για την κόρη του εικαστικού καλλιτέχνη Lucien και δισέγγονη του ψυχαναλυτή Sigmund, Bella Freud. Η Bella λοιπόν είναι επιτυχημένη σχεδιάστρια μόδας, το brand της με γυναικεία και ανδρικά ρούχα (ακριβά ομολογουμένως) φέρει το όνομά της (βλ. Bella Freud). Κάνει όμως και πολλά άλλα ωραία πράγματα. Όπως το vidcast με τίτλο «Fashion Neurosis», όπου βάζει στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι διάσημους καλλιτέχνες, συγγραφείς, μουσικούς, αλλά και ανθρώπους της show biz, οι οποίοι/ες, με αφετηρία τις ενδυματολογικές τους επιλογές ή τα ρούχα που τους/τις σημάδεψαν, μιλάνε επί παντός. Ανάμεσα στους/στις συγγραφείς που «ψυχανάλυσε» το τελευταίο διάστημα, ο Ocean Vuong, η Rachel Kushner, η Zadie Smith, ο Colm Toibin. Στο ένα από τα πιο πρόσφατα βίντεο, ο Αμερικανός συγγραφέας David Sedaris με αφορμή τα ρούχα του, το πουκάμισο που δυσκολεύεται να σιδερώσει χωρίς αυτό να τον εμποδίσει να αγοράσει και δεύτερο σε άλλο χρώμα, τα παπούτσια του και τις μάρκες που αγαπάει, καταλήγει να μιλά για τη δύσκολη σχέση με τον πατέρα του και την αδυναμία του να τον αποδεχτεί ως συγγραφέα, όπως και για τη μητέρα του, που ήταν αλκοολική και με πολλά προβλήματα. Η κουβέντα πάει αρκετά βαθιά και ο ίδιος ο Sedaris είναι απολαυστικός και αφοπλιστικά ειλικρινής – με το γνωστό του χιούμορ πάντα. «Όταν ήμουν μικρός ένιωθα οργή αλλά όταν μεγαλώνεις θυμάσαι ότι μπορούν τα πράγματα να είναι αλλιώς» λέει κάποια στιγμή και προσθέτει: «Όταν είσαι νέος δεν μπορείς καν να φανταστείς ότι υπάρχουν εναλλακτικές.» Αξίζει να τον δείτε στο Fashion Neurosis.
#ReadForReal: Το Read For Real είναι ένα διεθνές πρόγραμμα που υλοποιείται από 7 οργανισμούς σε 5 χώρες και αποτελεί την μεγάλη ευρωπαϊκή γιορτή της λογοτεχνίας και της δημιουργικότητας. Το πρόγραμμα θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο, από τις 11 Νοεμβρίου έως τις 12 Δεκεμβρίου και περιλαμβάνει περιοδείες συγγραφέων που θα φέρνουν σε επαφή συγγραφείς και αναγνώστες σε 43 χώρες στο πλαίσιο του Προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» (@creative.eu). Στην Ελλάδα, υπεύθυνος φορέας είναι το ΕΛΙΒΙΠ. Στόχος του προγράμματος είναι «μια Αναγνωστική Ευρώπη» – ένας τόπος όπου τα βιβλία είναι παρόντα σε κάθε σπίτι, η ανάγνωση προωθείται έντονα στους δημόσιους χώρους και η συνάντηση με τους συγγραφείς φέρνει τους Ευρωπαίους κοντά σε έναν χαρούμενο εορτασμό της λογοτεχνίας. Περισσότερα στο Read. For Real.
«Ζωντανή» βιβλιοθήκη: Μια πρωτότυπη, αν και όχι καινούργια, ιδέα, έφτασε στο inbox μου τις προάλλες. Ο λόγος για τη «Menneskebiblioteket», τη «Human Library», τη Ζωντανή Βιβλιοθήκη δηλαδή, που ξεκίνησε το 2000 στην Κοπεγχάγη και η οποία «δανείζει» ανθρώπους αντί για βιβλία. Τι σημαίνει αυτό; Ότι οι ενδιαφερόμενοι/ες έχουν τη δυνατότητα να καθίσουν μαζί με κάποιον άνθρωπο του οποίου η εμπειρία ζωής μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική από τη δική τους. Οι άνθρωποι-«βιβλία» προσφέρονται εθελοντικά να μοιραστούν τις αναγνωστικές τους προτιμήσεις, τις ιστορίες, τις εμπειρίες, τους αγώνες και τα οράματά τους. Οι «αναγνώστες» έχουν την ευκαιρία να κάνουν ερωτήσεις με σεβασμό, να ακούσουν χωρίς κρίση και να αμφισβητήσουν απόψεις που μπορεί να είχαν για χρόνια. Η ιδιαίτερη αυτή «βιβλιοθήκη» χρησιμοποιείται για εκπαιδευτικούς λόγους, κάνει περιοδείες, συμμετέχει σε ακτιβιστικές δράσεις και κυρίως προάγει τη συζήτηση και τη φιλαναγνωσία. Άλλωστε, όπως λένε και οι εμπνευστές της Human Library: «Πίσω από κάθε τίτλο υπάρχει ένα άτομο. Πίσω από κάθε άτομο υπάρχει μια ιστορία που δεν έχετε ακούσει ακόμα.» Δείτε περισσότερα στο The Human Library Organization.
Το πιο διάσημο βιβλιοπωλείο: Τα 75 χρόνια του κλείνει το παρισινό «Shakespeare and Company», το «πιο διάσημο βιβλιοπωλείο του κόσμου» – και από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, να προσθέσουμε. To Economist, σε εκτενές αφιέρωμα, επιχειρώντας να εξηγήσει την πρωτοφανή επιτυχία του βιβλιοπωλείου, επισημαίνει ότι ένα μέρος της οφείλεται «στον τρόπο που αγκάλιασε τους μύθους που το περιβάλλουν». Το «Shakespeare and Company» γράφει, «είναι σαν ρωσική κούκλα, εμπεριέχοντας πολλές φίρμες»: Πρώτον το όνομά του, το οποίο παραπέμπει στον πιο διάσημο συγγραφέα της Αγγλικής γλώσσας. Δεύτερον, το βιβλιοπωλείο που προηγήθηκε με το ίδιο όνομα και το οποίο είχε ιδρύσει η Αμερικανίδα Sylvia Beach, το 1919 – που ήταν «αρκετά θαρραλέα ώστε εκδώσει τον Οδυσσέα του Τζόις όταν όλοι θεωρούσαν το βιβλίο άσεμνο και ταυτόχρονα αρκετά συμπαθής ώστε σούπερ σταρ όπως ο Ernest Hemingway και ο T.S. Eliot, να την θεωρούν φίλη τους». Εδώ να σημειώσουμε ότι την ιστορία της Sylvia Beach περιγράφει με συναρπαστικό τρόπο ο Βλάσσης Τσίρος στο βιβλίο του Αριστερά του Σηκουάνα, που κυκλοφόρησε το τελευταίο διάστημα από τις εκδόσεις Ποταμός.
Λογοτεχνικές κακίες: To Roman είναι ένα ιρακινό βιβλιοπωλείο και εκδοτικός οίκος που φιλοδοξεί να φέρει το αραβόφωνο κοινό σε επαφή με την Αγγλική λογοτεχνία. Παράλληλα κάνει μεταφράσεις ξενόγλωσσων έργων στα κουρδικά και υποστηρίζει τους Κούρδους δημιουργούς εκδίδοντας τα βιβλία τους. Πρόσφατα ανάρτησε διάφορα σχόλια -λογοτεχνικές κακεντρέχειες μάλλον-, μεταξύ μεγάλων και τρανών συγγραφέων. Σταχυολογώ μερικά από αυτά – κάποια είναι αρκετά γκροτέσκα. Ο Μαρκ Τουέιν για την Τζέιν Όστεν: «Κάθε φορά που διαβάζω το Περηφάνια και Προκατάληψη, θέλω να την ξεθάψω και να της κοπανήσω το κεφάλι με το ίδιο της το κόκκαλο». Η Βιρτζίνια Γουλφ για τον Τζέιμς Τζόις και τον Οδυσσέα: «Ένα κακοαναθρεμμένο μυθιστόρημα, από έναν αυτοδίδακτο εργάτη»· χαρακτήρισε επίσης το διάβασμα του βιβλίου «μαρτύριο». Ο Φόκνερ για τον Χέμινγουεϊ: «δεν έμεινε γνωστός ότι χρησιμοποίησε ποτέ λέξεις που θα έστελναν τον αναγνώστη να ανοίξει το λεξικό». Εδώ η ιστοσελίδα του Roman.
Αγώνας άγονος: Το 1906, ο Βρετανός δημοσιογράφος William Thomas Stead (1849–1912) με το άρθρο του «A Plea for the Revival of Reading», προειδοποιούσε για ότι η Βρετανία περνούσε αναγνωστική κρίση. Οι άνθρωποι, έγραφε, δεν διαβάζουν βιβλία πλέον. Αντιθέτως, χαζεύουν εφημερίδες στα τρένα, ξεχνούν τι έχουν διαβάσει μέχρι το μεσημέρι και γενικώς δεν είναι συγκεντρωμένοι. Πρότεινε δε, να γίνει κάποιου είδους εθνική εκστρατεία για την αναγέννηση του διαβάσματος. Σήμερα, 120 χρόνια μετά τις προειδοποιήσεις του Stead το θέμα παραμένει επίκαιρο – όχι μόνο στη Βρετανία, αλλά ας μείνουμε εκεί όπου μάλλον τα αντανακλαστικά είναι ταχύτερα. Το 2026 λοιπόν έχει ανακηρυχθεί στη Βρετανία ως «Εθνική Χρονιά Διαβάσματος», αλλά, όπως τουλάχιστον διαπιστώνει η εφημερίδα The Times, τα ποσοστά των ανθρώπων που διαβάζουν συνεχίζουν να μειώνονται. «Αν οι άνθρωποι σταματήσουν να διαβάζουν, οι βάρβαροι θα επανέλθουν» λέει χαρακτηριστικά. Δείτε κι άλλα αποκαλυπτικά (ή απλώς επιβεβαιώστε όσα ξέρατε ήδη) στο κείμενο: Why an 120-year-old warning about reading feels uncomfortably familiar.
Κορίτσι, γυναίκα, άλλο: Την ίδια στιγμή στο μακρινό Τόκιο, λειτουργεί ένα βιβλιοπωλείο που ονομάζεται etc.books. Το βάφτισε η ιδιοκτήτριά του και φεμινίστρια συγγραφέας Aoko Matsuda, ως άμεση αναφορά στο βιβλίο Αναταραχή φύλου της Judith Butler. Στόχος της είναι να δώσει χώρο στις φωνές γυναικών και θηλυκοτήτων που ακόμη και σήμερα θεωρούνται ως «κλπ.», «άλλο», ή «υποσημειώσεις». Στα ράφια του φιλοξενεί περισσότερους από 3.000 τίτλους γυναικών συγγραφέων, κυρίως στα ιαπωνικά, αγγλικά και κορεατικά. Εντυπωσιακό εγχείρημα: About etc.books.
Διαβάζοντας με τον Ομπάμα: Στον χορό της φιλαναγνωσίας και ο Barack Obama (πριν τον… Δημητριάδη). Από τις 24 Σεπτεμβρίου ξεκινά μια σειρά podcast έξι επεισοδίων με τίτλο «A Great Book», στο οποίο θα μιλά για βιβλία που έχουν επηρεάσει σημαντικά την κοσμοθεωρία του. Τα τρία πρώτα που θα συζητήσει είναι το The Fire Next Time του James Baldwin, το Το τραγούδι του Σόλομον της Toni Morrison και το Όλα τα όμορφα άλογα του Cormac McCarthy. Όπως σημειώνει ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, τα βιβλία αυτά «έμειναν μαζί μου όλη μου τη ζωή και το καθένα έχει να μας διδάξει κάτι για την ανθρώπινη εμπειρία». Με το podcast του, λέει, φιλοδοξεί να υπενθυμίσει στους ανθρώπους τη χαρά και τη δύναμη του διαβάσματος, ειδικά σε μια εποχή που πολλοί λίγοι άνθρωποι κάθονται συντροφιά με ένα βιβλίο.
«Κανούν» στο σινεμά: Η Rene Karabash είναι γνωστή στη χώρα μας καθώς μας έχει τιμήσει με την παρουσία της ουκ ολίγες φορές με αφορμή τη μετάφραση των βιβλίων της στα ελληνικά. Στον «A» είχαμε φιλοξενήσει και μια συνέντευξή της από την πρόσφατη παρουσίαση στην Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (βλ. Rene Karabash: «θέματα σαν τα δικά μου, ίσως, να αλλάξουν κάπως τα πράγματα»). Το μυθιστόρημά της Ορκισμένη (μετ. Σπύρος Παππάς, εκδ. Μεταίχμιο), που είναι και το πρώτο που κυκλοφόρησε εδώ, είχε προταθεί για το International Booker και στη συνέχεια έγινε ταινία σε σκηνοθεσία του Βούλγαρου σκηνοθέτη Kostadin Bonev και σε σενάριο του ίδιου και της συγγραφέως. Η Karabash κυκλοφόρησε το τρέιλερ στους λογαριασμούς της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει πότε πρόκειται να προβληθεί η ταινία. Η υπόθεση εν συντομία: Στα βουνά της Αλβανίας, ένα 16χρονο κορίτσι, η Μπεκιά, αναγκάζεται από τον πατέρα της να παντρευτεί έναν άντρα από το χωριό. Το βράδυ πριν από τον γάμο εκείνη αποφασίζει να μην προχωρήσει στο μυστήριο αλλά να κάνει χρήση του δικαιώματός της, στο πλαίσιο του άγραφου νόμου του Κανούν, να ζήσει στο εξής ως άντρας. Περισσότερα: She who remains.
Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες: Φύλαξα το πιο kinky νέο για το κλείσιμο του πρώτου φθινοπωρινού «Μικρά πράγματα», έτσι για το καλό. Η Karley Sciortino έκανε καριέρα λέγοντας όσα άλλοι δεν τολμούσαν. Για δύο δεκαετίες περίπου, δημοσίευε κείμενα για τις προσωπικές της εμπειρίες στο blog «Slutever». Το blog έγινε διαδικτυακή σειρά για το Vice, τηλεοπτικό σόου αλλά και αυτοβιογραφία. Το Slutever: Dispatches from an Autonomous Woman in a Post Shame World, κυκλοφόρησε το 2018 από το εκδοτικό οίκο Grand Central Publishing. Η Sciortino ξεκίνησε το blog της το 2007 όταν ζούσε στο Λονδίνο και είχε ως έμπνευση τα σεξουαλικά κατορθώματα των συγκατοίκων της. Η εφημερίδα New York Times μάλιστα είχε χαρακτηρίσει τα κείμενά της ως «χρονικό σεξουαλικών πειραμάτων». Στη συνέχεια, πέρασε έναν χρόνο ως βοηθός dominatrix, ενώ έκανε πολλές συνεντεύξεις με κοπέλες συνοδούς. Στο διάστημα αυτό κατέγραψε λεπτομερώς τις σχέσεις της. Όπως ήταν αναμενόμενο όλο αυτό το υλικό δεν μπορούσε να αγνοηθεί από τους κινηματογραφικούς παραγωγούς. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης Gregg Araki υπογράφει το «I Want Your Sex», μια «σύγχρονη σεξοκωμωδία», στην οποία πρωταγωνιστεί η Olivia Wilde (ως Sciortino υποθέτω). Λέγεται μάλιστα ότι η ταινία είναι απόλυτα πιστή στο βιβλίο, το οποίο μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη «σελίδα-σελίδα». Να και το τρέιλερ.
