Έξι ημέρες στα Χανιά
(της Αλεξάνδρας Χαΐνη)
5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Επτά ημέρες, 130 εκδηλώσεις, 230 ομιλητές, 18 χώρες, 51 εκδότες σε μία μόνο πόλη – τα Χανιά. Ήμουν εκεί για τις έξι ημέρες του φεστιβάλ. Και παρότι μπήκα στον πειρασμό να μετρήσω τις εκδηλώσεις και τις ώρες που πέρασα μέσα στο Μεγάλο Αρσενάλι και στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», προτίμησα να μην το κάνω. Όχι μόνο επειδή δεν τα πάω τόσο καλά με τους αριθμούς, αλλά κυρίως γιατί το όφελος από όλη αυτή την εμπειρία δεν μετριέται μόνο σε παρουσίες στη μία ή στην άλλη ομιλία. Πιστεύω δε ότι όσο περνούν οι μέρες θα συνειδητοποιώ ακόμη πιο ουσιαστικά την αξία του για μένα και το αποτύπωμά του εν γένει.
Δεν μου αρέσει να λέω μεγάλα λόγια και γενικώς δύσκολα ενθουσιάζομαι –οι δικοί μου άνθρωποι με μαλώνουν ότι όλο διαμαρτύρομαι-, όμως φέτος στα Χανιά ένιωσα μεγάλη ευτυχία – σα να ήμουν κομμάτι ενός μεγάλου πάρτι, μιας γιορτής για το βιβλίο. Άκουσα κάποιους να λένε ότι τους θύμισε πενταήμερη και πράγματι υπήρχε αυτό το παρεΐστικο κλίμα μιας σχολικής εκδρομής – χωρίς καθηγητές ευτυχώς.
Παρακολούθησα πολύ ενδιαφέρουσες ομιλίες, κάποιες εκεί που δεν το περίμενα, γνώρισα ανθρώπους, έβαλα πρόσωπο σε διαδικτυακούς φίλους και φίλες, συνάντησα αγαπημένους ξένους συγγραφείς, γέλασα και συνομίλησα μαζί τους σαν να τους γνωρίζω από παλιά, ξεπέρασα την αγωνία μου για τις δικές μου παρουσιάσεις.
Όλα αυτά με φόντο το ενετικό λιμάνι των Χανίων, με έκαναν να ξεχάσω τη ζέστη και την υγρασία και να αγνοήσω -όσο γινόταν δηλαδή- τη γκρινίτσα του εθελοντή γιου μου που «δεν είχε και πολλά να κάνει».
Αυτά για εισαγωγή (και για να ζηλέψουν όσοι και όσες δεν ήταν εκεί).
Τώρα, πάντα θα υπάρχουν κάποια θέματα που θα επιδέχονται βελτίωση ή που θα θέλαμε να γίνουν αλλιώς. Θα αναφέρω μερικά με βάση και όσα ειπώθηκαν κατά τη συζήτηση που είχαμε οι δημοσιογράφοι με τις τοπικές αρχές, τον δήμαρχο Παναγιώτη Σημανδηράκη και τον αντιπεριφερειάρχη Νίκο Καλογερή και την ομάδα έργου του Φεστιβάλ, τον διευθυντή Μανώλη Πιμπλή, και τους συνεργάτες του, τις υπερδραστήριες Κυριακή Μπεϊόγλου και Παυλίνα Μάρβιν, τον ακάματο και πάντα χαμογελαστό Βασίλη Κιμούλη, την υπεύθυνη για την άψογη φιλοξενία μας, Αθηνά Χαριτάκη.
Ένα θέμα λοιπόν που τέθηκε ήταν ότι η επέκταση του Φεστιβάλ από τέσσερις σε επτά ημέρες είναι υπερβολή. Συζητώντας με την ομάδα των διοργανωτών, κατάλαβα ότι ήταν πολλές οι συμμετοχές και θεώρησαν ότι η εβδομάδα θα λειτουργούσε πολύ καλύτερα. Ένα άλλο, που μάλλον δεν μπορεί να αποφευχθεί σε τέτοιες διοργανώσεις, είναι οι πολλές και σημαντικές ταυτόχρονες εκδηλώσεις από τις οποίες δύσκολα μπορείς να επιλέξεις – υπήρχαν ημέρες που έμοιαζαν με σπαζοκεφαλιά. Ωστόσο, εντάξει, μαζί με τον Γιάννη Μπασκόζο, πιστεύω ότι καταφέραμε να καλύψουμε όσο το δυνατόν περισσότερες και να μεταφέρουμε μια σφαιρική εικόνα της διοργάνωσης.
Γενικά η αισθητική του Φεστιβάλ, από την επιλογή των επίπλων των πάνελ και την συνειδητή αποφυγή των πλαστικών μπουκαλιών, μέχρι τις πολύ ωραίες αφίσες του Κουρούδη, έκανε τη διαφορά, παρότι συγκριτικά με άλλες τουριστικές πόλεις της Ελλάδας, τα Χανιά είναι αρκετά προσεγμένα, χωρίς τεράστιες ταμπέλες, νέον επιγραφές και όλα τα συναφή.
Το μόνο ζήτημα που θεωρώ ότι θα μπορούσε να διευθετηθεί κάπως καλύτερα είναι η ορατότητα του Φεστιβάλ και στα υπόλοιπα Χανιά. Όχι με αφίσες ή μεγάλα μπάνερ, διακριτικά. Ειδικά στα ξενοδοχεία όπου διέμεναν οι ξένοι συγγραφείς (αλλά και στα υπόλοιπα που φιλοξενούσαν συμμετέχοντες και συμμετέχουσες) καλό θα ήταν να είχε τοποθετηθεί κάποια αφίσα ή ένα ενημερωτικό φυλλάδιο (ακόμη και το ίδιο το πρόγραμμα). Ίσως κάποιοι από όλους αυτούς τους τουρίστες που κατακλύζουν το λιμάνι να ήθελε να παρακολουθήσει τη συζήτηση με τον Κόου για παράδειγμα – που πιθανόν να γνώριζε και από τη χώρα του. Α, και οι tote τσάντες ή τα μπλουζάκια, είναι πάντα ωραία memorabilia. Ξέρω, δεν υπήρχε αρκετός χρόνος, αλλά το αναφέρω για να τεθεί υπόψιν για του χρόνου ενδεχομένως.
Σε κάθε περίπτωση, η διοργάνωση ήταν άψογη, η ομάδα έργου λειτούργησε υποδειγματικά σε όλα τα επίπεδα. Περιμένουμε με ανυπομονησία την επόμενη χρονιά!
***
Φεστιβάλ με στίγμα
(του Γιάννη Μπασκόζου)
Τα Χανιά είναι ωραία πόλη και το Φεστιβάλ Βιβλίου ακόμα καλύτερο. Και γίνεται ακόμα καλύτερο. Για μια βδομάδα έγινε πόλη των συγγραφέων και ας μην το γνώριζε ο ταξιτζής που με πήγε στο αεροδρόμιο και η συμπαθής κυρία, διακοσμήτρια από τα Χανιά, με την οποίαν συνταξιδεύαμε. Αυτά δεν αναιρούν ότι πολλοί Χανιώτες και κάποιοι από Ρέθυμνο και Ηράκλειο που γνωρίζω είναι φανατικοί οπαδοί του.
Η φετινή μεγάλη του διάρκεια κάπως με είχε προβληματίσει στην αρχή και οι υπεύθυνοι που ρώτησα δεν με έπεισαν για αυτή την απόφαση. Παρόλα αυτά μια χαρά πήγε. Βέβαια για τους δημοσιογράφους είναι πολύ δύσκολο να παρακολουθήσουν το πλήθος των εκδηλώσεων και εκ των πραγμάτων κάνουν επιλογές. Ο Αναγνώστης είχε δύο απεσταλμένους αλλά και πάλι πολλά μας ξέφυγαν.
Το πρόγραμμα ήταν υπερπλούσιο. Κατ’ αρχάς η βράβευση του Στέφανου Τραχανά τίμησε το ίδιο το Φεστιβάλ. Ο Τραχανάς ευθύνεται για την ανάπτυξη της κουλτούρας του βιβλίου στην Κρήτη και σε όλη την Ελλάδα. Ένας άνθρωπος που έχει προσφέρει στο κόσμο του βιβλίου πάρα πολλά και το άξιζε.
Το κεντρικό μοτίβο του Φεστιβάλ «Κόσμοι σε σύγκρουση» το βρήκα πολύ πιο επιτυχημένο και πιο σαφές από κάποια γενικόλογα προηγούμενα. Παρατήρησα μάλιστα πως πολιτικές και μη πολιτικές εκδηλώσεις προσαρμόστηκαν ουσιαστικά στο περιεχόμενό του. Κάτι που παρατήρησα ακόμα ήταν πως το σύνολο των κεντρικών εκδηλώσεων του Φεστιβάλ κινήθηκε σε σαφή προοδευτική κατεύθυνση. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η διακύβευση της δημοκρατίας, ο βίαιος καπιταλισμός, τα ζητήματα μειονοτήτων κέρδισαν τον κόσμο και αυτό φάνηκε και στο …χειροκρότημα.
Πολλές, καλές και αξιομνημόνευτες ήταν οι ξένες παρουσίες. Στενοχωρήθηκα γιατί η Κιταμούρα, την οποίαν θεωρώ ανερχόμενο λογοτεχνικό αστέρι, είχε λιγότερο κόσμο από ότι περίμενα, χάρηκα γιατί οι πολιτικές συζητήσεις είχαν μεγάλη απήχηση και περίμενα η παρουσίαση του Τζόναθαν Κόου να ήταν πιο ουσιαστική.
Πολλοί από τους δημοσιογράφους που καλύπτουν το Φεστιβάλ έχουν ενστάσεις για το αν πρέπει να παρουσιάζονται τόσα πολλά μεμονωμένα βιβλία λογοτεχνίας. Στη σχετική ερώτηση μου απάντησαν ότι πιέζουν οι συγγραφείς και άλλοτε οι εκδότες. Ναι, εδώ θέλει προσοχή γιατί μπορεί να ολισθήσει το Φεστιβάλ των Χανίων στη θέση του Διεθνούς Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όπου οι εκδηλώσεις είναι μια ατελείωτη παρέλαση ατομικών παρουσιάσεων. Νομίζω ότι η καλλιτεχνική επιτροπή του Φεστιβάλ πρέπει να έχει πιο αυστηρά κριτήρια. Μια ιδέα θα ήταν να παρουσιάζονται τα βραβευμένα μόνο βιβλία (Κρατικά, Αναγνώστη, Κλεψύδρας κλπ). Τέλος κάποιοι συγγραφείς, Έλληνες και ξένοι, βρίσκονται κάθε χρόνο στο Φεστιβάλ χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Οι γνωρίζοντες γνωρίζουν τι εννοώ.
Δύο ακόμα παρατηρήσεις: οι παρουσιαστές και συντονιστές συζητήσεων πρέπει να κατέχουν το θέμα και να είναι και ικανοί συζητητές. Δεν φτάνει να έρχονται με έτοιμες ερωτήσεις και να μην μπορούν να παρακολουθήσουν τις απαντήσεις των καλεσμένων για να πάρουν υλικό από αυτές για τη συνέχεια της συζήτησης. Δεύτερη παρατήρηση προς τους εκδότες: Πολλοί από αυτούς δεν αισθάνονται την ανάγκη να παρακολουθήσουν ένα τόσο μεγάλο γεγονός; Κάποιοι έρχονται μόνον τις ημέρες που παρουσιάζονται τα βιβλία τους και φεύγουν.
Να πω ακόμα ότι οι οργανωτές του Φεστιβάλ είναι σιδερένιοι, βλέπω όλη αυτή την οργανωμένη δουλειά και καταλαβαίνω πόσο δύσκολο είναι να συντονίσεις εκατοντάδες ανθρώπους και παράλληλα να μην γκρινιάζουν σαν εμένα. Μανώλη, Κυριακή, Βασίλη Παυλίνα, Αθηνά και οι άλλοι μπράβο. Τα πάντα λειτούργησαν άψογα, οι εκδηλώσεις έγιναν στην ώρα τους και η παραδοσιακή φιλοξενία των Κρητών ήταν αντάξια της φήμης της. Αξίζει να συγχαρεί κανείς τον Δήμαρχο και τον Περιφερειάρχη για τη στήριξη στον θεσμό – «δει δη χρημάτων». Ας φροντίσουν όμως να «δέσουν» θεσμικά το Φεστιβάλ ώστε να εξασφαλίσει τη συνέχεια του.
Και του χρόνου.
