από τον Πάνο Ιωαννίδη (*)
Λένε ότι το αστυνομικό μυθιστόρημα ανήκει στο καλοκαίρι ή πως το καλοκαίρι ανήκει στο αστυνομικό. Τίποτα από τα δύο δεν ισχύει, το καλό αστυνομικό είναι παντός καιρού. Ιδού λοιπόν 15 +1 πολύ καλά αστυνομικά.
Χίλντα Παπαδημητρίου-Κομπολόι στο χώμα (Μεταίχμιο)
Ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται σε μια περίοδο κοινωνικής αλλαγής είναι το Κομπολόι στο χώμα, της Χίλντας Παπαδημητρίου, το πέμπτο κατά σειράν αστυνομικό μυθιστόρημα της. Δεδομένου ότι βρισκόμαστε στην άνοιξη του 2016 και η Ελλάδα έχει την πρώτη αριστερή κυβέρνηση της ιστορίας της, η κρίσιμη ρευστότητα της εποχής και τα καινά δαιμόνια που επιφέρει αυτό το συμβάν, με την πολιτική έννοια του όρου, λειτουργούν ως αφηγηματικό υπόστρωμα της μυθιστορίας. Αυτή η κοινωνική ετερότητα, στο μέτρο του εφικτού ωστόσο, συγκρίνεται υπόρρητα και εύστοχα στο βιβλίο, με την πρότερη καθεστηκυία τάξη των πραγμάτων, όχι τόσο χρονικά, μα γενικά, λειτουργώντας ως πομπός ανάδειξης ζητημάτων που αφορούν την ένταξη των Ρομά στο κοινωνικό γίγνεσθαι, τη διογκούμενη και ανεξέλεγκτη σεξεργασία και την αναρρίχηση των γυναικών σε θέσης εξουσίας στο γραφειοκρατικό οικοδόμημα.
Η αστυνόμος Άϊντα Μητροπούλου έρχεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη υπόθεση. Κοντά στο παλιό εργοστάσιο της Columbia βρίσκονται δυο σκελετοί μαζί με ένα κεχριμπαρένιο κομπολόι. Την ίδια ώρα στους δρόμους του υποβαθμισμένου Μεταξουργείου δολοφονούνται σεξεργάτριες, ενώ φωτιές καταστρέφουν παλιά σπίτια του κέντρου της Αθήνας. Μεσούσης της επίμονης οικονομικής κρίσης, η αστυνόμος Άϊντα Μητροπούλου θα ζητήσει τη βοήθεια του παλιόφιλου της Χάρη Νικολόπουλου, για να ξεδιαλύνει το σαν Γόρδιο Δεσμό μπλεγμένο, κουβάρι της υπόθεσης, θυμίζοντας μας μια από τις βασικές αρχές των καλών αστυνομικών μυθιστορημάτων: τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται.
Alexis Ravelo– Πέθανε με το πάσο σου, μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος (Τόπος)
O Ελάδιο Μονρόι, αυτός ο ιδιόρρυθμος μεσογειακός ιδιωτικός ερευνητής, συνταξιούχος ναυτικός, θαυμαστής του ωραίου φύλου, λάτρης της καλής λογοτεχνίας και του κινηματογράφου, αναρρώνει από τα τραύματα που του χάρισε η προηγούμενη υπόθεση που είχε αναλάβει. Έχει υποσχεθεί στην συμβία του και στην κόρη του να μην ασχοληθεί με νέα μπλεξίματα και να αφοσιωθεί στη ρουτίνα του συνταξιούχου. Όμως η επίσκεψη ενός πατέρα, του Ερνέστο Μπαρόσο, του οποίου ο πιο ζωηρός γιος αυτοκτόνησε πρόσφατα, θα τον επαναφέρει στη δράση. Ο γέρος πιστεύει ότι ο γιος του ο Βίκτορ δεν αυτοκτόνησε, αλλά δολοφονήθηκε και ζητά από τον Ελάδιο Μονρόι να ρίξει μια ματιά πίσω από τις σκιές που έχει αφήσει η επίσημη εκδοχή της αστυνομίας.
Η ωραία ιστορία εκτυλίσσεται στα 2012 στα Κανάρια Νησιά, μεσούσης της οικονομικής κρίσης που είχε πλήξει κατά κύριο λόγο, απ’ ότι θυμόμαστε τον Ευρωπαϊκό Νότο. Ο πεισματάρης μας ερασιτέχνης ντετέκτιβ θα βρει για μια ακόμα φορά λύση, δείχνοντας μας ότι τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Ένα από τα πρώτα του ευρήματα είναι ότι η γυναίκα με την οποία διατηρούσε μυστική ερωτική σχέση ο Βίκτορ Μπαρόσο, πέθανε την ίδια μέρα με εκείνον. Στην έρευνα του μπλέκονται ζάμπλουτοι επιχειρηματίες που ξεκίνησαν την καριέρα τους ως παρακρατικοί μπράβοι επί της δικτατορίας του Φράνκο, πολιτικοί που ευνοούν ανερυθρίαστα εκείνους που χρηματοδοτούν την καμπάνια τους και κακοπληρωμένοι δημοσιογράφοι που προσπαθούν να κάνουν τη δουλειά τους μέσα στον ζόφο που επικρατεί. Ο πρόωρα χαμένος πολύ καλός συγγραφέας από τα Κανάρια Νησιά, χρησιμοποιεί τη μέθοδο των δύο υποθέσεων που συγκλίνουν σε μία, προσφέροντας μας όμως στο τέλος μια ανατροπή που μας αφήνει άφωνους.
Javier Cercas-Η Ανεξαρτησία, μτφρ. Γεωργία Ζακοπούλου (Πατάκη)
Πρόκειται για το δεύτερο αστυνομικό μυθιστόρημα του σπουδαίου Καταναλανού συγγραφέα, με ήρωα τον αστυνόμο Μελτσόρ Μαρίν. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον που ένας σύγχρονος συγγραφέας παγκόσμιου βεληνεκούς, όπως ο Χαβιέρ Θέρκας, ασχολείται με την αφήγηση του εγκλήματος. Στη δεύτερη περιπέτεια του ο Μελτσόρ Μαρίν αφήνει την αγαπημένη του Τέρρα Άλτα και γυρίζει στη Βαρκελώνη. Η επιστροφή του λαμβάνει χώρα λόγω μιας ιδιαίτερα λεπτής υπόθεσης που απασχολεί τις τοπικές αστυνομικές αρχές, και θεωρείται πλέον συνηθισμένη δυστυχώς, ανά τα μήκη και τα πλάτη του ψηφιακού κόσμου. Η δήμαρχος της Βαρκελώνης υπόκειται σε έναν εκβιασμό με αντικείμενο ένα βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου και ο Μελτσόρ εντάσσεται σε μια επίλεκτη ερευνητική ομάδα με σκοπό τη διαλεύκανση της σκοτεινής αυτής ιστορίας.
Η ποιότητα του συγγραφέα ανυψώνει αυτό το μυθιστόρημα στο πεδίο του κοινωνικού μυθιστορήματος. Δεν είναι μόνο η χειρουργική ακρίβεια με την οποία ο Χαβιέρ Θέρκας μελετά και ανατέμνει την ισπανική κοινωνία, και την εξέλιξη της στον χρόνο προσδίδοντας, ιδιαίτερη βαρύτητα στις παραμένουσες ανισότητες. Ούτε φυσικά το καινοτόμο εύρημα του να βάζει τον ένοχο να διηγείται τη δική του εκδοχή μέσω αλλεπάλληλων φλας μπακ στην αφήγηση, διατηρώντας λογοτεχνικά στάνταρντ υψηλού επιπέδου. Είναι κυρίως το γεγονός ότι μας δίνει ένα μοντέρνο φρέσκο μυθιστόρημα, που μας δείχνει με εύσχημο τρόπο ότι όταν τα λογοτεχνικά είδη συναιρούνται, μπορεί να παραχθεί Μεγάλη Τέχνη.
Claudia Pineiro– Ο χρόνος των μυγών, Ασπασία Καμπύλη/ Χριστίνα Φιλήμονος (Carnivora)
Είναι πάγια μου άποψη ότι η μυθιστορία της Κλαούντια Πινιέιρο είναι ότι πιο επίκαιρο κυκλοφορεί στο παγκόσμιο σύμπαν της νουάρ λογοτεχνίας. Το αφηγηματικό στυλ της βασίζεται εν πολλοίς στη ρέουσα ισπανική γλώσσα, που κατέκτησε την αργεντινή κουλτούρα και αντανακλά την ρευστότητα του μεταβαλλόμενου μας κόσμου. Επίσης τα εγκλήματα που μελετά έχουν σχεδόν πάντα έμφυλο χαρακτήρα, πράγμα που καθιστά τα μυθιστορήματα της εξαιρετικά σύγχρονα.
Εδώ βρίσκουμε την Ινές, την ηρωίδα του μυθιστορήματος της Δικιά σου για πάντα (Carnivora, Ασπασία Καμπύλη), να είναι άρτι αποφυλακισμένη, να έχει ανοίξει συνεταιριλίκι με μια πρώην συγκρατούμενη της, την Κουλή, και να έχει αλλάξει το επίθετο της επιζητώντας μια νέα ζωή. Η Ινές απασχολείται με απεντομώσεις, η Κουλή με ιδιωτικές έρευνες και τα φέρνουν βόλτα μοιραζόμενες τα επαγγελματικά τους έξοδα. Η ρουτίνα του συνεταιρισμού τους ανατρέπεται, όταν μια πλούσια πελάτισσα θα ζητήσει από την Ινές να τη βρει ένα θανατηφόρο καθαρτικό φέρνοντας την αντιμέτωπη με το παρελθόν της. Η συνεισφορά αυτού του σημαντικού μυθιστορήματος έγκειται στο ότι θέτει μια σειρά από ζητήματα, όπως η εκδίκηση, η έννοια της μητρότητας, η πραγματική αγάπη, θέτοντας τα αντίστοιχα ερωτήματα προς τον αναγνώστη.
Arne Dahl-Τα Εφτά Θαύματα, Γρηγόρης Κονδύλης (Μεταίχμιο)
Εδώ μαθαίνουμε για τη δεύτερη περιπέτεια της επίλεκτης ομάδας αστυνομικών ερευνών ΝΟΒΑ, που μας συστήθηκε με την περιπέτεια Στο Κέντρο του Κύκλου (Μεταίχμιο, Γρηγόρης Κονδύλης). Σε αυτή την ιδιαίτερη ομάδα με έδρα την Στοκχόλμη, που έχει επικεφαλής μια γυναίκα, δραστηριοποιούνται αφομοιωμένοι μετανάστες δεύτερης γενιάς στη σουηδική κοινωνία, πρώην παραβατικοί μπάτσοι που μετανόησαν και άνθρωποι της διπλανής πόρτας που ψάχνουν να βρουν τον εαυτό τους ενώ εργάζονται ως αστυνομικοί. Είναι όλοι τους λαμπρά μυαλά που ζουν στο σήμερα, προσπαθώντας να καταλάβουν την σύγχρονη κοινωνία και να της παρέχουν ασφάλεια και ηρεμία.
Η πρωτοτυπία της νέας υπόθεσης που αναλαμβάνει η ομάδα ΝΟΒΑ, εδράζεται στο ότι κάποιος σκοτώνει συστηματικά και κατά συρροή, με βάση τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου. Τα θύματα βρίσκονται δίπλα σε ομοιώματα των αρχαίων κατασκευαστικών και καλλιτεχνικών θαυμάτων, προκαλώντας αναστάτωση στην κοινωνία της Στοκχόλμης. Οι ερευνητές της όμαδας ΝΟΒΑ, πιάνουν δουλειά ξεκινώντας από τα περιβάλλοντα όπου έζησαν οι νεκροί και απλώνονται μέχρι τα λόμπι της καλλιτεχνικής κοινότητας της Σουηδίας. Το επίτευγμα του μυθιστορήματος βρίσκεται κατά την άποψη μου, στο ότι παρακολουθεί όλες τις τρέχουσες εξελίξεις που συμβαίνουν γύρω μας, χωρίς να μην λαμβάνει υπόψη του την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς όμως να αγνοεί την σημασία του παρελθόντος.
Don De Lillo-Κυνηγόσκυλο, μτφρ. Αποστόλης Πρίτσας (Gutenberg)
Δεν μπορεί να διατυπωθεί ότι πρόκειται για το κλασικό κατασκοπικό μυθιστόρημα, με καλούς και κακούς που κυνηγούν ο ένας τον άλλον, μπερδεύοντας το ψέμα με την αλήθεια. Ποτέ δεν ήταν άλλωστε στις προθέσεις του Don De Lillo να γράψει συμβατική λογοτεχνία. Μπορεί να υποστηριχθεί όμως, ότι πρόκειται για ένα διαμαντάκι, που χρησιμοποιεί τις αρχές του μυθιστορήματος μυστηρίου και της κατασκοπικής αφήγησης, για να τις αποδομήσει στην συνέχεια αφήνοντας μας μια σειρά από καίρια ερωτήματα.
Στο επίκεντρο της αφήγησης που τελείται στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 είναι η αναζήτηση από τους ήρωες μιας ερασιτεχνικής βιντεοταινίας που φέρεται να απεικονίζει κορυφαίους Ναζί αξιωματούχους, του Χίτλερ συμπεριλαμβανομένου, να συμμετέχουν σε ένα σεξουαλικό όργιο. Στο κυνήγι του οπτικοακουστικού υλικού μπαίνουν μια προοδευτική δημοσιογράφος που έχει βάλει πολύ νερό στο κρασί της έρευνας της, ένας ψυχικά κατεστραμμένος βετεράνος του Βιετνάμ, ένας γερουσιαστής συντηρητικού προσανατολισμού, και ένας διάσημος συλλέκτης της καλλιτεχνικής σκηνής της Νέας Υόρκης. Ο φετιχισμός της ιστορικής μνήμης, η απώθηση των συνεπειών της δράσης των Ναζί και ο προβληματισμός για τον μεταμοντέρνο κόσμο που ξημερώνει, συνιστούν τους βασικούς πυλώνες μιας θραυσματικής αφήγησης που φανερώνει τον νέο θρυμματισμένο κόσμο που έρχεται.
Santiago Gamboa– Νυχτερινές Ικεσίες, μτφρ. Βασιλική Κνήτου (Διόπτρα)
Οι Νυχτερινές Ικεσίες είναι ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του Κολομβιανού Σαντιάγο Γκαμπόα, νουάρ στην υφή του, κοινωνικότατο στην σκιά του. Είναι ένα μυθιστόρημα φτιαγμένο από τα υλικά του ονείρου, της ονειρικής νεότητας, αλλά και των δομών του παλιού κόσμου που δεν λένε να αλλάξουν.
Ο Μανουέλ Μανρίκε, ένας μοναχικός χαρισματικός φοιτητής φιλοσοφίας, με ιδιαίτερη κλίση στην καλλιτεχνία, καταγόμενος από τη Μπογκοτά της Κολομβίας, βρίσκεται φυλακισμένος σε μια φυλακή της Μπανγκόκ. Κατηγορείται για κατοχή και για διακίνηση ναρκωτικών και μπορούμε να πούμε ότι οι συνθήκες δεν είναι σε καμία περίπτωση υπέρ του. Ο Μανουέλ Μανρίκε κατέληξε στη Μπαγκόνγκ ενώ αναζητούσε την αδελφή του Χουάνα, η οποία είναι για χρόνια εξαφανισμένη και τα τελευταία της ίχνη βρέθηκαν στο Τόκιο της Ιαπωνίας όπου έχει εγκλωβιστεί σε ένα κύκλωμα πορνείας. Σε διοικητικό επίπεδο, υπεύθυνος για να τον βγάλει από αυτή τη δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει είναι ο πρόξενος της Κολομβίας στην Ινδία, καθώς δεν υπάρχει πρεσβεία της χώρας στην Ταϊλάνδη.
Ο συγγραφέας ακολουθεί μια πολυπρισματική αφήγηση, παρέχοντας τη δυνατότητα στους βασικούς τρεις ήρωες να αφηγηθούν ο καθένας την ιστορία από τη δική του πλευρά. Αυτή η επιλογή, πέρα από το να σεβαστεί την οπτική τους και κατά επέκταση τη διαφορετική εκδοχή του κόσμου μας, του δίνει τη δυνατότητα, χρησιμοποιώντας νουάρ αφηγηματικές τεχνικές, να μας μιλήσει για μια σύγχρονη ιστορία κατά κύριο λόγο με νεωτερική αφήγηση ανυψώνοντας το βιβλίο στο επίπεδο του κοινωνικού μυθιστορήματος. Η επιλογή δε του προξένου, του βασικού εκπροσώπου του Κράτους σε διεθνές επίπεδο, δεικνύει τον ρόλο που εξακολουθεί να διαδραματίζει η συστημική εξουσία στις ζωές των ανθρώπων.
Caryl Ferey-Γκρίνταντραπ, μτφρ. Αργυρώ Μακάρωφ (Άγρα)
Αν ποτέ επικρατήσει στη βιβλιογραφία ο όρος οικολογικό νουάρ, θα έχει ως βασικό εκπρόσωπο του τον Caryl Ferey. Αυτός ο συμπαθέστατος και καλός συνάμα συγγραφέας, που έχει γυρίσει όχι μόνο με τη μηχανή του, αλλά και περπατώντας την υφήλιο, θέτει στη βάση της προβληματικής του, την σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και στο φυσικό πρωτίστως περιβάλλον. Η Φύση, η πανέμορφη σκληρότητα της και η αδυσώπητη ομορφιά της, είναι πρωταγωνίστρια και με τον ένα ή τον άλλον τρόπο κερδίζει πάντα στα σημεία τη μάχη με το αδηφάγο τέρας που λέγεται άνθρωπος.
Στο Γκινταντράπ βρισκόμαστε στα Νησιά Φερόες και παρακολουθούμε το βάναυσο έθιμο του σφαγιασμού των φαλαινών από τους ντόπιους, μια πρακτική που όπως είναι αναμενόμενο προκαλεί αντιδράσεις. Στην αντίπερα κοινωνική όχθη βρίσκονται οικολογικές οργανώσεις που παλεύουν για να σταματήσουν αυτό το φαινόμενο. Τα πράγματα οξύνονται ακόμη περισσότερο όταν ανάμεσα στις σφαγιασμένες φάλαινες ανακαλύπτεται το πτώμα εντός ντόπιου σημαίνοντος προσώπου. Αυτό το εύρημα αλλάζει άρδην τις ισορροπίες και ωθεί την τοπική αστυνομία να βάλει βαθιά το μαχαίρι στο κόκαλο και η καθεστηκυία τάξη του μικρού όμορφου νησιού να έρθει αντιμέτωπη με τον ίδιο τον εαυτό της.
Charlie Donlea– Είκοσι χρόνια μετά, μτφρ. Κέλλη Κρητικού) (Κλειδάριθμος)
Ένα από τα συναρπαστικότερα πεδία του αστυνομικού μυθιστορήματος, τόσο στην κλασική όσο και στην σύγχρονη εκδοχή του, είναι το μπλέξιμο των ρόλων, αυτή η γκρίζα κατάσταση που σε κάνει να δυσκολέψεις τον ένοχο από τον αθώο και αντίστροφα. Μια τέτοια περίπτωση είναι και το μυθιστόρημα του Τσάρλι Ντόνλι Είκοσι χρόνια μετά, το πρώτο που μεταφράζεται στη χώρα μας, από έναν συγγραφέα που μετράει πολλά μπεστ σέλερ στο ενεργητικό του. Ενός συγγραφέα που η αφήγηση έχει στοιχεία γκραν γκινιόλ ή page turner, πείτε το όπως θέλετε, που με άλλα λόγια, δεν σε αφήνει να το αφήσεις.
Σε αυτό το μυθιστόρημα, το θύμα, μια νέα γυναίκα συγκεκριμένα, ανακαλύπτεται χάρη στην ερευνητική υπερπροσπάθεια που κάνει μια δημοφιλής τηλεπαρουσιάστρια από την εκπομπή της. Το θύμα είναι η Βικτόρια Φορντ είχε κατηγορηθεί στο παρελθόν, για τη δολοφονία του εραστή της o οποίος ήταν παντρεμένος τον καιρό του θανάτου του. Η κατηγορία και το στίγμα έμειναν, μέχρι την στιγμή του θανάτου της Βικτόρια Φορντ, στοιχείο που σε κάθε περίπτωση, στα μάτια της κοινής γνώμης προσδίδει στη δολοφονία της διαφορετική βαρύτητα. Η τηλεπαρουσιάστρια αναλαμβάνει τον ρόλο της άτυπης ντετέκτιβ με σκοπό να αποκαταστήσει την αλήθεια και τη μνήμη της νεκρής, χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα της σύγχρονης τηλοψίας στην εποχή του φαίνεσθαι και δείχνοντας ότι το ευπώλητο βιβλίο δεν είναι απαραίτητα κακό.
Andrea Camilleri-Η κίνηση του ίππου, μτφρ Φωτεινού Ζερβού (Πατάκη)
Έχω γράψει πολλάκις ότι ο Αντρέα Καμιλλέρι, μαζί με τον Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν και τον Ζαν-Κλωντ Ιζζό, αποτελούν την Αγία Τριάδα του μεσογειακού αστυνομικού μυθιστορήματος. Εδώ, έχουμε να κάνουμε με ένα ωραίο αστυνομικό ιστορικό μυθιστόρημα, διαδραματιζόμενο στην αγαπημένη του Σικελία, το τρίτο τέταρτο του 19ου αιώνα. Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό το γεγονός, ότι βιβλία του Αντρέα Καμιλλέρι εκδίδονται σωρηδόν μετά θάνατον, και η όλη κατάσταση δεν είναι τιμής ένεκεν, καθότι πρόκειται για βιβλία που έχουν πολλά να μας πουν με το λιτό μα τόσο ουσιαστικό τους ύφος.
Βρισκόμαστε αρκετά χρόνια πιο πριν, στις δυο φανταστικές πόλεις της Σικελίας, τη Μοντελούζα και τη Βιγκάτα, που ο Καμιλλέρι επινόησε για να θέσει σε κίνηση τον αγαπημένο του επιθεωρητή Σάλβο Μονταλμπάνο. Στην κίνηση του ίππου μια τοπική κυβέρνηση διαφορετική από τις άλλες και κάπως πιο αριστερή, για τα δεδομένα της εποχής, επιβάλει έναν φόρο στα άλευρα που προκαλεί αντιδράσεις στην ανώτερη τάξη του νησιού. Προκειμένου να ηρεμήσει η κατάσταση, στέλνεται στην περιοχή ο επιθεωρητής μύλων Τζοβαννι Μποβάρα, ο οποίος αντικαθιστά δυο συναδέλφους του που δεν κατάφεραν να τα βγάλουν πέρα με τους τοπικούς άρχοντες. Ο αδέκαστος υπάλληλος της Φορολογικής Διοίκησης, ανακαλύπτει ένα ευρύτατο κύκλωμα διαφθοράς, και καλείται να λειτουργήσει ως ένας ντετέκτιβ της εποχής που θα καθαρίσει τον στάβλο του Αυγεία.
Cornell Woolrich, Η νύφη φορούσε μαύρα, μτφρ. Γ.Θεοχάρης-Χίλντα Παπαδημητρίου, (εκδ.κυψέλη παλπ)
Σίγουρα οι λάτρεις του νουάρ έχετε δει την ομώνυμη ταινία του Φρανσουά Τρυφώ με την Ζαν Μορώ και τον Ζαν Κλωντ Μπριαλί. Η Τζούλη χάνει τον άνδρα της λίγες μόνον στιγμές μετά τον γάμο της. Η αποφάση της να εκδικηθεί θα είναι καταιγιστική.
Στη Γαλλική Ριβιέρα, η Τζούλι αναζητά έναν άντρα ονόματι Μπλις, έναν γυναικά. Όταν φτάνει στο πάρτι αρραβώνων του στο πολυώροφο διαμέρισμά του, εκείνος αμέσως την περιεργάζεται. Η Τζούλι παρασύρει τον Μπλις στο μπαλκόνι, όπου πετάει το μαντήλι της στον στύλο στήριξης της τέντας και τον πείθει να το πάρει πίσω με αντάλλαγμα να αποκαλύψει την ταυτότητά της. Καθώς σκαρφαλώνει στο μπαλκόνι, του λέει το όνομά της και τον σπρώχνει στον θάνατό του πριν τραπεί σε φυγή.
Το επόμενο θύμα της Τζούλι είναι ο Μίτσελ ένας μοναχικός εργένης. Τον παρασύρει σε μια συναυλία κλασικής μουσικής και συμφωνούν να συναντηθούν το επόμενο βράδυ. Πριν από το ραντεβού τους, η Τζούλι αγοράζει ένα μπουκάλι αράκ και του κάνει μια ένεση με μια σύριγγα δηλητήριο. Όταν συναντά τον Μίτσελ στο διαμέρισμά του, του σερβίρει το ποτό. Καθώς εκείνος καταρρέει από αγωνία, εκείνη του αποκαλύπτει την ταυτότητά της. Ο επόμενος στόχος είναι ένας επίδοξος πολιτικός ο Κλεμάν Μόραν. Η Τζούλι θα τον παρασύρει με πολλά ψέματα για να τον εγκλωβίσει σε έναν χώρο και να πεθάνει από ασφυξία. Ακολουθούν ακόμα δύο για να ολοκληρωθεί το σχέδιο της Τζούλι και να ανακαλύψει ο αναγνώστης τι συνδέει αυτούς όλους τους άνδρες με τον θάνατο του συζύγου της. Αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο είναι η ατμόσφαιρα. Ο Woolrich έχει την ικανότητα να μετατρέπει καθημερινές σκηνές σε στιγμές έντασης, δημιουργώντας μια διαρκή αίσθηση ανησυχίας. Η γραφή του είναι λιτή, αλλά γεμάτη εικόνες και συναίσθημα, ενώ η αγωνία δεν στηρίζεται σε εντυπωσιακές ανατροπές, αλλά στη σταδιακή αποκάλυψη της αλήθειας.
Η δολοφονία ως μία εκ των καλών τεχνών θα μπορούσε να ονομάζεται αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα του Herve Le Corre, ο οποίος κινείται με άνεση από το κοινωνικό στο ιστορικό νουάρ μυθιστόρημα. Το περιβόητο βιβλίο του Ντε Κουίνσι, βρίσκει εδώ το υπέρτατο νόημα του, καθότι συν τοις άλλοις δεν απέχει χρονικά μεγάλη απόσταση από τα τελούμενα στο μυθιστόρημα. Το 1812 γράφτηκε το κλασικό έργο του Τόμας Ντε Κουίνσι, στα 1870 διαδραματίζεται το ωραίο βιβλίο του Herve Le Corre.
Ένα χρόνο λοιπόν πριν από την Κομμούνα του Παρισιού, μια σειρά άγριων φόνων αναστατώνει την κοινωνία αλλά και την αστυνομία της γαλλικής πρωτεύουσας. Ο δολοφόνος δρα σύμφωνα με τον ίδιο σαν καλλιτέχνης που αφαιρεί ζωές για αισθητικούς λόγους, και τα μηνύματα που αφήνει συνδέουν τις αποτρόπαιες πράξεις του με τον Κόμη του Λοτρεαμόν, κατά κόσμον Ιζιντόρ Ικάς, έναν από τους σπουδαιότερους ποιητές του 19ου αιώνα που έγραψε Τα άσματα του Μαλντορόρ. Ποια είναι λοιπόν η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και στον θάνατο, και κατά επέκταση στη ζωή την ίδια; μας ρωτάει εύσχημα εδώ ο Herve Le Corre. Και κατά πόσο μπορεί ένας που αφαιρεί τη ζωή, να το κάνει στο όνομα της Μεγάλης Τέχνης, όπως αυτή που έγραψε ο Κόμη του Λοτρεαμόν; Ένα βιβλίο που πλουτίζει αυτό που λέγεται νουάρ.
Leo Malet– Ο ήλιος ανατέλλει πίσω από το Λούβρο, μτφρ. Γιώργος Χαρλαμπίτας (Εκδόσεις των Συναδέλφων)
Ο ήλιος ανατέλλει πίσω από το Λούβρο είναι το πρώτο μιας σειράς μυθιστορημάτων που γράφονται από τον Λέο Μαλέ, μεταξύ του 1954 και του 1959, με τον τίτλο Τα Νέα Παρισινά Μυστήρια. Είναι η εποχή που το νέο αφηγηματικό είδος ιστορίας εγκλημάτων, που αργότερα θα ονομαστεί polar κάνει τα πρώτα βήματα του. Ένα από τα δομικά στοιχεία του polar, είναι κατά την άποψη μου, είναι η ανάδειξη της σχέσης ανάμεσα στον υπόκοσμο και στον κόσμο των ελίτ, με συνδετικό αρμό το ίδιο το έγκλημα, στοιχείο που συναντάμε και στα εκπληκτικά φιλμ του Ζαν Πιερ Μελβίλ.
Ο Νέστορ Μπιρμπά, ιδιωτικός ντετέκτιβ με μια αίγλη που μόνο ένας Γάλλος του είδους του θα μπορούσε να έχει, πέρα από μικροπράγματα έχει αναλάβει να βρει τι απέγινε ένας κλεμμένος πίνακας του Λούβρου. Πρόκειται για έναν κλεμμένο Ραφαήλ του οποίου η απουσία από το διάσημο μουσείο έχει αναστατώσει στο σύνολο τους τα ανώτατα κλιμάκια της κρατικής γραφειοκρατίας, αλλά και της καλλιτεχνικής ελίτ. Η αναστάτωση είναι τέτοια, που ένας ανώτατος αξιωματικός της γαλλικής αστυνομίας, ζητά από τον Νέστορ Μπιρμπά να θέσει υπό στενή παρακολούθηση, τη Ζενεβιέβ Λεβασέρ, ένα μανεκέν που σαγηνεύει άντρες από όλα τα μήκη και τα πλάτη της κοινωνικής σφαίρας. Η μοιραία γυναίκα και η αναζήτηση της καθορίζει την αφήγηση, και ο σπουδαίος Λέο Μαλέ μας προσφέρει μια ιστορία που προβάλλει εύστοχα την περιπλοκότητα της κοινωνίας.
Γιάννης Μαρής-Έγκλημα στα Παρασκήνια, (Άγρα)
Ένα έγκλημα που έχει όλα τα χαρακτηριστικά του μυστήριου κλειδωμένου δωματίου, αναστατώνει τη μεταπολεμική κοσμική Αθήνα, σαν κεραυνός εν αιθρία. H Ρόζα Βαργή σπουδαία ηθοποιός του θεάτρου, βρίσκεται νεκρή μέσα στο κλειδωμένο καμαρίνι της, λίγο πριν την πρεμιέρα της παράστασης που όλοι περιμένουν στη μεταπολεμική Αθήνα. Ο αστυνόμος Γιώργος Μπέκας καλείται να λύσει μια υπόθεση την οποία δεν μπορεί να την πιάσει από το πουθενά, παρά τις υποψίες που περιβάλλουν με τη μία το λαμπρό μυαλό του.
Γραμμένο σε 98 συνέχεις που δημοσιευόταν στην Απογευματινή, από τον Νοέμβριο του 1954 έως τον Μάρτιο του 1955, το Έγκλημα στα Παρασκήνια, γυρίστηκε και ταινία, με τον Τίτο Βανδή στον ρόλο του αστυνόμου Μπέκα. Είναι ένα αρχετυπικό σκληρό νουάρ πόλης, όπου οι κακοί είναι αδίστακτοι, και ίσως γι αυτόν τον λόγο δεν μπορούν να ξεχωρίσουν εύκολα από τους καλούς. Όμως σύμφωνα με την προσφιλή συνήθεια του Μεγάλου Δασκάλου που λέγεται Γιάννης Μαρής, το έγκλημα έχει πάντα κοινωνικά χαρακτηριστικά, ταξική προέλευση ενώ είναι αξεδιάλυτη η σχέση του με το παρελθόν. Μέσα από μια ιστορία, φόρο τιμής και στον Έντγκαρ Άλαν Πόε, μας παραδίδει ένα αριστούργημα που αν κυκλοφορούσε στο εξωτερικό θα είχε σημειώσει παγκόσμια επιτυχία.
Ανδρέας Αποστολίδης-Το φάντασμα του Μετρό/ Το φάντασμα επιστρέφει (Άγρα)
Ένα από τα σημαντικότερα ζητούμενα σε μια σύγχρονη ιστορία εγκλήματος, είναι η ουσιαστική παρουσίαση της κοινωνικής τοιχογραφίας που την περιβάλλει. Η ανάδειξη των σκιών μιας εποχής, αναδύει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα από την αφάνεια του αναγνωστικού βυθού, στην επιφάνεια της λογοτεχνικής αποδοχής. Το επί της ουσίας διπλό μυθιστόρημα του Αντρέα Αποστολίδη Το φάντασμα του μετρό/ Το φάντασμα επιστρέφει πετυχαίνει αυτόν τον σκοπό, καθότι χρησιμοποιώντας τεχνικές από το pulp μυθιστόρημα, το λάτιν νουάρ, το πολάρ και δίχως να ξεχνά τον Γιάννη Μαρή, και μας προβάλει το έγκλημα μιας εποχής που πέρασε, αλλά και το έγκλημα όπως συμβαίνει σήμερα.
Δυο ληστείες λαμβάνουν χώρα στην Τράπεζα Επενδυτικής Πρόνοιας με διαφορά 25 περίπου ετών, η πρώτη το 1996 (Το φάντασμα του Μετρό) και η δεύτερη το 2020 (Το φάντασμα επιστρέφει). Κάποιοι ήρωες είναι ίδιοι, κάποιοι έχουν αλλάξει, υπάρχει μεν μια α-συνέχεια, πλην όμως οι δυο ιστορίες διαβάζονται και αυτόνομα. Η ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται ως φάρσα, μας θυμίζει εδώ ο Ανδρέας Αποστολίδης, μελετώντας την ελληνική κοινωνία, στην οποία τίποτα δεν αλλάζει και τίποτα δεν είναι όπως παλιά.
Κώστας Φασουλόπουλος, Ψηλά τα χέρια, σύντροφε, (εκδ.κυψέλη παλπ)
Δύο μοναχικοί άνδρες ονειρεύονται την επανάσταση. Η χώρα ζει τον πυρετό της παραμονής των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Το Χρηματιστήριο κτυπάει λιμιτ απ και οι πάντες κυνηγούν θαυματουργά “χαρτάκια”. Ο ένας αντιεξουσιαστής χτίζει πολυκατοικίες και τα βράδια βυθίζεται σε νουάρ ταινίες. Ο άλλος βιοπορίζεται κάνοντας μικρά έργα σε βιοτεχνίες και ονειρεύετια την παγκόσμια επανάσταση. Οι δύο αντιεξουσιαστές συνηθίζουν να κάνουν ληστείες. Μέχρι που αποφασίζουν το μεγάλο κόλπο, να κτυπήσουν μια τράπεζα με ριφιφί. Για συνεργούς προσλαμβάνουν δύο ποινικούς. Η λεία είναι μεγάλοι αλλά και τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν πολλά καθώς η αστυνομία και το ργανωμένο έγκλημα θα τους κυνηγήσουν.
* Ο Πάνος Ιωαννίδης είναι συγγραφέας και δημιουργός του ιδιωτικού ντετέκτιβ Πέτρου Ριβέρη. Ζει στη Θεσσαλονίκη και είναι μέλος της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας https://www.elsal.gr/el/theclub/synenoxoi/1475-panos-ioannidis.html
