από την Αλεξάνδρα Χαΐνη
Νέοι καιροί, ίδια ήθη. Συγνώμη για την παράφραση, αλλά δεν βρίσκω καλύτερη εισαγωγή για αυτή την αγαπημένη συνήθεια, που δεν είναι άλλη από το «ξεφύλλισμα» των εκδόσεων του φθινοπώρου.
Με αρκετά βιβλία ακόμη στη ντάνα με τα αδιάβαστα της προηγούμενης σεζόν, αλλά μετά από ένα χορτάτο, αναγνωστικά τουλάχιστον, καλοκαίρι, νιώθω έτοιμη για νέες εμπειρίες. Πάντα με τον ενθουσιασμό ενός (μεγάλου) παιδιού που διψάει να ανακαλύψει κάτι καινούργιο, κάτι αναπάντεχο, κάτι που θα χαρίσει ξανά και ξανά στους αγαπημένους του.
Εδώ έχω επιλέξει βιβλία πεζογραφίας, ελληνικά και ξένα, που μου έκαναν κλικ, με βάση αυτά που μου αρέσουν, με ενδιαφέρουν και με συγκινούν. Το αυτό, δε, επιθυμώ και δι’ υμάς.
Και για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις, στη λίστα δεν έχω συμπεριλάβει (πολλά) αστυνομικά, ούτε όμως και βιβλία fantasy και επιστημονικής φαντασίας, με τα οποία έχω πάρει διαζύγιο.
Made in Greece
Ξεκινάμε με ελληνική πεζογραφία. Ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος (κάνω μια μικρή παρασπονδία), κυκλοφορεί στην Κίχλη το Άνθρωποι που γνώρισα, μια σειρά πεζών κειμένων που αναφέρονται σε ανθρώπους με τους οποίους συνδέθηκε στον έναν σχεδόν αιώνα που βρίσκεται στον πλανήτη. Κάποιους, όπως λέει ο ίδιος, τους γνώρισε τον καιρό της Κατοχής, αρκετούς τα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου ή της Χούντας και μερικούς τα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Στην Κίχλη επίσης, το Και σώμα χωρίς αίμα του Μιχάλη Μακρόπουλου, μια συλλογή διηγημάτων όπου ζωντανοί συναντιόνται με νεκρούς στη μεθόριο της μνήμης νιώθοντας άλλοτε φρίκη, τρόμο, θλίψη, κι άλλοτε, προπαντός, αγάπη. Το περιμένω πώς και πώς (όπως και την ολοκλήρωση του διηγήματός του «Η μεταφυσική του καλού κηπουρού» που δημοσιεύει αυτή την περίοδο σε συνέχειες στον Αναγνώστη).
Ο Αύγουστος Κορτώ δε χρειάζεται συστάσεις, μόνο φίλους. Το τελευταίο του βιβλίο Παιδάκι μ’ άσπρα γένια (Πατάκης) είναι μια βόλτα στο απρόβλεπτο μυαλό του, «σαν παιχνίδι που παίζει το φως με το σκοτάδι εδώ και κοντά μισόν αιώνα», όπως λέει, με μπόλικη μουσική και αυτοβιογραφικά στοιχεία. Από τον Πατάκη κυκλοφορεί και το τελευταίο βιβλίου του βραβευμένου με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος (Ανάληψη, εκδ. Πατάκη, 2023), Ηλία Λ. Παπαμόσχου, Η τελευταία επιθυμία: «Δεν ξέρω αν αυτές τις ιστορίες τις έζησα ή τις φαντάστηκα, ξέρω όμως ότι είναι μια ακόμη οφειλή, επιπλέον χρόνος κρυμμένος στις πτυχές του τόπου», γράφει ο ίδιος.
Ο πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος, από την Ακαδημία Αθηνών (2013) και όχι μόνο, Σωτήρης Δημητρίου, του οποίου το όνομα αναφέρθηκε πρόσφατα στο πλαίσιο του debate περί χρήσης της ντοπιολαλιάς στη σύγχρονη λογοτεχνία, κυκλοφορεί στον Πατάκη το Νέα Ελβετία – Νέα Σουηδία – πολύ μου αρέσει ο τίτλος, αλλά και η περιγραφή του βιβλίου, υπόσχεται πολλά: «Η Δομένικα, η Φρόσω, ο Κόρτο Μαλτέζε, η Γιαννούλα, ο Δονάτος, ο Φρατέλο, ο Γκαμπέν, η Ευταλία, ο Ράκης είναι μερικοί από τους ήρωες του βιβλίου. Ο τόπος του είναι οι παρυφές μιας επαρχιακής πόλεως και το χρονικό του εύρος η μεταπολεμική Ελλάδα μέχρι τις μέρες μας».
Το νέο μυθιστόρημα του Βαγγέλη Αυδίκου, Γριβάδι, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Εστία, μου κίνησε το ενδιαφέρον παρότι δεν έχω περισσότερα στοιχεία. Ίσως επειδή το γριβάδι μου θυμίζει τις Πρέσπες. Ο Αυδίκος έχει εκδώσει πέντε μυθιστορήματα, μία συλλογή διηγημάτων και πάνω από είκοσι βιβλία με μελέτες και είναι ομότιμος καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας. Από τις εκδόσεις της Εστίας κυκλοφορεί επίσης το μυθιστόρημά του Οδός Οφθαλμιατρείου (2019).
Περιμένω φυσικά το νέο βιβλίο του Γιάννη Πάσχου από τις εκδόσεις Ισνάφι. Το Άγριες μέρες είναι μια πραγματική ιστορία κορυφαίας παραφροσύνης, βαθιάς θλίψης και απόλυτης γελοιότητας. Είναι η ηχώ που αφήνει η προσπάθεια των
ανθρώπων όταν παλεύουν μανιωδώς να συντρίψουν τους συνανθρώπους τους. Φαντάζει δε, ακόμη τραγικότερη, όταν όλα γίνονται εν ονόματι της πατρίδας.
Να και ένα new entry στον Ίκαρο: Ιάσονας Μικρώνης. Η πρώτη του συλλογή διηγημάτων Η Ζωντανίνα, μας συστήνει έναν λογοτεχνικό κόσμο γεμάτο αλήθεια, τρυφερότητα και σωτήριο χιούμορ. Κι άλλο ένα στο Μεταίχμιο: ο μεταφραστής Βασίλης Τσαλής κα η συλλογή διηγημάτων Αθλητικά παπούτσια Νο 7. Ιστορίες στη σύγχρονη μεγαλούπολη και στα απρόσμενα ξέφωτά της. Καλή επιτυχία!
Δεν βλέπω όνειρα συνήθως είναι ο τίτλος του νέου μυθιστορήματος του επίσης πολυβραβευμένου Ηλία Μαγκλίνη, που θα κυκλοφορήσει από το Μεταίχμιο. Η ιστορία, η μνήμη και ο μυθιστορηματικός λόγος του συγγραφέα υπόσχονται ένα συναρπαστικό αφήγημα. Το βιβλίο αναδεικνύει μια σχεδόν άγνωστη ιστορική πραγματικότητα: Εβραίοι σε στρατεύσιμη ηλικία που επέζησαν από το Ολοκαύτωμα, με την επιστροφή τους στην Ελλάδα, κατατάχθηκαν υποχρεωτικά στον στρατό και βρέθηκαν έτσι εκ νέου αντιμέτωποι με τον πόλεμο, τον Εμφύλιο αυτή τη φορά.
Ο Κώστας Ακρίβος επιστρέφει στο Μεταίχμιο επίσης, με το Βάρδια στο Μόμπι Ντικ: 6 + 1 σημειώματα για τη Φάλαινα του Χέρμαν Μέλβιλ, μια «δημιουργική συνομιλία» με το εμβληματικό μυθιστόρημα, που ανοίγει νέους δρόμους στην ανάγνωσή του.
Ο Αλέξης Σταμάτης έφυγε πριν λίγο καιρό από τη ζωή μετά από πολυετή ασθένεια. Άφησε πίσω του ένα πλούσιο λογοτεχνικό έργο αλλά και ένα προς έκδοση μυθιστόρημα, το Ρίβα (Μεταίχμιο), ως παρακαταθήκη. Ένα μυθιστόρημα για την τέχνη, την απώλεια και την τεχνητή νοημοσύνη, μια ιστορία στην οποία το προσωπικό τραύμα συναντά τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας.
Στο Μεταίχμιο και ο Φώτης Δούσος στον οποίο έχω αδυναμία. «Ελληνικό νουάρ» χαρακτηρίζεται το Χόρα, ένα αστυνομικό-κοινωνικό μυθιστόρημα που διερευνά την παθογένεια νέων ανθρώπων που προσπαθούν να βγάλουν μια άκρη στη ζωή τους, σχεδόν σουρεαλιστικά, στρεφόμενοι ακόμα και στην παρανομία.
Για την πρώτη πεζογραφική δουλειά του Γιώργου Ζαχαρόπουλου, Η ανεπάρκεια του Ροθινάντε, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πόλις, δεν μπόρεσα να βρω περισσότερα στοιχεία, όμως το βραβευμένο από τον Αναγνώστη ποιητικό του έργο (Αγρός Αίματος, εκδ. Μωβ Σκίουρος), αποτελεί εγγύηση.
Μόλις συνειδητοποίησα ότι δεν έχω γράψει για καμία γυναίκα συγγραφέα. Επανορθώνω με την Αννίτα Παναρέτου και το τελευταίο της βιβλίο Πολύμνια, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Στερέωμα. Η έρευνα και η μελέτη θεμάτων και προσώπων της ελληνικής ιστορίας και λογοτεχνίας, είναι το φόρτε της Παναρέτου, εξού και η ιστορία της Πολύμνιας Καμάρα, Αθηναίας μεγαλοαστής, που στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εγκλωβίστηκε στο Παρίσι και εντάχθηκε στη γαλλική Αντίσταση.
Από τις εκδόσεις Καστανιώτη, μέχρι τον Δεκέμβριο αναμένεται να κυκλοφορήσει η τελευταία συλλογή διηγημάτων Απλά πράγματα της Ιωάννας Καρυστιάνη, αγνώστων λοιπών στοιχείων, αλλά Καρυστιάνη είναι, δεν χρειάζονται άλλα στοιχεία. Επίσης το πολυαναμενόμενο Φτερούγες και οπλές στο αστικό δάσος της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, που το περιμέναμε την προηγούμενη σαιζόν αλλά χαιρόμαστε ούτως ή άλλως. Ένα «οδοιπορικό στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα με τον αραμπά μιας αστροχελώνας – ένα πλανόδιο εργαστήριο μύθων, γρίφων και αντικατοπτρισμών.» Το αναπάντεχο, μαγικό σύμπαν της Μπουραζοπούλου, δηλαδή. Τρίτη συγγραφέας στον Καστανιώτη η Ελένη Πριοβόλου, με Τα μοναχικά Χριστούγεννα του κυρίου Μπο. Οικονομικός μετανάστης από την Κίνα ο κύριος Μπο, διατηρεί τον «Μικρό Δράκο», ένα πολυκατάστημα στο Μεταξουργείο με ρούχα και αντικείμενα της κινέζικης βιομηχανίας και με όσα αυτό συνεπάγεται για έναν ξένο σε μια πόλη σαν την Αθήνα. Αν και απ’ ό,τι φαίνεται, το βιβλίο κρύβει εκπλήξεις.
Το δεύτερο πεζογραφικό βιβλίο της Μαρίας Κοπανίτσα, Πάνε αυτά, μαντάμ, που περιμέναμε επίσης την προηγούμενη σαιζόν, έρχεται επιτέλους σύντομα από τον Ποταμό. «Ένα ποτ πουρί από αγάπες, αναμνήσεις ψευδείς ή αληθείς (δεν μπορώ πλέον με την πάροδο του χρόνου να διακρίνω τη διαφορά). Αναρωτιέμαι μέσα στο βιβλίο αν έχω φυράνει. Το μόνο από όλα αυτά που έχω γράψει με το οποίο θα τολμήσω να διαφωνήσω είναι πως αδιαφορώ. Όχι, δεν είναι αλήθεια». Μαρία Κοπανίτσα, πάντα πηγαία και αυτοσαρκαστική.
Πριν δύο χρόνια ο Κώστας Μίντζηρας είχε εκδώσει στον Ποταμό τη πρώτη του νουβέλα Στην Πόρτα. Επιστρέφει με το Τώρα, πού; Και άλλες ιστορίες, πιάνοντας τον ήρωά του λίγο πολύ από εκεί που τον άφησε.
Το βιβλίο Η Φωτισμένη Καντίνα – Κείμενα 2008–2025 του Αχιλλέα Ραζή που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, συνδυάζει τις μεγάλες του αγάπες: τη μουσική, τη ζωγραφική, τις μικρές ανθρώπινες ιστορίες και την ελληνική καθημερινότητα.
Στις εκδόσεις Καστανιώτης ξεχωρίζω το Παιδί αγνώστου πατρός του Αιμίλιου Σολωμού, ο οποίος σημειώνω, έχει πάρει το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος Κύπρου (2007) και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2013). Ένα μυθιστόρημα για τη φτώχεια, την πίστη, την τρέλα της πόλης – και για όσα κρατούν τον άνθρωπο ζωντανό, όταν όλα μοιάζουν να έχουν καταρρεύσει. Επίσης, το Ο ράφτης των σκιών του Μιχάλη Φακίνου, στο οποίο ο Άχθος Αρούρης, συγγραφέας που καυχιέται πως είναι δημιουργός λαβυρίνθων του νου, ράβει, ξηλώνει, μπαλώνει και φτιάχνει καινούργιες ιστορίες, κλέβοντας εικόνες από αγαπημένους δημιουργούς τις οποίες παντρεύει με μνήμες από τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο και το Άουσβιτς, λες και θέλει να ξεγελάσει τον Χρόνο και τον Θάνατο. Ενδιαφέρον.
Από τις επανεκδόσεις, ευκαιρία να διαβάσω το Μεξικό της Έρσης Σωτηροπούλου, που βγαίνει ξανά μετά από σχεδόν 40 χρόνια από τον Πατάκη (η πρώτη έκδοση του 1988 ήταν στον Κέδρο), μια ιδιαίτερη ιστορία περιπλάνησης μιας γυναίκας στο Μεξικό. Ένα χαμένο παιδί και ένα καινούργιο πάθος. Από τον Πατάκη επίσης επανεκδίδεται το μυθιστόρημα του ξενιτεμένου Θοδωρή Καλλιφατίδη, Τιμάνδρα. Πρωτοκυκλοφόρησε το 1994 από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης και είχε εξαντληθεί. Η Τιμάνδρα, διάσημη εταίρα, αντικείμενο πόθου για πλήθος ισχυρών και μη ανδρών της εποχής της, λάτρεψε μόνο έναν: τον Αλκιβιάδη. Μυθιστορία με τον τρόπο του Καλλιφατίδη.
Η Κίχλη επανεκδίδει μετά από 26 χρόνια τα διηγήματα του Χριστόφορου Μηλιώνη, Τα φαντάσματα του Γιορκ. Βραβευμένη το 2000 (πρώτη κυκλοφορία από τον Κέδρο) με το Βραβείο Διηγήματος του περιοδικού Διαβάζω, η συλλογή χαρακτηρίζεται ως «ένα βαθιά συγκινητικό βιβλίο για την απώλεια, τον γενέθλιο τόπο και τις σκιές που επιμένουν να συντροφεύουν το παρόν μας».
Τελευταία στάση στις ελληνικές επανεκδόσεις, ένα βιβλίο που θέλω πολύ να διαβάσω: Αντρέας Κανάς, Ο Μονοκόκαλος, από τις εκδόσεις Ποταμός, με πρόλογο του Δημήτρη Μανιάτη. Ο Αντρέας Κανάς μεγαλώνει στην Αθήνα της Κατοχής, μπλέκει με την πολιτική, περνά από την Αίγυπτο στη Σοβιετική Ένωση και καταλήγει κρατούμενος στα γκουλάγκ. Αργότερα θα ζήσει στο Παρίσι κατασκευάζοντας αρχικά αντικλείδια για κλοπές και στη συνέχεια ζωγραφίζοντας. Στον Μονοκόκαλο αφηγείται τις επιθυμίες και τις συμφορές του, με γλώσσα ωμή, ζωηρή, γεμάτη πείσμα και χιούμορ. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε στη Γαλλία το 1976 και το 1978 στα ελληνικά από τις εκδόσεις του Πέτρου Βέργου, ξαναγραμμένο από τον ίδιο τον συγγραφέα.
Τόσο κοντά, τόσο μακριά
Σε πολλές χώρες μάς ταξιδεύουν οι φετινοί μεταφρασμένοι τίτλοι και αυτό είναι πολύ ευχάριστο και ελπιδοφόρο μια και η αγορά δείχνει να ανοίγει όλο και περισσότερο: ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Ιταλία, Γαλλία, Σκανδιναβία, Νότια Αμερική, Ασία, Ουκρανία και όχι μόνο. Η παραγωγή περιλαμβάνει αρκετούς γνωστούς συγγραφείς, παλαιότερους αλλά και της νεότερης γενιάς, μπεστ σέλερ, βιβλία βραβευμένα ή υποψήφια για σημαντικά βραβεία, επανεκδόσεις κλασικών. Όρεξη, διάθεση, ανοιχτό μυαλό και φυσικά χρόνο να έχουμε μόνο, και θα διαβάσουμε πολλά και θαυμαστά. Σημειώνω ότι ξεκινώ με συγγραφείς προηγούμενων αιώνων, χωρίς όμως χρονολογική σειρά, και ακολουθούν πιο σύγχρονοι/ες.
Πρώτο στη λίστα βάζω το πολυαναμενόμενο Ατελείωτο αστείο (Infinite Jest) του Αμερικανού συγγραφέα David Foster Wallace, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση Κώστα Καλτσά. Το βιβλίο, που θεωρείται το ιερό δισκοπότηρο των φίλων του Wallace (1962-2008), αναφέρεται στον περίπλοκο, εξωφρενικό τρόπο με τον οποίο ζούμε και παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο, αν και κυκλοφόρησε πριν από τριάντα χρόνια. Να πω την αμαρτία μου; Tο Infinite Jest βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου εδώ και μια δεκαετία περίπου, αλλά όσες φορές προσπάθησα να αναμετρηθώ μαζί του, τα βρήκα σκούρα. Περισσότερο από ευπρόσδεκτη οπότε η μετάφραση του Κώστα Καλτσά, προκειμένου τέλος πάντων κάποια στιγμή να τελειώνει κι αυτό το αστείο (χμμ).
Στις εκδόσεις Gutenberg και το πιο δημοφιλές μυθιστόρημα του Αμερικανο-Καναδού νομπελίστα συγγραφέα Saul Bellow (1915-2005), Χέντερσον, ο βασιλιάς της βροχής. Σε μετάφραση Πάνου Τομαρά. Περιπέτεια, χιούμορ, φιλοσοφικές αναζητήσεις και «ένας ήρωας που είναι συνάμα Δον Κιχώτης και Αχάμπ», σύμφωνα τουλάχιστον με την εφημερίδα The New York Times.
Ο Vasco Pratolini (Ιταλία, 1913-1991) μου θυμίζει τα νιάτα μου, όταν σε τρυφερή ακόμη ηλικία με είχε συνεπάρει το Χρονικό των φτωχών εραστών (Θεμέλιο, 1985). Τώρα, ο Gutenberg βγάζει το Μετέλο σε μετάφραση από τα ιταλικά της Κούλας Καφετζή. Το βιβλίο, που γράφτηκε το 1952 αλλά κυκλοφόρησε το 1955, θεωρείται ως ένα από τα σημαντικότερα ιταλικά λογοτεχνικά έργα του 20ού αιώνα. Ο Πρατολίνι αφηγείται τη ζωή του Μετέλο Σαλάνι, νεαρού εργάτη στη Φλωρεντία στις αρχές του 20ού αιώνα, εποχή μεγάλων κοινωνικών αλλαγών κατά την οποία σφυρηλατείται η εργατική συνείδηση.
Ο Ουρουγουανός Mario Benedetti (1920-2009), είναι ένας συγγραφέας όχι ιδιαίτερα γνωστός στην αγγλόφωνη πλευρά του πλανήτη, παρόλο που έχει εκδώσει πάνω από 80 βιβλία -τα οποία έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 20 γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής,- και συγκαταλέγεται «ανάμεσα στους σημαντικότερους Λατινοαμερικανούς συγγραφείς, ισάξιος του Μάρκες, του Φουέντες και του Κορτάσαρ» (The Washington Post). Στον Gutenberg θα κυκλοφορήσει το πρώτο βιβλίο του Ποιος από εμάς;, σε μετάφραση από τα ισπανικά του Κώστα Αθανασίου. Μέσα από την ιστορία ενός ερωτικού τριγώνου ο συγγραφέας μιλά για τις πολλαπλές εκδοχές της αλήθειας, τη μοναξιά, την αδυναμία επικοινωνίας, την ανάγκη μας να αγαπηθούμε και τις ψευδαισθήσεις που δημιουργούμε για τους άλλους.
Στα μικρά κλασικά του Πατάκη, το Μυρωδιά χρυσανθέμων και άλλα διηγήματα, του Ντ. Χ. Λόρενς (Βρετανία 1885-1930), τα οποία είναι διαμαντάκια. Έχω διαβάσει τα διηγήματα του Lawrence στα αγγλικά, αλλά αδημονώ να τα ξανασυναντήσω μέσα από τη μετάφραση της Μαρίας Κατή και της Ελευθερίας Παπουτσάκη-Ντρίβα. Οι τέσσερις μικρές ιστορίες του τόμου αυτού συμπυκνώνουν τη ζωντάνια και το καλύτερο γράψιμο του Ντ. Χ. Λόρενς και αποκαλύπτουν την προσωπικότητα και τη ζωή του ίδιου του συγγραφέα, που ζούσε κόντρα στις συμβάσεις και στις υλιστικές απόψεις της εποχής του, σοβαρός και βαθύτατα ειλικρινής.
Στα κλασικά τώρα περιμένω την πλήρη εκδοχή του κλασικού κειμένου του Jonathan Swift Τα ταξίδια του Γκάλλιβερ (μτφρ. Μίλτος Φραγκόπουλος) που θα κυκλοφορήσουν οι Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης.
Στα σύγχρονα κλασικά περιμένω, σε μετάφραση Κατερίνας Σχοινά, το τελευταίο μυθιστόρημα του Malcolm Lowry (Βρετανία, 1909-1957) με τίτλο Στο πλοίο για την Γκαμπριόλα έναν Οκτώβρη (Μεταίχμιο). Το Γκαμπριόλα εκδόθηκε το 1970, μετά τον θάνατο του Lowry, σε επιμέλεια της χήρας του, Margerie Bonner, όπως άλλωστε και τα περισσότερα βιβλία του. Πρόκειται για μια υπαρξιακή ιστορία αγάπης με ήρωες τον Ethan Llewelyn και την σύζυγό του οι οποίοι δεν κατάφεραν ποτέ να ολοκληρώσουν το ταξίδι τους στην Γκαμπριόλα, ένα από τα Νησιά του Κόλπου στη Βρετανική Κολομβία. Θέματά του η ζωή, το ποτό, το ταξίδι, ο μυστικισμός και η λογοτεχνία της δεκαετίας του ’40. Μετάφραση από την Κατερίνα Σχινά.
Στα «μικρά» των εκδόσεων Μεταίχμιο δύο ακόμη κλασικά έργα που μεταφράζονται για πρώτη φορά. Κατ’ αρχάς το Χριστούγεννα στο Τόμσον Χολ (μετάφραση Μαρία Μαντή) του βικτοριανού συγγραφέα Anthony Trollope (Βρετανία 1815-1882), ο οποίος συγκαταλέγεται, μαζί με τον Dickens και τον Thackeray, στους σημαντικότερους συγγραφείς του 19ου αιώνα. Μια διαχρονική ιστορία για τα προσωπεία και τις κοινωνικές συμβάσεις, ιδωμένη μέσα από το γνώριμο φλεγματικό βρετανικό χιούμορ. Επίσης, και το διήγημα του William Faulkner (1897-1962), Χρυσή χώρα (μετάφραση Παναγιώτης Κεχαγιάς). Ο Faulkner αντιπαραθέτει δύο κόσμους, της παράδοσης και της νεωτερικότητας, από τη σκοπιά της ηθικής.
Ένα ακόμη από τους παλαιούς και θα αλλάξω αιώνα, υπομονή. Luigi Pirandello, Το σπίτι του Γκρανέλα. Ένα διήγημα του νομπελίστα Ιταλού δραματουργού (1867-1936), στη μικρή σειρά του Gutenberg. Εισαγωγή και μετάφραση Άννα Γρίβα. Μια σύντομη ιστορία για τη σύγκρουση μεταξύ ορθολογισμού και δεισιδαιμονίας, στην οποία ο Πιραντέλο δείχνει πώς η ανθρώπινη δικαιοσύνη, ενώ εφαρμόζει σωστά τον νόμο, μπορεί να αποδειχθεί τυφλή στην ψυχολογική αλήθεια.
Πάμε τώρα στον 21ο αιώνα. Οξάνα Ζαζμπούσκο, Εδώ θα έμπαινε η διαφήμισή σας: Η γεννημένη στη νοτιοδυτική Ουκρανία Oksana Zabuzhko, είναι συγγραφέας, ποιήτρια και δοκιμιογράφος, της οποίας το έργο έχει μεταφραστεί σε αρκετές γλώσσες. Ο Ποταμός την φέρνει και στην Ελλάδα, σε μετάφραση της Δαρείας Σιντορένκο. Με φόντο τη σύγχρονη Ουκρανία και υπό τη βαριά σκιά της σοβιετικής καταστολής, της Επανάστασης της Αξιοπρέπειας του 2014 και του συνεχιζόμενου ρωσοουκρανικού πολέμου, το Εδώ θα έμπαινε η διαφήμισή σας, εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η Ιστορία εισχωρεί στην οικειότητα, στην επιθυμία, στους οικογενειακούς δεσμούς και στη συναισθηματική ζωή.
Ο βραβευμένος Eli Zuzovsky γράφει και σκηνοθετεί για το σινεμά και το θέατρο. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Τελ Αβίβ και σπούδασε στο Harvard κινηματογράφο και αγγλικά. Το Καλή τύχη! Που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση Άκη Παπαντώνη, είναι το πρώτο του βιβλίο. Ένα τολμηρό queer μυθιστόρημα ενηλικίωσης με φόντο τη σύγχρονη, συντηρητική ισραηλινή κοινωνία.
Κι ένα βιβλίο που υποθέτω ότι περίμεναν καρτερικά όλοι οι λάτρεις του Jon Fosse. Με το Ένα νέο όνομα, οι εκδόσεις Gutenberg (μετάφραση από τα νορβηγικά Σωτήρης Σουλιώτης), ολοκληρώνουν την έκδοση της περίφημης Επταλογίας του νομπελίστα Νορβηγού συγγραφέα. Εδώ, ξαναβρίσκουμε τους δύο ζωγράφους με το όνομα Άσλε λίγο πριν από τα Χριστούγεννα. Η αφήγηση κινείται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, οι δύο μορφές του Άσλε μπλέκονται διαρκώς μέχρι που τα όρια ανάμεσα στις ζωές, τις μνήμες και τις σκέψεις τους γίνονται δυσδιάκριτα. Ο Φόσε μιλά για τη φιλία, την αγάπη, την πίστη και την τέχνη, αλλά και για όσα ενώνουν τους ανθρώπους πέρα από τις διαφορές τους.
Γυρνάω λίγο πίσω (ηλικιακά εννοώ), στον Αργεντινό Alberto Manguel (Μπουένος Άιρες, 1948) και στη νουβέλα Ο Στήβενσον κάτω απ᾽τους φοίνικες, που θα βγάλει η Κίχλη, σε μετάφραση-σημειώσεις του Αχιλλέα Κυριακίδη και επιμέλεια-επίμετρο των Αριστοτέλη Σαΐνη και Γιώτας Κριτσέλη. (Και μόνο αυτό το καστ είναι αρκετό.) Λοιπόν, στο βιβλίο ο Manguel έχει ως πρωταγωνιστή του τον γνωστό και μη εξαιρετέο Σκωτσέζο συγγραφέα Robert Louis Stevenson (1850-1894), τον οποίο εμπλέκει σε ένα μεθυστικό μυστήριο με αποτρόπαιες δολοφονίες στο τροπικό νησί Σαμόα στο Νότιο Ειρηνικό όπου εκείνος έχει καταφύγει αναζητώντας την ηρεμία του.
Από τα ισπανόφωνα, στον Πατάκη θα βγει το μυθιστόρημα Η άφαντη Δάφνη του Χοσέ Κάρλος Σομόθα σε μετάφραση Χριστίνας Θεοδωροπούλου. Ο Σομόθα, γεννήθηκε στην Αβάνα το 1959 αλλά η οικογένειά του αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Ισπανία το 1960 όπου ζει ακόμη και σήμερα. Είναι ψυχίατρος, πολυγραφότατος και με αρκετά βραβεία. Στα ελληνικά κυκλοφορούν πολλά βιβλία του από τα οποία διαλέγω το Η Κλάρα στο μισοσκόταδο (Πατάκης, 2005, μετ. Χ. Θεοδωροπούλου). Το Η άφαντη Δάφνη, φιναλίστ του Βραβείου Nadal 2000, είναι ένα πρωτότυπο θρίλερ, που εξερευνά τον βαθύτερο σκοπό της λογοτεχνίας. Ένα από τα λίγα αστυνομικά της λίστας. Ισπανόφωνος και ο επόμενος του Πατάκη, ο Αργεντίνος Γκιγέρμο Μαρτίνες (1962), με μεταδιδακτορικό στα μαθηματικά από το Πανεπιστήμιο του Oxford μάλιστα. Το βιβλίο του Η τελευταία φορά (μετάφραση Χριστίνα Θεοδωροπούλου), μας μεταφέρει στη Βαρκελώνη της δεκαετίας του ’90. Ένας διάσημος Αργεντινός συγγραφέας, που ζει απομονωμένος εξαιτίας μιας εκφυλιστικής ασθένειας, γράφει το τελευταίο του μυθιστόρημα και φοβάται πως δε θα προλάβει να το δει τυπωμένο. «Μια σαγηνευτική λογοτεχνική ίντριγκα για την αμφισημία της αλήθειας.»
Από την Κολομβία η Πιλάρ Κιντάνα (1972) με το Για όλες τις αβύσσους (Πατάκης, μετάφραση Μαρία Παλαιολόγου). Βραβευμένη και πολυγραφότατη, η Pilar Quintana μεγάλωσε στην Μπογκοτά αλλά σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Iowa στις ΗΠΑ. Η συγγραφέας ξεχώρισε με το τέταρτο κατά σειρά μυθιστόρημά της, Η σκύλα (Εκδόσεις Πατάκη, 2023), και με το Για όλες τις αβύσσους (Βραβείο μυθιστορήματος Alfaguara 2021) εδραιώνει τη θέση της ανάμεσα στις σημαντικότερες φωνές της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας σήμερα. Το βιβλίο είναι η ιστορία της οχτάχρονης Κλαούδια που προσπαθεί να τα βγάλει πέρα μέσα σε μια ταραγμένη οικογένεια. Κάτι μου λέει ότι θα πέσει κλάμα.
Ο Αμερικανός Nathan Hill (1975) μας συστήθηκε με το πολυσυζητημένο μπεστ σέλερ Το νιξ (2017, εκδ. Αλεξάνδρεια, μετ. Γιάννης Βογιατζής). Το Ευεξία είναι το δεύτερο βιβλίο του και θα κυκλοφορήσει από τον Πατάκη σε μετάφραση Αντώνη Καλοκύρη. Το βιβλίο, το οποίο επέλεξε η Oprah Winfrey το 2023 για το διάσημο Book Club της, παρακολουθεί ένα ζευγάρι, τον Τζακ και την Ελίζαμπεθ, από τα φοιτητικά τους χρόνια στο Σικάγο της δεκαετίας του ’90 μέχρι τις προσπάθειές τους να καθιερωθούν στην καλλιτεχνική σκηνή της πόλης και στην πορεία να κάνουν οικογένεια.
Σταρ της λίστας η Αμερικανίδα Νορβηγικής καταγωγής συγγραφέας, Siri Hustvedt. Στο τελευταίο βιβλίο της, Ιστορίες φαντασμάτων, εξιστορεί τα σαράντα χρόνια της κοινής ζωής της με τον συγγραφέα Paul Auster. Διάβασα ήδη το βιβλίο στα αγγλικά και θα επανέλθω σύντομα με περισσότερα. Μεγάλη τύχη πάντως που θα κυκλοφορήσει τόσο σύντομα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Ιωάννας Ηλιάδη.
Μέσα απ’ τα μπλε λιβάδια (μετάφραση Μαρτίνα Ασκητοπούλου, εκδόσεις Μεταίχμιο) επιγράφεται η δεύτερη συλλογή διηγημάτων της Ιρλανδής Claire Keegan (1968), το πορτρέτο μιας χώρας που παλεύει με το παρελθόν της και των ανθρώπων που αγωνίζονται να διαμορφώσουν το μέλλον τους. Αγαπάμε την Keegan, άλλωστε μας έχει δανείσει και τον τίτλο της στήλης «Μικρά πράγματα σαν κι αυτά».
Από τις εκδόσεις Διόπτρα βάζω δύο βιβλία Αμερικανίδων συγγραφέων τα οποία αν και έχω διαβάσει, θεωρώ ότι αξίζουν την αναφορά, άσε που μπορεί και να τα ξαναδιαβάσω. Το πρώτο είναι το πολυσυζητημένο Yesteryear (μετάφραση Μυρσίνη Γκανά) της Αμερικανίδας Caro Claire Burke, μια καυστική ιστορία που έγινε viral και σχολιάζει την εξιδανίκευση του παρελθόντος, την κουλτούρα των tradwives και των influencers. Το βιβλίο έχει πουλήσει ήδη κοντά στα 1,5 εκατομμύρια αντίτυπα και πριν καν ολοκληρωθεί, η συγγραφέας του είχε παραχωρήσει τα δικαιώματα για να γίνει ταινία, στην οποία θα πρωταγωνιστήσει η Anne Hathaway. Όσο πάντως και αν το Yesteryear θεωρείται το εκδοτικό γεγονός της χρονιάς στις ΗΠΑ τουλάχιστον, η καρδιά μου ανήκει στην Katie Kitamura. Θυμίζω την περίφημη Οντισιόν (μετάφραση Βάσια Τζανακάρη, Διόπτρα) αλλά και τη συνέντευξη που κάναμε στα Χανιά. Η Διόπτρα λοιπόν επανεκδίδει ένα προηγούμενο μυθιστόρημά της, το Ένας χωρισμός (μετάφραση Γιώργος Μαραγκός), που διαδραματίζεται στη Μάνη και μιλάει για τη συχνά απατηλή πεποίθηση ότι μπορεί να γνωρίζουμε τους άλλους. Εξαιρετικό και αυτό, το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας με σχετική θεματολογία (βλ. Katie Kitamura: «Να βρω μια φράση που ξέρει περισσότερα από μένα»).
Οι εκδόσεις Στερέωμα απόκτησαν τα δικαιώματα της Αμερικανίδας συγγραφέως Lily King (1963) και ξεκινούν με δύο βιβλία της, σε μετάφραση Χριστίνας Σωτηροπούλου. Μέσα στο 2026 θα βγει το πέμπτο μυθιστόρημά της, Συγγραφείς και εραστές (2020), στο οποίο παρακολουθούμε τις προσπάθειες της συγγραφέως Κέισι Πίμποντι καθώς παλεύει από τη μία φάση ζωής στην άλλη. Το δεύτερο, που θα εκδοθεί μέσα στο 2027, είναι το Heart the lover (δεν υπάρχει ακόμη μεταφρασμένος τίτλος) το οποίο ουσιαστικά αποτελεί συνέχεια του Συγγραφείς και εραστές, αλλά μπορεί να διαβαστεί και μεμονωμένα.
Τα βραβεία
Πολλά τα βραβευμένα (ήδη ή wannabe) μυθιστορήματα στη λίστα του φθινοπώρου. Από τις εκδόσεις Ίκαρος το Νύχτα στην καρδιά της Nathacha Appanah (1973) από τον Άγιο Μαυρίκιο, σε μετάφραση Ειρήνης Παπακυριακού. Ένα δύσκολο ανάγνωσμα, βασισμένο στις αληθινές ιστορίες τριών γυναικών που έπεσαν θύματα της βίας των συντρόφων τους. Από τις τρεις επέζησε μονάχα μια: η συγγραφέας. Το βιβλίο απέσπασε το Βραβείο Femina 2025.
Δύσκολο το θέμα και του Μέρες αντάρας, του τελευταίου βιβλίου της Γαλλίδας Maylis de Kerangal (1967), που θα κυκλοφορήσει επίσης από τον Ίκαρο σε μετάφραση Στέλας Ζουμπουλάκη. Το Νοέμβριο του 2022, μια γυναίκα δέχεται ένα τηλεφώνημα από την αστυνομία. Ένα πτώμα βρέθηκε στην παραλία της Χάβρης, της πόλης όπου μεγάλωσε. Στην τσέπη του θύματος, ένα εισιτήριο κινηματογράφου έχει γραμμένο το τηλέφωνό της. Ψυχολογικό θρίλερ που θυμίζει Χίτσκοκ σε σενάριο Βιρτζίνιας Γουλφ! Βραβείο Grand Prix ARDUA (2025) και Βραβείο Patrimoines (2024).
Συνεχίζουμε στον Ίκαρο με τον διακεκριμένο Ιταλό συγγραφέα, κριτικό και ποιητή Michele Mari (1955) και το τελευταίο, και 23ο κατά σειρά, βιβλίο του Οι πέτρινοι συνδαιτυμόνες, σε μετάφραση Δήμητρας Δότση. Το βιβλίο απέσπασε τα Βραβεία Strega 2026 και Strega Giovani 2026. 22 Ιουλίου 1975: μία ομάδα τριάντα μαθητών λυκείου γιορτάζει την αποφοίτησή της κάνοντας μια μακάβρια συμφωνία που θα δεσμεύσει τον καθένα μέχρι την τελευταία του πνοή. Άραγε ποιος θα μείνει ζωντανός ανάμεσά τους;
Για το Γυάλινες μέρες της Ιταλίδας συγγραφέως Nicoletta Verna που θα κυκλοφορήσει επίσης από τον Ίκαρο σε μετάφραση Δ. Δότση, είχαμε γράψει στον Αναγνώστη όταν έλαβε το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2025 (βλ. Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας 2025 στην Ιταλίδα Nicoletta Verna για το «Giorni di Vetro»). Τώρα θα έχουμε την ευκαιρία να το διαβάσουμε κιόλας. Το βιβλίο μιλά για τη ζωή δυο γυναικών, της Ρεντέντα και της Ίρις, που μεγαλώνουν στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην απόμακρη Ρομάνια. Οι ζωές τους θα διασταυρωθούν μονάχα για τρεις ημέρες, αλλάζοντας τα πάντα.
Το Τζον, γιος του Τζον, το τελευταίο μυθιστόρημα του βραβευμένου με Booker (Shuggie Bain, 2020) Ιρλανδού συγγραφέα Douglas Stuart (1976), έχει συμπεριληφθεί στη φετινή βραχεία λίστα του βραβείου και είναι, εκτός από φαβορί, μπεστ σέλερ σε διάφορες χώρες. Τι να πω, μερικοί συγγραφείς έχουν το κοκαλάκι της νυχτερίδας. Τέλος πάντων, το νέο του πόνημα, που κυκλοφορεί σύντομα από το Μεταίχμιο σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου, είναι η θλιβερή ιστορία ενός νεαρού άνδρα που επιστρέφει στο σπίτι του για να διαπιστώσει ότι οι σχέσεις της οικογένειάς του έχουν διαρραγεί ακριβώς λόγω της μακράς περιόδου αναμονής μέχρι την επιστροφή του.
Την Αμερικανίδα συγγραφέα Rachel Kushner (1968) τη γνωρίσαμε από το μυθιστόρημα Τα φλογοβόλα (μετ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ίκαρος, 2014) που ήταν υποψήφιο για πολλά σημαντικά βραβεία και είχε επιλεγεί ως το καλύτερο βιβλίο του 2013 από τους New York Times, τη Wall Street Journal κλπ. Το Η λίμνη της δημιουργίας, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση Σοφίας Αυγερινού, είναι το τελευταίο της βιβλίο, το οποίο είχε μπει στη βραχεία λίστα του Booker 2024 καθώς και στη μακρά του National Book Award for Fiction. Είναι η ιστορία μιας τριαντατετράχρονης μυστικής πράκτορα, με αδίστακτες τακτικές, τολμηρές απόψεις και καθαρή ομορφιά, η οποία αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας μια «βρώμικη δουλειά» στη Γαλλία. Η κριτική επιτροπή του Booker το είχε χαρακτηρίσει «βαθυστόχαστο και ακαταμάχητο μυθιστόρημα που σε απορροφά». Υπενθυμίζω ότι εκείνη τη χρονιά το βραβείο πήρε το Τροχιές της Βρετανίδας Samantha Harvey (μετ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).
Από τις εκδόσεις Στερέωμα ένας ακόμη Νοτιοαμερικανός, ο Miguel Bonnefoy με το Όνειρο του Ιαγουάρου σε μετάφραση Γιώργου Καράμπελα. Γεννημένος στη Γαλλία από μητέρα με καταγωγή από τη Βενεζουέλα και πατέρα Χιλιανό, ο Bonnefoy (1986) παρά το σχετικά νεαρό της ηλικίας του έχει εκδώσει αρκετά μυθιστορήματα/νουβέλες για τα οποία έχει διακριθεί από νωρίς. Το Όνειρο του Ιαγουάρου είναι ένα οικογενειακό έπος, μια ολοζώντανη τοιχογραφία μιας δυναστείας που η μοίρα της συνυφαίνεται με τη εκείνη της Βενεζουέλας. Μεγάλο Βραβείο Μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας 2024, Βραβείο Femina 2024.
Στους ανθρώπους πρέπει όλα να είναι υπέροχα, είναι ο προσωρινός τίτλος του μυθιστορήματος της Γερμανίδας Σάσα Μαριάννα Ζάλτσµαν (1985), που θα βγει από τον Πατάκη, σε μετάφραση Πελαγίας Τσινάρη. H Salzmann μεγάλωσε στη Μόσχα μέχρι το 1995, απ’ όπου μετανάστευσε με την οικογένειά της στη Γερμανία. Το βιβλίο είναι η ιστορία τεσσάρων γυναικών σε καιρούς ανατροπής. Το πρώτο της μυθιστόρημα, Εκτός εαυτού (μετ. Γιώτα Λαγουδάκου, Εκδόσεις Πατάκη, 2021), απέσπασε το 2017 το λογοτεχνικό βραβείο του Ιδρύματος Jürgen Ponto και το Bραβείο Mara Cassens και ήταν στη βραχεία λίστα του Γερμανικού Βραβείου Βιβλίου. Έχει μεταφραστεί σε 16 γλώσσες.
Στην εξωτική Άπω Ανατολή ο τελευταίος σταθμός αυτής της κατηγορίας. Η συγγραφέας Κιγιόκο Μουράτα γεννήθηκε στην Ιαπωνία το 1945. Έχει αποσπάσει μεταξύ άλλων, το βραβείο Ακουταγκάουα, το βραβείο λογοτεχνίας Νόμα και το βραβείο Γιομιούρι. Είναι μέλος της Ιαπωνικής Ακαδημίας Τεχνών και έργα της έχουν διασκευαστεί για τον κινηματογράφο από τους Ακίρα Κουροσάβα και Χίντεο Όντσι. Το μυθιστόρημα Οι γυναίκες της ηδονής (προσωρινός τίτλος), που θα κυκλοφορήσει από τον Πατάκη σε μετάφραση Άννας Παπασταύρου, συνυφαίνει ιστορίες γυναικών που πολέμησαν για να κάνουν τη ζωή που επιθυμούσαν. Η Μουράτα έχει εμπνευστεί από ένα ιστορικό γεγονός, την απεργία ιερόδουλων που συντάραξε την Ιαπωνία στις αρχές του εικοστού αιώνα.
Και δυο graphic novels
Για το κλείσιμο, κράτησα δυο graphic novels που θεωρώ ότι θα κάνουν τη διαφορά. Το πρώτο έχει τίτλο Arvo Pärt, Ανάμεσα σε δύο ήχους. Το ταξίδι στη γλώσσα της μουσικής του. Την εικονογράφηση και το κείμενο, υπογράφει ο Joonas Sildre (1980), Εσθονός κομίστας, εικονογράφος και γραφίστας. Θα κυκλοφορήσει σύντομα από τον Ποταμό, σε επιμέλεια Aile Tooming και μετάφραση Μαγδαληνής Θωμά. Έπειτα από πολυετή έρευνα και στενή συνεργασία με τον ίδιο τον Εσθονό μουσικό, ο Joonas Sildre συνθέτει το ατμοσφαιρικό πορτρέτο ενός ανήσυχου καλλιτέχνη, που δεν διστάζει να αναμετρηθεί με τον κρατικό έλεγχο αλλά και με τις δικές του εσωτερικές συγκρούσεις. Ένα graphic novel που απευθύνεται όχι μόνο στους φίλους της μουσικής του Pärt, αλλά και σε όλους όσοι γνωρίζουν τον αγώνα να παραμένεις πιστός στον εαυτό σου, όποιο κι αν είναι το τίμημα.
Το δεύτερο είναι το Ο τερατώδης κ. Μπεν, η φετινή έκπληξη του Άρη Μαραγκόπουλου και των εκδόσεων Τόπος. Ο τερατώδης κ. Μπεν είναι η ιστορία ενός τέρατος που σε πολλούς αναγνώστες μπορεί να θυμίσει το μυθικό «γοτθικό» μυθιστόρημα Φρανκενστάιν της Μαίρης Γούλστονκραφτ Σέλεϊ. Μια πολιτικο-κοινωνική νουβέλα επιστημονικής φαντασίας, σχεδιασμένη σε μορφή graphic novel, στην οποία ο αναγνώστης παρακολουθεί τη συναρπαστική ιστορία μετάλλαξης και απελευθέρωσης του τερατώδους κυρίου Μπεν όπως, πριν πάρα πολλά χρόνια, τη βίωσε από πρώτο χέρι ο ίδιος ο συγγραφέας.
