του Γιάννη Ν.Μπασκόζου
Η πολιτική, η ιστορία και ο ρόλος του λογοτέχνης δέσποσαν την τρίτη ημέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων.
Η τιμητική εκδήλωση για τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο ήταν η κυρίαρχη του προγράμματος. Η δημοφιλία του ποιητή ήταν δεδομένη και το αμφιθέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» κατάμεστο. Ο ίδιος μίλησε απλά, με μικρές προτάσεις, παραδείγματα και δυνατές έννοιες. Στις ερωτήσεις απάντησε με ευκρίνεια για το παρελθόν και το μέλλον όπως το βλέπει σήμερα από το ύψος των 97 του χρόνων. Τόνισε ότι η ποίηση και η τέχνη γενικά πρέπει να κρίνουν την εξουσία, ο ίδιος κάποτε πίστευε το αντίθετο αλλά τώρα πια βλέπει την ανεξαρτησία της τέχνης ως απαραίτητη προϋπόθεση για την λειτουργία της. Έφερε το παράδειγμα του Πικάσο , ο οποίος στην εποχή του μεγάλου κύρους της Σοβιετικής Ένωσης είχε κάνει για την Ουμανιτέ ένα σχέδιο του Στάλιν φορώντας του ένα χαλαρό ανοικτό πουκάμισο. Η τότε κομματική ηγεσία τον επέκρινε, ο Στάλιν έπρεπε να σχεδιαστεί με τα παράσημά του. Ο Πικάσο αρνήθηκε να ξαναφτιάξει το σχέδιο.
Ο ποιητής Παντελής Μπουκάλας μίλησε για τον πολίτη Τίτο Πατρίκιο και τη σχέση το με την ποίηση. Θυμήθηκε μια ρήση του ίδιου του ποιητή: «προσπαθώ να γίνω ελεύθερος». Η μνήμη, είπε ο Π.Μπουκάλας, είναι βασικό στοιχείο της ποίησης του Τίτου Πατρίκιου. Τοποθέτησε το Τίτο Πατρίκιο σε ένα τετράγωνο που στις άλλες τρεις πλευρές του βρίσκονται οι Μ.Αναγνωστάκης, Άρης Αλεξάνδρου, Μιχάλης Κατσαρός. Και οι τέσσερις κήρυξαν την ανυπακοή στην κομματική εξουσία, απογύμνωσαν τον λόγο, αυτοσαρκάστηκαν, έγιναν «οι ποιητές της ήττας» , όχι γιατί προανάγγειλαν την ήττα, όπως τους επέκριναν αλλά γιατί είπαν την αλήθεια. Η εκδήλωση έκλεισε με ποιήματα του ποιητή που διάβασε ο ηθοποιός και φίλος του Μιχάλης Μητρούσης και δυο τρία ποιήματα που απήγγειλε από μνήμης ο Τίτος Πατρίκιος.
**
Τη σκυτάλη πήρε αργότερα ο Δημήτρης Τζιόβας συζητώντας με την Ρέα Γαλανάκη για τη σχέση ιστορίας και μυθιστορήματος. Ο Τζιόβας μίλησε για την αλλαγή παραδείγματος όσον αφορά το ιστορικό μυθιστόρημα όταν από τη γραμμική αφήγηση του παρελθόντος πέρασε στον λεγόμενο «παροντισμό». Σήμερα η μνήμη, το τραύμα, το παρόν είναι αυτά που απασχολούν το νεότερο ιστορικό μυθιστόρημα. Και επιπλέον έχουν ανοίξει κι άλλες θεματικές όπως η ταυτότητα, το φύλο, οι πολιτιστικές αλλαγές. Το ιστορικό μυθιστόρημα συνδιαλέγεται με το παρελθόν από τη σκοπιά του παρόντος. Υπάρχει μια διαδραστική σχέση πια λογοτεχνίας και ιστορίας.
**
Η τρίτη συζήτηση με θέμα τον πολιτικό λόγο διεξήχθη μεταξύ νέων λογοτεχνών (Βασιλική Πέτσα, Νίκος Μάντης, Νίκος Ερηνάκης, Γιάννης Δούκας). Το θέμα που τέθηκε ήταν κατά αρχάς η διάκριση πολίτη και έργου. Η Β.Πέτσα δήλωσε ότι αυτά τα δύο δεν τα συγχέει αντιθέτως ο Ερηνάκης πιστεύει ότι ο ποιητής πρέπει να βλέπει όλη την εικόνα, τέχνη και κοινωνία μαζί, να τείνει με το έργο του προς μια «ευτοπία». Ο Νίκος Μάντης αρνήθηκε την «κανονιστική» λογοτεχνία και τόνισε ότι οι συγγραφείς πρέπει να είναι ελεύθεροι να εκφράζουν είτε τη μοναδικότητά τους είτε ευρύτερες ομάδες ανθρώπων. Συμφώνησαν ότι η σημερινή εποχή έχει αρκετά θέματα που επηρεάζουν τη συνείδηση του λογοτέχνη όπως η καταπίεση των μειονοτήτων, το μεταναστευτικό ή το θέμα της δημοκρατίας.
