(Ανταπόκριση Αλεξάνδρα Χαΐνη)
Ημέρα τρίτη (24/6)
Μικρή περιήγηση στα πέριξ της πόλης. Επίσκεψη σε συγγενείς στη Χαλέπα και στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Άλλο ένα κτίριο ορόσημο. Σύγχρονο και λειτουργικό, το νέο μουσείο έχει ανεγερθεί στον χώρο ενός πρώην στρατοπέδου (βλ. Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων). Μας έμειναν βέβαια κάποιες απορίες για τη συλλογή Μητσοτάκη αλλά δεν είναι της παρούσης. Είδαμε και το σπίτι του Βενιζέλου και επιστρέψαμε από τον δρόμο των παλιών βυρσοδεψίων. Τα λεγόμενα Ταμπακαριά. Τρία χιλιόμετρα με μπόλικη ζέστη αλλά άξιζε τον κόπο η βόλτα.
Το απόγευμα κατάφερα να παρακολουθήσω αρκετές εκδηλώσεις αν και ομολογώ ότι η επιλογή ήταν αρκετά δύσκολη. Πρώτη συνεδρία στο Μεγάλο Αρσενάλι. «Ο αποχαιρετισμός του Μινώταυρου» του γεννημένου στα Χανιά Γάλλου φωτογράφου Νυιμά Μαρίν. Ξεκίνησε από τα μονοπάτια της φυσικής όπου έμαθε τις λειτουργίες του φωτός και μετά αφοσιώθηκε στη φωτογραφία – και την ποίηση.
Ακολούθησε ο βραβευμένος Γάλλος συγγραφέας Καρίλ Φερέ. Με αφορμή την πρόσφατη έκδοση από την Άγρα των βιβλίων του «Γκριντρατράπ» και «Οκαβάνγκο», ο συγγραφέας συνομίλησε με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα του «Ιστορίες χωρίς φωνή» (Οκτάνα), Πέτρο Κατσάκο. Η συζήτηση ήταν ιδιαίτερα έντονη και εστιάστηκε στη μαζική εξολόθρευση των ζώων, στο ζήτημα της λαθροθηρίας, στη θανάτωση απειλούμενων ειδών για την «παραδοσιακή» ιατρική. Ο Φερέ μίλησε με πάθος για τον «ανηλεή» πόλεμο που έχει κηρύξει ο άνθρωπος στο φυσικό περιβάλλον.
Στον εξωτερικό χώρο, στο Κινητό Αστικό Καθιστικό MULaR (Mobile Urban Living Room), απ’ όπου εκπέμπει κάποιες ώρες και ο τοπικός ραδιοφωνικός σταθμός Δίκτυο FM 91,5, η Βρετανοαμερικανίδα συγγραφέας Τζουλιάν Πατσίκο μίλησε με τον συγγραφέα και εκδότη Παναγιώτη Κεχαγιά για τη μνήμη, τη βία και την πολιτισμική ταυτότητα. Παρότι γεννημένη στην Κολομβία, τόνισε ότι δεν είναι κολομβιανή συγγραφέας και ότι δεν νιώθει πως ανήκει σε μια χώρα αλλά στη λογοτεχνία. «Μου αρέσει που λογοτεχνία δεν έχει σύνορα», είπε χαρακτηριστικά.
Τον Ιταλό Βιντζέντζο Λατρόνικο μάλλον τον γνωρίζουν πλέον όλοι και όλες στην Ελλάδα. Τον Ιανουάριο είχε έρθει στην Αθήνα για την παρουσίαση του βιβλίου του «Τελειότητα» (εκδ. Loggia), του κάναμε και μια συνέντευξη στον «Α» (Vincenzo Latronico: “Είσαι καταναλωτής αλλά δεν το ξέρεις”). Εδώ στα Χανιά συνομίλησε με την ποιήτρια Δανάη Σιώζου. Μας αποκάλυψε ότι τον ξάφνιασε που το βιβλίο του είχε τόσο μεγάλη απήχηση στη χώρα μας (περισσότερη από οπουδήποτε αλλού), μίλησε για την απογοήτευσή του σε σχέση με την «υπόσχεση» της ενωμένης Ευρώπης για ένα καλύτερο μέλλον, μας είπε ότι σε αυτή τη φάση δουλεύει πάνω στην ιδέα της συλλογικότητας, την οποία χαρακτήρισε ουτοπία. Οι ερωτήσεις της Σιώζου ήταν καίριες και η συζήτηση πολύ ενδιαφέρουσα.
Ημέρα τέταρτη (25/6)
Άφιξη Γιάννη Μπασκόζου (να μας βάλει σε μια σειρά). Πρωινός προορισμός η πλατεία της Σπλάντζιας, επισήμως γνωστή ως Πλατεία 1821, με στάση στο εκκλησάκι του Αγίου Ρόκκου, το οποίο λειτουργεί πλέον ως χώρος τέχνης, για να δούμε την έκθεση «Τα παιά ἐπῆγαν περίατο: Το πολυσύµπαν του Τάκη Γιαννούσα». Ο Τάκης Γιαννούσας (1923-2010) καταγόταν από το Βελβεντό Κοζάνης και αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση της νεοελληνικής λαϊκής τέχνης. Αυτοδίδακτος δημιουργός, ανέπτυξε ένα εντελώς προσωπικό εικαστικό σύμπαν όπου συνυπάρχουν οι μνήμες της υπαίθρου, η καθημερινή ζωή, η ιστορία, η θρησκευτική φαντασία και τα βιώματα της Κατοχής και του Εμφυλίου. Είναι η πρώτη φορά που έργα του παρουσιάζονται εκτός Βελβεντού.
Οι απογευματινές συζητήσεις ξεκίνησαν δυναμικά με δυο Ισπανόφωνους συγγραφείς, τον Αλεχάντρο Παλόμας (Ισπανία) και τον Ροδρίγο Ρέι Ρόσα (Γουατεμάλα) με τους οποίους συνομίλησαν ο μεταφραστής Κώστας Αθανασίου και ο δημοσιογράφος Νίκος Κουρμουλής. Οι διάφορες όψεις της βίας στην οικογένεια και στην κοινωνία ήταν το θέμα της κουβέντας, με τον μεν Ρόσα να μιλά για τον συλλογικό τρόμο, για την κατάσταση στη χώρα του όπου ο λαός ζει ακόμη υπό την απειλή βασανιστηρίων και τις μνήμες του εμφυλίου και τον δε Παλόμας να συζητά ανοιχτά για τα προσωπικά του τραύματα, για το πώς κατάφερε να διαχειριστεί τη σεξουαλική κακοποίηση που υπέστη ως παιδί. Θα επανέλθουμε στους δυο αυτούς συγγραφείς σε εκτενέστερο κείμενο κάποια άλλη στιγμή.
Στη Σκάλα της Οδού Αγίου Μάρκου και ενώ ο ήλιος χαμήλωνε στο ενετικό λιμάνι, είχα την τύχη να παρακολουθήσω την κουβέντα του συγγραφέα και μεταφραστή Αχιλλέα Κυριακίδη με τον Γιάννη Μπασκόζο (δεν χρειάζεται συστάσεις). «Ασκήσεις ύφους και ζωής» ο τίτλος της εκδήλωσης κατά την οποία ο Κυριακίδης μίλησε για την πορεία του στα γράμματα, για την αγάπη του για τη μουσική, την οποία χαρακτήρισε ως «υπέρτατη μορφή τέχνης», για την απόφασή του να μάθει Ισπανικά για να μπορεί να διαβάζει Μπόρχες στο πρωτότυπο, για τη συνάντησή του με τον συγγραφέα στη δεκαετία του ’80 ενώ διάβασε αρκετά διηγήματά του. Είπε ότι η λογοτεχνία για εκείνον είναι ένα παιχνίδι και αποκάλυψε ότι δεν γράφει ποτέ στην ησυχία του σπιτιού του αλλά προτιμάει τα πολύβουα καφέ και τη συντροφιά των ανθρώπων, τους οποίους αγαπάει, συμπονεί και συμπαθεί.
Ο Βρετανός συγγραφέας Χάρι Κούνζρου μίλησε με τη συγγραφέα και μέλος της ομάδας έργου του φεστιβάλ Παυλίνα Μάρβιν, για τη σχέση του τρόμου με την Ιστορία, με αφορμή το βιβλίο του «Κρέας για τους λύκους» (εκδ. Δώμα). «Πολλοί διακήρυξαν το τέλος της Ιστορίας, αλλά αυτή ξανάρχεται με νέο “πρόσωπο”», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι οι ήρωές του είναι δέσμιοι της σημερινής πραγματικότητας, η οποία κατά τον ίδιο είναι πολύ σκληρή και εξομολογήθηκε ότι του προκαλεί άγχος για το αν θα καταφέρει να προστατεύσει τους αγαπημένους του ανθρώπους.
Η ημέρα μου έκλεισε με την παρουσίαση του βιβλίου «Οντισιόν» (Διόπτρα) της Αμερικανίδας, με καταγωγή από την Ιαπωνία, συγγραφέως Κέιτι Κιταμούρα από την δημοσιογράφο Ελεωνόρα Ορφανίδου. «Ταυτότητα, επιθυμία και επινόηση» ο τίτλος της εκδήλωσης. Η Κιταμούρα μίλησε για την κατάσταση στην Αμερική του Τραμπ την οποία χαρακτήρισε «unamerican» (αντιαμερικανική), για τη δύναμη -και τον φόβο- της γλώσσας, για όσα την απασχολούν σε σχέση με τη μητρότητα και την οικογένεια, για τον τρόπο που γράφει. Δεν θα πω όμως περισσότερα για την Κιταμούρα, καθώς θα ακολουθήσει εκτενής συνέντευξη μαζί της.
