του Γιάννη Ν. Μπασκόζου
Μια πρώτη γεύση από την πρώτη και δεύτερη ημέρα των συζητήσεων του Φεστιβάλ Χανίων θέλω να δώσω αν και είναι δύσκολο να μαζέψεις όλο το υλικό καθώς οι συζητήσεις είναι επάλληλες και ο χρόνος στενός. Η πρώτη ημέρα ήταν κυρίως αφιερωμένη στο αστυνομικό μυθιστόρημα αφού δέσποζαν οι συνομιλίες με τρεις από τους πολύ γνωστούς συγγραφείς σε όλο τον κόσμο : τον Άρνε Ντα΄, τον Λεονάρδο Παδούρα και την Κλαούντια Πινιέιρο.
Ο Άρνε Νταλ αφού είπε ότι προτιμά να μην έχει έναν ήρωα – ντετέκτιβ αλλά μια ομάδα ερευνητική όπως την Άλφα και τώρα τη Νόβα, παρουσίασε τις πτυχές του σύγχρονου σουηδικού αστυνομικού μυθιστορήματος. Είπε ότι η σύγχρονη Σουηδία έχει αλλάξει από τότε που άρχισε να γράφει μυθιστορήματα. Ως συνέπεια άλλαξε και ο χαρακτήρας του εγκλήματος. Πριν χρόνια δεν υπήρχε μαφία στη Σουηδία, σήμερα τα μέλη των συμμοριών είναι οι καριερίστες του εγκλήματος. Μιλώντας για τη διαφορά αμερικανικού και ευρωπαϊκού αστυνομικού μυθιστορήματος είπε ότι στην Αμερική το εμπορευματοποιημένο αστυνομικό δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την πολιτική σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό που επιμένει να μιλά κοινωνικά και πολιτικά. Επίσης σημείωσε κάτι πολύ ενδιαφέρον για το μέλλον της ανάγνωσης λέγοντας ότι το audio book είναι πολύ διαδεδομένο στη χώρα του με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να μην διαβάζει αλλά απλώς να ακούει. Δεν σκέφτεται πια το βιβλίο αλλά τη φωνή που διαβάζει. Κάπου εκεί ίσως χάνεται ένα τμήμα της λογοτεχνίας.
Ο Λεονάρδο Παδούρα, πολύ αγαπητός στο ελληνικό κοινό κουβανός συγγραφέας μίλησε για το νέο του βιβλίο υπό έκδοση με τίτλο “Αβάνα” με κείμενα και φωτογραφλιες. Ακούγοντας τον τον βρήκα πολύ διαφορετικό από παλιότερα, σε μια από τις πολλές εμφανίσεις του στη χώρα μας. Τώρα μοιάζει πιο ελευθερωμένος να μιλήσει για την πραγματικότητα της χώρας του, τότε ήταν σφιγμένος και με μισόλογα. Είπε για την απόλυτη φτώχεια που υπάρχει, με παράδειγμα ένα αυγό να κοστίζει το 3ή το 5% του μέσου μισθού. Είπε ότι πια ζουν με ελάχιστα ψρήματα και οι κοινωνικές παροχές έχουν εξαφανιστεί. Έκανε μια ενδιαφέρουσα αναδρομή στα χρόνια του λέγοντας ότι στα βιβλία του παρουσιάζει τη γενιά του που γερνάει μέσα από τον κεντρικό του ήρωα Μάριο Κόντε.
Μέσα από τον Κόντε έφτιαξε ένα χρονογράφημα της κοινωνίας της Κούβας. Ο Κόντε εξελίσσεται μαζί με την χώρα του. Γερνάει και πια είναι μελαγχολικός απέναντι σε ένα καθεστώς που τους υποσχέθηκε ένα καλύτερο μέλλον. Σήμερα απλώς ζητούν να έχουν μια «κανονικότητα», δηλαδή να μπορούν να ζουν ευπρεπώς. Για τα δικά το είπε ότι τα βιβλία του δεν εκδίδονται πια στη χώρα του αλλά μόνο στο εξωτερικό. Βέβαια γράφουν πιο ελεύθερα τώρα ενώ μέχρι λίγο πριν την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης μπορούσαν να γράφουν η παιδικά βιβλία ή αστυνομικά σοσιαλιστικού ρεαλισμού ή όπως τα ονόμαζαν επαναστατικά αστυνομικά.
Σήμερα που γερνάει αισθάνεται πιο συντηρητικός αλλά δείχνει μεγαλύτερη κατανόηση σε μεγάλα κοινωνικά ζητήματα όπως την πορνεία και τα ναρκωτικά. Τέλος ανησυχεί για την εποχή Τραμπ μιας και οι σχέσεις Κούβας – ΗΠΑ ήταν πάντα πολύπλοκες και καταπιεστικές για τους κουβανούς.
Η Κλαούδια Πινιέιρο είναι η καινούργια μεγάλη φίρμα στην αστυνομική λογοτεχνία. Μιλώντας στη μεγάλη αίθουσα Μίκης Θεοδωράκης- που δεν έπεφτε καρφίτσα- υποστήριξε πώς κυρίως γράφει για να πει μια ιστορία αλλά αυτή συνήθως εμπλέκεται με κοινωνικά ζητήματα όπως την εγκληματικότητα, τη σεξουαλική κακοποίηση, τις σκληρές ταξικές σχέσεις κ.ά.
Απεκδύθηκε την όποια διδακτική λειτουργία των μυθιστορημάτων . Δήλωσε ότι εμπιστεύεται τους αναγνώστες της και δεν θέλει να τους δίνει «μασημένη τροφή». Προτιμά τους ενεργητικούς αναγνώστες, που συμμετέχουν στην αφήγηση της ιστορίας της με τον τρόπο τους.
Μιλώντας για την Ελλάδα διαπίστωσε ότι υπάρχουν αρκετά κοινά στοιχεία με την πατρίδα της, την Αργεντινή , καθώς και οι δυο χώρες πέρασαν περίοδο οικονομικής κρίσης, είχαν περιόδους δικτατοριών κ.λπ. Η ίδια φοβόταν πολύ τα χρόνια της δικτατορίας Βιντέλα μιας και ο πατέρας της ήταν κομμουνιστής. Συνόψισε τέλος ότι κάποια ζητήματα είναι οικουμενικά, για παράδειγμα όσον αφορά τις γυναίκες. Συμπλήρωσε πως εξεπλάγη όταν πήγε το Κάιρο και συνάντησε μουσουλμάνες γυναίκες, με μπούρκες και βρήκε πολλά στοιχεία «με τις ηρωίδες του τελευταίου μυθιστορήματος της Μπέτυ Μπου.
Στη δεύτερη ημέρα του Φεστιβάλ το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε σε ένα πολιτικό, επίκαιρο και συνεχώς διευρυνόμενο θέμα , αυτό της «κανονικοποίησης» της άκρας δεξιάς». Οι ομιλητές από Ελλάδα (Αλιβιζάτος, Ζουμπουλάκης) , Γαλλία (Μαλαφέκας, Νταλαμπέρ) Ιταλία (Κόπο) κλήθηκαν να ορίσουν τι σημαίνει άκρα δεξιά και ποια είναι η σημερινή στρατηγική της. Ο Στ. Ζουμπουλάκης τόνισε ότι πρέπει να την λένε με το όνομα της – άκρα δεξιά- και να μην της χαρίζουμε άλλα μεταλλαγμένα επίθετα. Αυτό το είπε γιατί σήμερα οι ακροδεξιοί εκσυγχρονίζονται, αποκτούν νέες χαμαιλεοντικές τακτικές για να εδραιώσουν τη θέση τους στις μεγάλες μάζες. Έτσι ο Ιταλός Κόπο μίλησε για τη νέα στρατηγική της ακροδεξιάς στην οποία ηγείται η Μελόνι, η οποία καταπολέμησε τον φιλοπουτινισμό της, εδραίωσε σχέσεις με το Ισραήλ και γενικότερα απόκτησε μια ευλύγιστη τακτική που παραλλάσσει ανάλογα με το προκύπτον θέμα. Το ίδιο υποστήριξε και ο Νταλαμπέργια για τη Γαλλία λέγοντας πώς παλιοί κλασικοί δεξιοί βρίσκονται στα κόμματα του κέντρου και διαμορφώνουν πολιτική. Ο Μάκης Μαλαφέκας, που ζει στη Γαλλία, συμφώνησε με τον Νταλαμπέρ, λέγοντας ότι η ακροδεξιά περνά σήμερα μέσα από το σύστημα, ο ρόλος των media, διαδίδει τις ακροδεξιές απόψεις, ετοιμάζει τον δρόμο της Λεπέν.
Όλοι οι ομιλητές συμφώνησαν ότι αιχμή του δόρατος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη είναι το μεταναστατευτικό. Οι ακροδεξιοί επισείουν την «πληθυσμιακή αντικατάσταση», ότι οι μετανάστες έρχονται για να πάρουν τις θέσεις των λευκών και να κυριαρχήσουν. Σε αυτή την προσπάθεια χρησιμοποιούν ποικιλόμορφες τακτικές. Η συζήτηση δυστυχώς έκλεισε πριν αρχίσει με την έννοια ότι δεν άνοιξαν τα θέματα του «πως φτάσαμε» σε αυτή την πολιτική και πολιτιστική ηγεμονία της ακροδεξιάς. Γιατί σίγουρα κάτι λάθος έκαναν και οι άλλες πολιτικές δυνάμεις. Ίσως αυτό είναι το θέμα μιας επόμενης μεγάλης συζήτησης.
Η βραδιά έκλεισε με μια πλούσια συζήτηση γύρω από την επιστημονική φαντασία. Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου και ο Νίκος Μάντης ανέδειξαν την αισιόδοξη και την απαισιόδοξη πλευρά τού να σκέφτεσαι το μέλλον. Αναδείχθηκαν τόσο οι πολιτικές προεκτάσεις της φανταστικής μυθοπλασίας όσο και οι διαφορετικές αφηγηματικές τεχνικές σε αυτόν τον χώρο.
