του Μιχάλη Μακρόπουλου (*)
Όταν γράφεις εξυπακούεται, αλλά κι όταν μεταφράζεις ακόμα, παίρνεις μύριες αποφάσεις που ’ναι μικρά καπρίτσια, παραξενιές της στιγμής, λέξεις και φράσεις που σου ’χουνε γίνει ασυναίσθητα εμμονή ώσπου να έρθουν άλλες στη θέση τους· μικρά ίχνη που αφήνει κάθε στιγμή πίσω του ένας άνθρωπος, ένας ανθρώπινος νους, άλλοτε κουρασμένος κι άλλοτε διαυγής, σκοτισμένος, ανάλαφρος, κεφάτος ή τυραννισμένος από αρρώστια ꟷ κι έτσι χρωματίζεται το έργο του ανθρώπου απ’ τον άνθρωπο, που ’χει την εξής παραδοξότητα: να είναι συνεχώς ο εαυτός του και να μην είναι ποτέ ακριβώς αυτός. Γιατί, ποιος είναι;
Αν η Βιρτζίνια Γουλφ έγραφε ακόμα κάτι, θα ’ταν αυτό το κάτι Γουλφ, και συνάμα κάτι άλλο πάντα, που θα ’ταν αυτή η ίδια αλλά σ’ όλες τις διαφορετικές στιγμές που έσκυβε για να πλάσει την κάθε φράση. Η μαγεία θα ήταν σ’ αυτήν την ομοιότητα που ’ναι για τον άνθρωπο το αποτύπωμά του απαράλλαχτο σαν του δαχτύλου του· και συνάμα στη διαφορά μες στην ομοιότητα, που στον άνθρωπο είναι όλοι οι μύριοι άνθρωποι που ’ναι ο εαυτός του. Σκύβεις πάνω από το έργο του ανθρώπου, και μαθαίνεις να τον εκτιμάς όχι μονάχα απ’ ό,τι πέτυχε, μα κι απ’ ό,τι δεν πέτυχε. Κι είναι και η εξής παραξενιά: ό,τι έχει κάποτε πετύχει στην εντέλεια (υπάρχει αυτή η «εντέλεια»;) μπορεί γι’ αυτό να είναι και λιγότερο ενδιαφέρον απ’ αυτό που στις ατέλειές του φανερώνει όλη την προσπάθεια. Δεν υπάρχει ύφος ολόιδιο με της Γουλφ· υπάρχουν οι παραλλαγές ενός ύφους που κάθε χωριστή στιγμή είναι ίδια και διαφορετική η Γουλφ. Πετυχημένη σ’ ό,τι δεν πέτυχε. Πετυχημένη, γιατί σίγουρα ποτέ δεν το πέτυχε ολότελα.
Είναι μήπως καιρός να πιστέψουμε στον άνθρωπο πιστεύοντας στην ατέλειά του, και να πάψουμε την ανόητη κουβέντα για το πόσο θα μπορούσε να τον υποκαταστήσει με την ψυχρή της αποτελεσματικότητα η τεχνητή νοημοσύνη;
(*) Ο Μιχάλης Μακρόπουλος είναι συγγραφέας
