της Όλγας Σελλά
Ερχόταν για πρώτη φορά στην Ελλάδα, αλλά με εξαιρετικές συστάσεις, ο Νορβηγός χορογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτης Άλαν Λουσιέν Όγεν. Ίδρυσε δική του ομάδα χορού, τους winter quests το 2006, σε ηλικία 28 ετών, και από το 2013 είναι ο μόνιμος χορογράφος του Εθνικού Μπαλέτου Νορβηγίας. Είναι δε από τους πρώτους προσκεκλημένους χορογράφους στο Tanztheater Wuppertal της Πίνα Μπάους, μετά το θάνατό της, για να χορογραφήσει την ομάδα της.
Φέτος έφτασε στην Επίδαυρο με την «Αντιγόνη», βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή. Που είχε και χορό και λόγο. Το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου την περασμένη Παρασκευή είχε περίπου 4.000 θεατές, λογική προσέλευση για μήνα Αύγουστο και για έναν άγνωστο στην Ελλάδα καλλιτέχνη.
Όσοι βρεθήκαμε προσδοκούσαμε να δούμε κάτι πολύ ιδιαίτερο. Και η αλήθεια είναι ότι η παράσταση ξεκίνησε γοητευτικά. Μια γυναίκα κατέβηκε από το κοίλον προς την ορχήστρα, κρατώντας ένα κόκκινο τριαντάφυλλο στο χέρι της. Ανεβαίνει στην ξύλινη πλατφόρμα που κάλυπτε την ορχήστρα και αρχίζει να μαδάει το λουλούδι, δημιουργώντας έναν μικρό λοφίσκο με ροδοπέταλα. Δεν ακουγόταν παρά μόνο ο γκιώνης εκείνες τις στιγμές. Πάνω στην ορχήστρα βρίσκονταν επτά ξύλινες κατασκευές, σαν ισόπλευρο Γάμα, που συμβόλιζαν τις επτά πύλες της Θήβας. Εμφανίζεται τότε ένας άντρας, τον οποίο οδηγεί ένα νεαρό αγόρι (που υποθέτουμε ότι είναι ο Τειρεσίας, γιατί κανείς από τους ηθοποιούς και τους χορευτές δεν δανείζεται τα ονόματα της τραγωδίας, χρησιμοποιούνται τα δικά τους) και αφηγείται συνοπτικά όσα συμβαίνουν στην ιστορία της Αντιγόνης.
Και από εκείνο το σημείο και μετά αρχίσαμε να βλέπουμε μικρές διαδοχικές σκηνές, που αποσπασματικά ή καθόλου παρέπεμπαν στο μύθο της Αντιγόνης. Κυριαρχούσε στις περισσότερες το δίπολο έρωτας-θάνατος, με όλες τις μορφές τους –τις τρυφερές, τις σκληρές, τις βίαιες. Ή τον βιασμό, τον σαδισμό, τη σκληρότητα, τον πόλεμο, τον θάνατο ξανά. Και όλα θίγονται σ’ αυτές τις μικρές σκηνές: από την πασίγνωστη φράση του ανθρώπου που έχασε τη ζωή του στην Αμερική «I can’t breath», μέχρι το προσωποποιημένο ρομπότ, η Αλέξα, που συνομιλεί με μια ηλικιωμένη γυναίκα και είναι η μόνη της παρέα.
Και κάποια στιγμή, μια γυναίκα, κάνοντας πίνακα την επιφάνεια αυτών των ξύλινων Γάμα, αρχίζει να γράφει ονόματα από την ελληνική μυθολογία (κάποια από τα οποία δεν τα έχουμε ξανακούσει) και να αφηγείται τον τρόπο που έχασαν τη ζωή τους: Ιφιμέδια, Αρπαλύκη, Αλόπη, Λαοδάμεια, Φαίδρα, Άσπαλις, Ιφιγένεια, Κλυταιμνήστρα, Κανδάκη, Αντιγόνη, Πολυξένη, Ινώ, Καλλιστώ, Ιππολύτη, Αριάδνη… Μέριλιν Μονρόε, Μπρίντεϊ Σπίαρς! Ο Άλαν Λουσιέν Όγεν θεωρεί ότι όλες είναι γυναικοκτονίες: «Το όνομά μου είναι μια ουλή στο λαιμό της ιστορίας» ακούγεται. Και μετά το γυναικείο σώμα γίνεται παιχνίδι και άθυρμα, σε μια χορογραφική αποτύπωση, στα χέρια των ανδρών επί σκηνής.
Η αλήθεια είναι ότι από ένα σημείο και μετά δεν υπήρχε αφήγηση, ούτε συγκεκριμένη ιστορία. Υπήρχαν αποσπασματικές σκηνές, ασύνδετες. Άλλες ωραίες, όπως εκείνη η καταπληκτική με τον Κρέοντα, που ρίχνει χώμα, γέρνοντας το κεφάλι του, στο νεκρό σώμα του Πολυνείκη. Ή εκείνη που ένας ώριμος άντρας ενώνει ξανά τα ξεφτισμένα ροδοπέταλα και ξαναφτιάχνει, όπως μπορεί, το χαλασμένο λουλούδι. Και είναι η στιγμή που ακούγεται η πιο τρυφερή φράση της παράστασης: «Ανδρική χειρονομία: ζημιά, επιδιόρθωση και ο χρόνος που χρειάζεται».
Κι άλλες, οι περισσότερες, που λειτούργησαν μ’ έναν τρόπο επίμονα επαναλαμβανόμενο και διόλου πρωτότυπο. Όπως ήταν η διαρκής κίνηση των ξύλινων κατασκευών, που επιχειρούσαν να παραπέμψουν σε διάφορες σκηνικές συνθήκες –κάτι που στην αρχή ήταν ωραία ιδέα, αλλά επαναλήφθηκε τόσες φορές που έγινε κουραστικό. Όπως ήταν η σύνδεση της Αντιγόνης με τις γυναικοκτονίες του τότε και του σήμερα μ’ έναν τρόπο αυθαίρετο και ετσιθελικό σε πολλά σημεία της παράστασης. Ήταν ο διδακτικός τρόπος με τον οποίο ενέταξε φράσεις ή κινήσεις, με τις οποίες οι γυναίκες ζητούν βοήθεια όταν κινδυνεύουν. Μια υπαρκτή και σκληρή πραγματικότητα του σήμερα, που εντάχθηκε όμως με τρόπο τουλάχιστον άστοχο στην παράσταση.
Το πρόβλημα σ’ αυτή την παράσταση δεν ήταν ότι ο Άλαν Λουσιέν Όγεν θέλησε να παρουσιάζει την προσωπική του ανάγνωση στο έργο του Σοφοκλή. Ούτε ότι θέλησε να το μπολιάσει με σύγχρονα διακυβεύματα. Αυτό συμβαίνει με τα μεγάλα έργα: διαβάζονται εις τους αιώνας των αιώνων με τον τρόπο που κάθε εποχή αναγνωρίζει τον εαυτό της σ’ αυτά.
Το πρόβλημα ήταν ότι αυτό που παρουσίασε δεν είχε ειρμό, δεν είχε μια ιστορία με αρχή μέση και τέλος, δεν άντλησε παρά ελάχιστα από το κείμενο στο οποίο βασίστηκε, δεν ανέδειξε τα θέματα που απασχολούσαν τον Σοφοκλή, αλλά μόνο όσα ο ίδιος ο Όγκεν ήθελε να επισημάνει, κι ας απομακρύνθηκαν εντελώς από τις αναζητήσεις του αρχαίου κειμένου, με τρόπο που αλλοίωναν τη σκέψη και τον προβληματισμό του συγκεκριμένου αρχαίου δράματος. Ακόμα και σε κάποιες σκηνές που φάνηκε ότι συνομιλεί με το αρχαίο κείμενο, τελικά ήταν σκηνές με φανταχτερή ποπ εκτέλεση και περιττά «πλουμίδια», που περισσότερο έδιναν ένα τόνο συνθήματος και απευθύνονταν στο θυμικό, παρά σε ουσιαστικό προβληματισμό.
Τέλος παρότι χοροθέατρο, κυριάρχησε ο λόγος. Και είναι σίγουρο ότι έχουμε δει πολύ καλύτερες χορογραφίες από καλλιτέχνες με πολύ λιγότερα μέσα και πολύ μικρότερη διαδρομή.
Στα θετικά στοιχεία της παράστασης ήταν η μουσική, οι φωτισμοί και οπωσδήποτε ο ζήλος, η αφοσίωση και η φινέτσα με τον οποίο υπηρέτησαν το εγχείρημα όλοι οι συντελεστές επί σκηνής. Αλλά δεν ήταν αρκετά.
Η ταυτότητα της παράστασης
Σκηνοθεσία – Χορογραφία: Alan Lucien Øyen, Καλλιτεχνικοί συνεργάτες: Andrew Wale, Daniel Proietto, Σκηνικά: Åsmund Fæarvaag, Κοστούμια: Stine Sjøgren, Φωτισμοί: Martin Flack, Ήχος Gunnar Innvær, Βίντεο: Mathias Grønsdal, Φωτογραφίες: Mats Bäcker, Τεχνική διεύθυνση: Chris Sanders, Διεύθυνση σκηνής: Daniel Hones, Γκαρνταρόμπα: Anna Lena Dresia
Παραγωγή: winter guests, Συμπαραγωγή: Fondazione Teatro di Roma, The Norwegian Opera and Ballet, Centro Servizi Culturali Santa Chiara Εκτέλεση παραγωγής: Essar Gabriel, Υπεύθυνοι παραγωγής: Ornella Salloum, Syv mil / Tora De Zwart Rørholt, Ingrid Saltvik Faanes (για την ομάδα winter guests)
Με την υποστήριξη Arts Council Norway City of Bergen
Ευγενική παραχώρηση χώρου προβών Pina Bausch Zentrum
Παίζουν: Enoch Grubb, Douglas Letheren, Pascal Marty, Antonin Monié, Nazareth Panadero, Julie Shanahan, Fernando Suels Mendoza, Meng-Ke Wu
Επειδή παρακολουθήσαμε την παράσταση την πρώτη μετά προβολής ήταν ένα αισχος και μισό! Απορουσαμε ποιος τους έδωσε την άδεια να παίξουν αυτό το πράγμα σε ένα τόσο επιβλητικό θέατρο!από την πρώτη στιγμή αρχίσε να φεύγει ο κόσμος όπως κάναμε κ μεις!απορώ οι υπόλοιποι πως έκατσαν οι υπόλοιποι εκεί και το παρακολούθησαν!
Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει μια παράσταση για την Αντιγόνη με αρχή, μέση και τέλος η όποια αναπαράγει το έργο όπως έχουμε δει πολλές φορές. Εδώ μιλάμε για μια ομάδα που ασχολείται με τον χορό. Πήγα με λίγες προσδοκίες. Έφυγα μαγεμένη. Και δεν άγγιζε μόνο τις γυναικοκτονιες αλλα είχε και αντιπολεμικό μήνυμα. Μιλησε και για τη μοναξιά της εποχής μας, την ai και γενικά ηταν μια σύγχρονη Αντιγόνη η οποία αφορούσε όλη την κακοποίηση την όποια έχει δεχτεί η γυναίκα ανά τους αιώνες. Είναι γεγονός ότι κάποιοι έφυγαν από την παράσταση όπως είναι και γεγονός ότι η πλειοψηφία παρακολούθησε με κομμένη την ανάσα. Εξαιρετική η ομάδα!
Έχετε απολυτο δικιο, εγω πραγματικά θύμωσα πολυ με αυτή την παράσταση γιατι τελικα δεν είχε καμία σχέση με την Αντιγόνη. Ειναι απαράδεκτο να έρχεται ο καθένας και να κάνει ο,τι θέλει σε αυτό τον ιερό χώρο. Ντροπή
Παρακολουθησα την παραδταση του Σαββατου. Ειχα επισης παρακολουθησει και τις Τρωαδες το προηγουμενο Σαββατο. Οι σκηνοθετες και των δυο παραστασεων θελησαν να αναδειξουν, τα δεινα των γυναικοπαιδων στον πολεμο η πρωτη , ( αναρωτεμαι βεβαια οι απλοι πολεμιστες το γλενταγαν στην Τροια?) και καποιων γυναικων θυματων θηριωδιών ασφαλως ο νορβηγος.Στις Τρωαδες συγκλονιστηκα. Στην Αντιγονη δεν με αγγιξε τιποτα. Η Αντιγονη δεν ηταν θυμα, ηταν πριγκιπισσα. Αντιταχθηκε στους νομους, όσο κι αν πολλοι επισης θα θαβαμε τον αδελφο μας. Δεν εμπιπτει στις αδικημενες της ζωης. Διδαχθηκαμε οτι οι σπαρτιατισσες εδιναν την ασπιδα στο γιο τους λεγοντας ταν ή επι τας…Πως χρησιμοποιειται αυτο το κλασσικο αριστουργημα στο θεμα άδικης της βιας κατα των γυναικων ??? Σε καθε περιπτωση, γνωριζα οτι η παρασταση θα στηριζοταν στο χορο, ομως τιποτα δεν κεντρισε το ενδιαφερον, ισως, στην καλυτερη περιπτωση, θα επρεπε να εισαι πολυ ειδικος για να βρεις συναφεια και νόημα στο εργο του νορβηγου. Απογοητευθηκα και έφυγα στα μισα….
Μα είναι δυνατόν να λέτε πως η μουσική ήταν στα δυνατά σημεία του έργου; Σαν σαπουνόπερα ήταν σε σημεία, ακριβώς λόγω της μουσικής και του kitsch ηχητικού σχεδιασμού. Λες και βλέπαμε το μικρό σπιτι στο λιβάδι σε χολιγουντιανή έκδοση. Στα περισσότερα απο τα άλλα που επισημαίνονται συμφωνώ. Το μόνο που άξιζε ήταν η ποιότητα κάποιων ερμηνευτών.
Αν σας λέει κάτι , ο κόσμος έφευγε από τη παράσταση στο μισάωρο , όπως φύγαμε και εμείς.
Ότι χειρότερο…
Παρακολούθησα την παράσταση και η δική μου εμπειρία ήταν αρκετά διαφορετική. Συμφωνώ ότι ορισμένες ενότητες ήταν άνισες και ότι ο λόγος κάποιες φορές εξηγούσε υπερβολικά όσα η κίνηση και οι εικόνες μετέδιδαν πολύ πιο δυνατά. Δεν είμαι όμως βέβαιη ότι η απουσία γραμμικής αφήγησης ή μιας ιστορίας με σαφή αρχή, μέση και τέλος συνιστά από μόνη της δραματουργική αποτυχία, ιδιαίτερα σε μια παράσταση χοροθεάτρου που δεν επιχείρησε να αναπαραστήσει το έργο του Σοφοκλή.
Ως γυναίκα, δεν βίωσα τη σύνδεση της Αντιγόνης με τις κακοποιημένες και αφανισμένες γυναίκες ως αυθαίρετη. Την εξέλαβα ως μια προσπάθεια να μετακινηθεί η Αντιγόνη από την ασφαλή απόσταση του αρχαίου μύθου προς μια ιστορική συνέχεια έμφυλης βίας, απώλειας και αποσιώπησης. Αυτό ασφαλώς ενέχει τον κίνδυνο να περιοριστεί η Αντιγόνη στον ρόλο του θύματος και να χαθεί η πολιτική και ηθική πολυπλοκότητα της σύγκρουσής της με τον Κρέοντα. Δεν θεωρώ όμως ότι η ανάγνωση αυτή παραποιεί αναγκαστικά τον Σοφοκλή· μπορεί επίσης να φωτίζει μια διάσταση του έργου που οι περισσότερο παραδοσιακές αναγνώσεις αφήνουν στο περιθώριο.
Το ίδιο ισχύει για την άμεση εμπλοκή του κοινού. Δεν τη βίωσα απλώς ως διδακτισμό ή ως περισπασμό, αλλά ως μια απόπειρα να πάψουμε να παρακολουθούμε τη βία από ασφαλή αισθητική απόσταση και να τοποθετηθούμε μέσα στο κοινωνικό σώμα που τη γνωρίζει, τη βλέπει και συχνά τη σιωπά. Ίσως, επομένως, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η παράσταση παρέμεινε αρκετά «πιστή» στην Αντιγόνη, αλλά αν κατάφερε να δημιουργήσει μια συνεκτική σύγχρονη συνομιλία μαζί της. Για μένα, όχι σε κάθε στιγμή, αλλά σε αρκετές στιγμές, και με πραγματική συγκινησιακή και σωματική δύναμη.
Παρακολούθησα την παράσταση του Σαββάτου και εφυγα στα μισά μετα απο αρκετή προσπάθεια να παρακολουθήσω και με έκδηλη την αποδοκιμασία του κοινού.
Ναι, ειμαι υπέρ της μοντέρνας προσέγγισης μιας τραγωδίας, ναι με αγγίζουν οι νέες καταστάσεις που αντιμετωπίζει η κοινωνία μας και κάθε κοινωνία στις διαστάσεις της και φυσικά προβληματιζομαι έντονα απο τις βιαιοτητες ενάντια των “ασθενέστερων” της. Όμως, δεν πιστευω οτι η Επιδαυρος ειναι χώρος για πειραματισμους τύπου Αντιγονης απο τον Ογεν. Ειναι ενα παγκόσμιο μνημείο, ένας χώρος πολυπολιτισμικος ναι, αλλά όχι τόσο “εναλλακτικος” ή τουλαχιστον ας σκεφτουμε αν θα επρεπε να ειναι ή αν, με την παρακαταθηκη που μας αφηνει η κληρονομια μας, δικαιουμαστε να τον κανουμε. Αν μη τι αλλο, ο ρόλος του θα επρεπε να ειναι αναγνωρίσιμος απο ενα ευρύ κοινό όπως ήταν για χιλιετίες. Θα επρεπε να προάγει συνεπώς μια ολιστική προσέγγιση στα πραγματα κι όχι μια “ελιτιστικη” σχεδόν ερμηνεία, οπτική ή οτιδήποτε αλλο μεγαλοσχημο θέλουμε, των κλασσικών δημιουργων. Αν το Φεστιβάλ θέλει με το στανιό να επιβάλλει το ελιτίστικο ως νέα τάξη πραγμάτων κι όλους όσους έφευγαν απο τις εν λόγω παραστάσεις σωρηδον να τους στιγματίσει με τον τρόπο του ως μονόπλευρους, αναχρονιστικους και τελικα κοντοφθαλμους, μάλλον δεν το πέτυχε…