Ένα καλοκαιρινό διήγημα της Βασιλικής Κατσιαφλιάκα
Το πλοίο της γραμμής έσκισε τα νερά του Αιγαίου με έναν βαρύ, μονότονο βρυχηθμό, αφήνοντας πίσω του έναν παχύ, λευκό αφρό που έσβηνε γρήγορα στο απέραντο μπλε. Ο Άρης στεκόταν στο κατάστρωμα, με τον άνεμο να μαστιγώνει το πρόσωπό του. Ήταν η πρώτη φορά που επέστρεφε στο νησί μετά από δεκαπέντε χρόνια.
Εκείνα τα παιδικά καλοκαίρια της δεκαετίας του ’90 έμοιαζαν πλέον με ξεθωριασμένες φωτογραφίες polaroid σε κάποιο συρτάρι που σπάνια άνοιγε. Η ζωή στην πόλη, οι ρυθμοί της δουλειάς, οι καθημερινές μικροαπογοητεύσεις είχαν ρίξει μια βαριά σκιά πάνω από τις αναμνήσεις του. Όμως, τώρα, καθώς η άγονη γραμμή του νησιού διαγραφόταν στον ορίζοντα, κάτι μέσα του άρχισε να ξεθαρρεύει.
Η ζέστη ήταν ήδη αισθητή, παρόλο που το ρολόι έδειχνε μόλις δέκα το πρωί. Ο αέρας μύριζε ιώδιο, καμένο θυμάρι και αυτή την ανεπαίσθητη μυρωδιά της λιωμένης πίσσας από τον καταπέλτη του πλοίου που ετοιμαζόταν να πέσει. Όταν πάτησε το πόδι του στο λιμάνι, ο ήχος από τα τζιτζίκια τον τύλιξε σαν αόρατο δίχτυ. Ήταν ένας ήχος εκκωφαντικός, σχεδόν υπνωτικός.
«Καλώς τον τον ξενιτεμένο!» φώναξε μια βραχνή φωνή.
Ήταν ο κυρ-Αντώνης, ο ιδιοκτήτης του μοναδικού καφενείου στο λιμάνι, που τον θυμόταν ακόμα, έστω κι αν ο Άρης είχε πια πατήσει τα τριάντα τρία και το πρόσωπό του είχε χάσει την παιδική του στρογγυλάδα. Χαμογέλασε, ανταπέδωσε τον χαιρετισμό και πήρε το ανηφορικό μονοπάτι για το παλιό πατρικό σπίτι της γιαγιάς του.
Το σπίτι στεκόταν εκεί, πεισματικά λευκό κάτω από τον αδυσώπητο ήλιο, με τα μπλε πατζούρια του ξεφλουδισμένα από την αλμύρα και τον χρόνο. Το κλειδί γύρισε δύσκολα στην σκουριασμένη κλειδαριά. Μόλις η ξύλινη πόρτα άνοιξε, μια μυρωδιά από κλεισούρα, λεβάντα και παλιό ξύλο ξύπνησε όλες τις αισθήσεις του.
Ο Άρης άνοιξε ένα-ένα τα παράθυρα. Το φως εισέβαλε ορμητικά στο σκοτεινό σαλόνι, αποκαλύπτοντας τα σεμεδάκια πάνω στο παλιό ραδιόφωνο, τον καθρέφτη με την μπρούντζινη κορνίζα και τις παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες στους τοίχους. Όλα ήταν ακριβώς όπως τα είχε αφήσει. Ήταν σαν ο χρόνος να είχε κάνει μια παύση, περιμένοντάς τον να επιστρέψει.
Άφησε τον σάκο του στο πάτωμα και ξάπλωσε στο παλιό, σιδερένιο κρεβάτι. Το μεσημέρι είχε αρχίσει να βαραίνει. Η καλοκαιρινή ραστώνη, αυτή η μοναδική ελληνική αίσθηση του χρόνου που διαστέλλεται, πήρε τον έλεγχο. Έξω, ο ήλιος έκαιγε την πέτρα και το χώμα. Μέσα, η δροσιά του παλιού πέτρινου σπιτιού τον νανούρισε, μαζί με το ρυθμικό, ασταμάτητο τραγούδι των τζιτζικιών. Κοιμήθηκε χωρίς όνειρα, έναν ύπνο βαθύ, απαλλαγμένο από το άγχος των προθεσμιών και της αστικής ρουτίνας.
Όταν ξύπνησε, ο ήλιος είχε αρχίσει την καθοδική του πορεία, βάφοντας τον ουρανό με τις πρώτες αποχρώσεις του πορτοκαλί. Φόρεσε το μαγιό του, πήρε μια πετσέτα και κατηφόρισε προς τον “Κρυφό Γυαλό”, μια μικρή, βοτσαλωτή παραλία που ελάχιστοι τουρίστες γνώριζαν.
Το μονοπάτι ήταν κακοτράχαλο, γεμάτο ξερά χόρτα που γρατζουνούσαν τα γυμνά του πόδια. Όμως, μόλις έφτασε, η θέα τον αποζημίωσε. Τα νερά ήταν διάφανα, κρυστάλλινα, παίρνοντας το χρώμα του σμαραγδιού κοντά στα βράχια και βαθαίνοντας σε ένα σκούρο, σχεδόν μελανί μπλε πιο μέσα.
Χωρίς δεύτερη σκέψη, έριξε την πετσέτα στα βότσαλα και βούτηξε.
Η αντίθεση της ζέστης του κορμιού του με το δροσερό νερό τον έκανε να ανατριχιάσει. Έμεινε κάτω από την επιφάνεια για όσα δευτερόλεπτα άντεχαν τα πνευμόνια του, νιώθοντας την απόλυτη σιωπή του βυθού. Όλα τα προβλήματα, όλες οι φωνές της πόλης, έμειναν πάνω από την επιφάνεια. Όταν βγήκε για να πάρει ανάσα, ένιωσε σαν να είχε βαπτιστεί ξανά. Το νερό ξέπλυνε όχι μόνο τον ιδρώτα του ταξιδιού, αλλά και την κούραση ετών.
Ξάπλωσε στα ζεστά βότσαλα. Η αλμύρα στέγνωνε στο δέρμα του αφήνοντας εκείνους τους χαρακτηριστικούς λευκούς κρυστάλλους. Παρακολούθησε ένα μικρό καΐκι να διασχίζει τον ορίζοντα, αργά, χωρίς βιασύνη, στο ρυθμό που επέβαλε η φύση και το καλοκαίρι.
Το σούρουπο στο νησί δεν έρχεται απότομα. Είναι μια αργή, μελαγχολική μετάβαση από το φως στο σκοτάδι, συνοδευόμενη από την αλλαγή στη θερμοκρασία και το ξύπνημα του βραδινού αέρα. Ο Άρης περπάτησε προς τη μικρή πλατεία του χωριού. Τα τραπεζάκια της ταβέρνας “Το Μελτέμι” είχαν ήδη γεμίσει.
Πάνω από τα κεφάλια των θαμώνων, τα κίτρινα λαμπάκια, κρεμασμένα από τον κορμό του αιωνόβιου πλάτανου, έριχναν ένα ζεστό φως. Η μυρωδιά από το ψητό χταπόδι στα κάρβουνα, τα φρέσκα καλαμαράκια και τον γλυκάνισο από το ούζο δημιουργούσαν ένα αόρατο, μεθυστικό σύννεφο πάνω από την πλατεία.
Έκατσε σε ένα μικρό, ξύλινο τραπεζάκι με ψάθινη καρέκλα. Ένα καραφάκι ούζο. Μια μερίδα χταπόδι ξιδάτο. Χωριάτικη σαλάτα με ντόπια κάπαρη και μυζήθρα.
«Άρη; Εσύ είσαι;»
Γύρισε το κεφάλι του. Ήταν η Ελένη, η παιδική του φίλη, η κόρη του φούρναρη με την οποία έπαιζαν κρυφτό στα σοκάκια πριν από είκοσι χρόνια. Το πρόσωπό της ήταν γεμάτο φακίδες από τον ήλιο, και τα μάτια της διατηρούσαν εκείνη την ίδια, σπινθηροβόλα ζωντάνια. Είχε μείνει στο νησί, είχε αναλάβει τον φούρνο και είχε φτιάξει τη δική της ζωή μακριά από την παράνοια των μεγάλων αστικών κέντρων.
Κάθισε μαζί του. Τα ποτήρια τσούγκρισαν, βγάζοντας εκείνον τον κρυστάλλινο, καλοκαιρινό ήχο. Μίλησαν για τα παλιά, για αυτούς που έφυγαν, για αυτούς που έμειναν. Η κουβέντα κυλούσε αβίαστα, σαν το νερό στο ρυάκι. Δεν υπήρχε η ανάγκη να εντυπωσιάσουν ο ένας τον άλλον, δεν υπήρχαν οι μάσκες της πόλης. Υπήρχε μόνο η αλήθεια του καλοκαιριού.
«Η ζωή εδώ είναι απλή, Άρη,» του είπε κάποια στιγμή η Ελένη, κοιτάζοντας το ποτήρι της που είχε θολώσει από τον πάγο. «Δεν έχεις πολλές επιλογές, και αυτό ίσως να είναι η μεγαλύτερη ελευθερία. Μαθαίνεις να εκτιμάς το λίγο. Τον αέρα, το φως, το καλό φαγητό. Τον χρόνο που δεν τρέχει σαν εχθρός, αλλά σε συντροφεύει.»
Τα λόγια της αντηχούσαν μέσα του. Είχε περάσει την τελευταία δεκαετία κυνηγώντας φαντάσματα, καριέρες, status, σχέσεις που δεν τον γέμιζαν πραγματικά. Και τώρα, καθισμένος κάτω από τον πλάτανο, με τη γεύση της κάπαρης και του ούζου στο στόμα, συνειδητοποίησε πόσο άδειος είχε υπάρξει.
Όταν η ταβέρνα άρχισε να αδειάζει και τα φώτα να χαμηλώνουν, ο Άρης αποχαιρέτησε την Ελένη με μια υπόσχεση πως θα τα ξαναπούν την επόμενη μέρα. Δεν πήρε τον δρόμο για το σπίτι. Αντίθετα, περπάτησε προς τον παλιό πέτρινο φάρο στην άκρη του οικισμού.
Η νύχτα ήταν ζεστή και δεν φυσούσε καθόλου. Η θάλασσα μπροστά του έμοιαζε με μια τεράστια, σκοτεινή λίμνη. Σήκωσε το βλέμμα του στον ουρανό. Ήταν μια από εκείνες τις νύχτες που δεν υπήρχε φεγγάρι, και ο γαλαξίας διαγραφόταν καθαρός, μια φωτεινή, ασημένια λωρίδα γεμάτη εκατομμύρια άστρα. Εκείνη τη στιγμή, μακριά από τη φωτορύπανση της πόλης, ο ουρανός φαινόταν να τον πλακώνει με το μεγαλείο του, υπενθυμίζοντάς του πόσο μικρά και ασήμαντα είναι τα ανθρώπινα προβλήματα μπροστά στην απεραντοσύνη του σύμπαντος.
Το καλοκαίρι στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια εποχή. Είναι μια ιδιαίτερη συναισθηματική κατάσταση. Είναι ο ιδρώτας στο μέτωπο, είναι το άγγιγμα του ήλιου στους ώμους, είναι η μυρωδιά του αντηλιακού που μπερδεύεται με τη θάλασσα. Είναι η επιστροφή σε κάτι πρωτόγονο και ταυτόχρονα βαθιά λυτρωτικό.
Ο Άρης πήρε μια βαθιά ανάσα, γεμίζοντας τα πνευμόνια του με δροσερό αέρα. Για πρώτη φορά μετά από πάρα πολύ καιρό, ένιωθε το σώμα του παρόν. Ήταν εκεί. Ολοκληρωτικά. Το παρελθόν είχε μπει στη θέση του και το μέλλον δεν είχε πια σημασία. Υπήρχε μόνο το τώρα. Το σκοτάδι, τα αστέρια, το ελαφρύ κύμα που έσκαγε στα βράχια.
Η καρδιά του χτυπούσε ήρεμα. Είχε έρθει στο νησί αναζητώντας μερικές μέρες ξεκούρασης, αλλά τελικά βρήκε κάτι πολύ πιο πολύτιμο: ένα χαμένο κομμάτι του εαυτού του που περίμενε υπομονετικά στα σοκάκια, κλειδωμένο στο σπίτι με τα μπλε πατζούρια, κρυμμένο στον βυθό της αγαπημένης του παραλίας.
Χαμογέλασε στο σκοτάδι, γύρισε την πλάτη στη θάλασσα και ξεκίνησε να περπατάει πίσω προς το χωριό. Το καλοκαίρι του μόλις είχε ξεκινήσει.
