της Όλγας Σελλά
Βρισκόμαστε σε μια υπερσύγχρονη κουζίνα, κατάλευκη, όπου όλα είναι σε τάξη. Αυτό τον χώρο του σπιτιού επέλεξε ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ, το 1888, για να είναι ο χώρος δράσης του έργου του «Δεσποινίς Τζούλια». Όχι μόνο ως ρεαλιστικό τοπίο -επειδή εκεί ήταν ο τόπος δουλειάς των υπηρετών ενός Σουηδού κόμη-, αλλά, φρονώ, και ως συμβολικό τοπίο, αφού στην κουζίνα υπάρχει το ανακάτεμα (υλικών), οι κανόνες (συνταγές) αλλά και η απόλυτη οργάνωση και τάξη (τακτοποίηση σκευών).
Από το 1889, οπότε πρωτοπαρουσιάστηκε στην Κοπενχάγη, με τον ίδιο τον Στρίντμπεργκ να το σκηνοθετεί και τη σύζυγό του, Siri von Essen, στο ρόλο της Δεσποινίδος Τζούλιας, το έργο παίχτηκε (και συνεχίζει να παίζεται) σ’ όλο τον κόσμο. Και στην Ελλάδα. Ο έρωτας της κόρης τού κόμη, της Μις Ζυλί με τον Ζαν, τον υπηρέτη του πατέρα της, συμβολίζει πάντα την ποικιλότροπη και πολυεπίπεδη πάλη διαφορετικών κόσμων, τάξεων, φύλων και πάντα συνομιλεί με την εξέλιξη των ανθρώπινων συμπεριφορών και των κανόνων κάθε είδους.
Φέτος το παρουσιάζει στο θέατρο «Πόρτα» ο Θωμάς Μοσχόπουλος, υπογράφοντας και τη σκηνοθεσία και τη διασκευή και διατηρώντας απολύτως τη δομή και τα πρόσωπα του έργου του Στρίντμπεργκ. Μόνο που στη δική του μεταγραφή η Δεσποινίς Τζούλια γίνεται ο Κος Ζυλ. Ο Θωμάς Μοσχόπουλος «μεταγράφει το στριντμπεργικό δημιούργημα μέσα από μια queer δραματουργική εκδοχή, με όρους ομοερωτικής επιθυμίας και ομοφυλοφιλίας» σημειώνει στην έκδοση του θεατρικού κειμένου η θεατρολόγος και Διευθύντρια της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, Δηώ Καγγελάρη, που ήταν και σύμβουλος δραματουργίας στην παράσταση του θεάτρου «Πόρτα».
Ένα ακόμα queer έργο; Ναι εκ πρώτης όψεως, όχι εντέλει. Γιατί σ’ αυτό το κείμενο, υπάρχει και η ερωτική πάλη (που εδώ είναι ανάμεσα σε δύο άντρες, αφού «η ομορφιά δεν έχει φύλο»), υπάρχει η διαρκής σύγκρουση, υπάρχουν τα παιχνίδια της εξουσίας -ερωτικής, οικονομικής, ταξικής, πολιτικής-, τα παιχνίδια της σαγήνης (μέσα από τους δρόμους του σώματος), υπάρχει και η πατρική εξουσία. Ο Κος Ζυλ θέλει κι αυτός να αποδεσμευτεί από τον πατέρα του, τον «Μάγο-Πάγο» όπως τον αποκαλεί επειδή του προκαλεί τρόμο, τον παγώνει, σηματοδοτώντας το βάρος της πατριαρχίας και στο ανδρικό φύλο, που έχει, στις μέρες μας, να αναμετρηθεί με τα ανδρικά στερεότυπα που κληρονόμησε..
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος, όχι τυχαία, τοποθετεί το χρόνο του έργου στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Μιας εποχής κρίσης, ηθικής σήψης, αβεβαιότητας. Μιας εποχής που το παλιό έχει πολλή σκόνη και το καινούργιο μόνο υπόσχεται, γοητεύοντας όμως, άκοπα, τις κατώτερες τάξεις, που αναζητούν μια διέξοδο. «Δες τι έγινε στην Ιταλία, δες τι γίνεται στη Γερμανία, άνθρωποι που όλοι τους περιφρονούσαν ως χθες, που κανείς δεν αναγνώριζε την αξία και το πάθος τους, έχουν γίνει οι πιο λαοφιλείς ηγέτες, που αποθεώνονται από τα πλήθη και οδηγούν τους πάμφτωχους μέχρι χθες πολίτες των χαμηλών τάξεων σε μια ευμάρεια άνευ προηγουμένου και μια αξιοπρέπεια ανύπαρκτη μέχρι πριν λίγο καιρό», λέει ο Ζαν κάποια στιγμή. Σ’ αυτόν τον κόσμο (και στο έργο) υπάρχει και η Κριστίν, η σύντροφος του Ζαν. Είναι η γυναίκα που υπομένει, δουλεύει σκληρά, καταπιέζεται και πληγώνεται, αλλά είναι ταυτόχρονα και το πρόσωπο της μεσαίας τάξης, που καταφέρνει να επιβιώσει, απορροφώντας τους κραδασμούς, τις ανατροπές, την αποσταθεροποίηση, αφού «η προσαρμοστικότητα είναι αναγκαία για την επιβίωση».
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος μας έδωσε, κατ’ αρχάς, ένα θαυμάσιο κείμενο, ενσωματώνοντας στους άξονες του Στρίντμπεργκ τους προβληματισμούς, τα ερωτήματα, τα αγκάθια, τα διακυβεύματα, τις συγκρούσεις και τις αλλαγές της σύγχρονης εποχής, έχοντας επιτύχει μια δημιουργική ώσμωση με το αρχικό κείμενο, τις σύγχρονες αγωνίες και τους προσωπικούς του συνειρμούς. Με την καθοριστική και σταθερή, πλέον, συμβολή του Βασίλη Παπατσαρούχα στην όψη της παράστασης, που έδωσε ένα υψηλής αισθητικής σκηνικό περιβάλλον, αξιοποιώντας και το βίντεο μ’ έναν τρόπο εξόχως ποιητικό. Οι εικόνες του δέρματος που προβάλλονταν στην κυρτή οροφή αυτής της κουζίνας, δεν ήταν μόνο οι διαδρομές του πάθους και της ερωτικής έξαψης, ήταν και ό,τι στο σώμα μας χαράσσεται ως μνήμη, ως συναίσθημα, ως ιστορία προσωπική. Οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου ολοκλήρωσαν το αισθητικό αποτέλεσμα.
Και κατά την προσφιλή του τακτική, και σ’ αυτή την παράσταση ο Θωμάς Μοσχόπουλος επιλέγει και μας συστήνει νέους ηθοποιούς, δίνοντάς τους την ευκαιρία και την ευθύνη πρωταγωνιστικών ρόλων, στους οποίους και οι τρεις ανταποκρίθηκαν θαυμάσια. Οι Γιάννης Καράμπαμπας, Νίκος Κοσώνας, Θεόβη Στύλλου ερμήνευσαν τους ρόλους του Ζαν, του Ζυλ και της Κριστίν αντίστοιχα, με σύγχρονο attitude, δίνοντας όλες τις αποχρώσεις των διαρκών συγκρούσεων και μεταπτώσεων . Ο Γιάννης Καράμπαμπας, υπακούει στις διαταγές και δέχεται τις προσβολές του Ζυλ με περηφάνια, που γίνεται –εντυπωσιακά- έπαρση και χειριστικότητα όταν νιώσει ισχυρός στο παιχνίδι της κυριαρχίας. Ο Νίκος Κοσώνας εναλλάσσει πολύ ωραία την προπετή συμπεριφορά με την ανάγκη για τρυφερότητα και καθοδήγηση. Η Θεόβη Στύλλου είναι η σταθερή παράμετρος, που ξέρει απολύτως τι συμβαίνει γύρω της, αλλά θ’ ακολουθήσει τους ίδιους δρόμους, αφού «σε ποιον θα θέλουμε να μοιάσουμε αν γκρεμίσουμε τα είδωλα;», λέει στα δύο αγόρια που θέλουν ν’ ακολουθήσουν δρόμους ανατροπής των δεδομένων.
Ένα έργο που είναι κλασικό, που έχουμε δει πολλές φορές, σε πολλές εκδοχές, ξαναείδαμε στο θέατρο «Πόρτα», με μια νέα δημιουργική προσέγγιση, μ’ ένα κείμενο που αντλεί από το αρχικό και εμπλουτίζει με το σήμερα και μια παράσταση που συνταίριαξε αρμονικά και τις νέες τεχνολογίες και το κλασικό θέατρο.
Η ταυτότητα της παράστασης
Κείμενο – Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος (ελεύθερα βασισμένο στο έργο «Δεσποινίς Τζούλια» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ), Σύμβουλος δραματουργίας: Δηώ Καγγελάρη, Καλλιτεχνική Επιμέλεια – Σκηνικά – Κοστούμια – Video: Βασίλης Παπατσαρούχας, Κινησιολογική Επιμέλεια: Χρήστος Στρινόπουλος, Σχεδιασμός Φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος, Σχεδιασμός Ήχου & Ηχοληψία: Μιχάλης Οικονομίδης, Βοηθός Σκηνοθέτη: Πέλλα Μακροδημήτρη, Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Στέλλα Παγώνη, Trailer direction & Image selection: Βασίλης Παπατσαρούχας, Φωτογραφίες – Trailer Cinematography: Πάτροκλος Σκαφίδας, Graphic Design: Indigo Creative
Παραγωγή: Prime Entertainment
Παίζουν: Γιάννης Καράμπαμπας, Νίκος Κοσώνας, Θεόβη Στύλλου
Θέατρο «Πόρτα», κάθε Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή
