της Όλγας Σελλά
Διαφορετικό περιβάλλον, διαφορετική εποχή, διαφορετικοί ήρωες, διαφορετικό θέμα. Κοινό στοιχείο όμως, και στα δύο έργα, και στις δύο παραστάσεις, η ρεαλιστική προσέγγιση. Ο Γιώργος Παλούμπης και ως σκηνοθέτης και ως συγγραφέας ακολουθεί έτσι κι αλλιώς αυτή τη διαδρομή εδώ και χρόνια. Και στο νέο του έργο, με τίτλο «Οι Άγριοι» –που δεν είναι εντελώς νέο, γράφτηκε την περίοδο της πανδημίας, αλλά τώρα παρουσιάζεται στη σκηνή- η γλώσσα του, σκηνική και κειμενική, είναι η ίδια.
Ο ηθοποιός Γιώργος Χριστοδούλου, σκηνοθέτησε και μετέγραψε ένα παλαιότερο μονόπρακτο του Γρηγορίου Ξενόπουλου, γραμμένο το 1911. Εκείνο λεγόταν «Ψυχοσάββατο». Το νέο έργο, που βασίστηκε σ’ εκείνο του Ξενόπουλου, λέγεται «Στην παλιά Εθνική». Και σ’ αυτό κυριαρχεί ο ρεαλισμός, που μόνο στο τέλος μπλέκεται και με την ψευδαίσθηση.
«Στην παλιά Εθνική» κατοικεί η απόγνωση
Ένας χώρος στον οποίο κυριαρχούν κυρίως βαλσαμωμένα ζώα και μια παραιτημένη ακαταστασία. Ένας χώρος που κάποτε ίσως να είχε φώτα και κίνηση, αλλά πλέον έχει μουντάδα και μοναξιά. Εκεί κατοικούν ο Παύλος (Αλέξανδρος Μαυρόπουλος), ένας αλκοολικός τύπος που του αρέσει να επιβάλλεται να και επιδεικνύει την κυριαρχία του φύλου του, και η γυναίκα του, η Ελένη (Μαρία Προϊστάκη), που έχει πάνω της όλα τα βάρη αυτής της αδιέξοδης ζωής: τις δουλειές, τη φροντίδα της μητέρας του Παύλου, της Δήμητρας (Φανή Παναγιωτίδου), που βασανίζεται από ψυχωσικά επεισόδια, αλλάζει διαρκώς συμπεριφορά και μπερδεύει τη νύφη της με την κόρη της που πέθανε πρόσφατα. Σ’ εκείνο το μίζερο και κολλημένο στο παρελθόν περιβάλλον φτάνει ο ανιψιός του Παύλου, ο Άγγελος (Βασίλης Μηλιώνης) που έλειπε στην Αθήνα για σπουδές.
Ο Άγγελος γίνεται μάρτυρας μιας σκληρής και οδυνηρής πραγματικότητας κυρίως για την Ελένη, στην οποία έχει κάτι παραπάνω από αδυναμία. Το ίδιο νιώθει και η Ελένη για τον Άγγελο, κι ας προσπαθεί να το καταπνίξει. Σιχαίνεται τον άντρα της και τη ζωή που ζει, αλλά ένα ηθικό καθήκον της επιβάλλει να μένει εκεί. Σαν αυτοτιμωρία, σαν εξιλέωση. Κάποια στιγμή όμως παίρνει απόφαση να τ’ αφήσει όλα πίσω. Θα τα καταφέρει;
Το κείμενο του Γιώργου Χριστοδούλου επιδιώκει ν’ αγγίξει πολλά πράγματα: τη θέση της γυναίκας οπωσδήποτε, τη ματαιωμένη ζωή μιας περιοχής όπου η ανάπτυξη (η νέα Εθνική) έφερε τον μαρασμό, τις αδιέξοδες ζωές των ανθρώπων στην ελληνική περιφέρεια, τους τοξικούς ανθρώπους της διπλανής πόρτας. Όλα υπάρχουν, μαζί με τα ταμπού, τις οικογενειακές αγκιστρώσεις και αγιοποιήσεις, τις ζωές που ρημάχτηκαν, γι’ αυτούς και για άλλους τόσους λόγους.
Μόνο που ο τρόπος που παρουσιάζονται στη σκηνή έχει μια έντονη πατίνα νατουραλισμού, ρεαλισμού και ηθογραφίας. Σαν κάπου εκεί να διείσδυσε η εποχή του Ξενόπουλου, γιατί κατά τα λοιπά το κείμενο παρέπεμπε σε πολύ πιο πρόσφατο χρόνο. Όχι ακριβώς σημερινό, πάντως πρόσφατο.
Με τον ίδιο τρόπο καθοδηγήθηκαν και οι ηθοποιοί της παράστασης. Κάτι που ήταν κατ’ αρχήν συνεπές με τη σκηνική όψη, παρ’ όλα αυτά βλέπαμε ένα θέατρο που ερχόταν από παλιά. Αυτό το πλαίσιο υπηρέτησαν πολύ καλά οι δύο γυναίκες ηθοποιοί που ήταν κυρίως στη σκηνή (Μαρία Προϊστάκη, Φανή Παναγιωτίδου). Θα ξεχωρίσω ιδιαιτέρως τη Μαρία Προϊστάκη, γιατί κατάφερε και με τις εκφράσεις και με τις σιωπές της να δώσει μια σύγχρονη υποκριτική όψη και να μεταδώσει όσα ένιωθε. Ο Βασίλης Μηλιώνης έπρεπε να ισορροπήσει ανάμεσα στο σύγχρονο και το παλιό και το έκανε ικανοποιητικά. Όσο για τον καλό ηθοποιό Αλέξανδρο Μαυρόπουλο, νομίζω ότι δεν ήταν ο κατάλληλος γι’ αυτόν τον ρόλο, τον οποίο υπηρέτησε όσο καλύτερα μπορούσε.
Η τραγική σκηνή του τέλους υπονομεύτηκε από τα στοιχεία του ρεαλισμού που κυριαρχούσαν και χάθηκε η μαγεία. Στα θετικά στοιχεία είναι ότι δεν έμεινε στον αέρα καμία πτυχή της ιστορίας, καμία συμπεριφορά ή στάση των ηρώων της.
Η ταυτότητα της παράστασης
Κείμενο: Γιώργος Χριστοδούλου, Σκηνοθεσία: Γιώργος Χριστοδούλου, Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος: Ιωάννα Πλέσσα, Μουσική σύνθεση: Άγγελος Τριανταφύλλου , Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης, Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας, Βοηθός σκηνοθέτη: Αθηνά Σακαλή, Βοηθοί σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Ιώ Στιούρη, Δανάη Τζεννέτογλου
Παίζουν: Αλέξανδρος Μαυρόπουλος, Βασίλης Μηλιώνης, Μαρία Προϊστάκη, Φανή Παναγιωτίδου, Αιλιάνα Μαρκάκη
Θέατρο του Νέου Κόσμου (Αντισθένους 7 και Θαρύπου)
Τετάρτη και Κυριακή στις 8μ.μ., Πέμπτη – Παρασκευή – Σάββατο στις 9μ.μ.
Ποιοι είναι «Οι Άγριοι»;
Ένα τυπικό μέσο διαμέρισμα σε μια τυπική πολυκατοικία της Αθήνας. Από τις πολλές βιβλιοθήκες και τα έργα τέχνης στους τοίχους, αντιλαμβανόμαστε σύντομα ότι εκεί κατοικεί ένας άνθρωπος των γραμμάτων. Είναι ο καθηγητής Νίκος Λεοντής (Μανώλης Μαυροματάκης), ο οποίος έχει προσκαλέσει δύο μεταπτυχιακούς φοιτητές του, τον Δημήτρη (Μιχαήλ Ταμπακάκης) και τη Μαρία (Χριστίνα Μαριάνου) για να τους διαβάσει σελίδες από το νέο του βιβλίο. Η νεαρή φοιτήτρια δείχνει απεριόριστο ενθουσιασμό, χαρακτηρίζει το κείμενο μανιφέστο, και πιστεύει ότι μπορεί να είναι η ιδεολογική βάση για ένα νέο κίνημα «της ευημερίας, της ανθρωπιάς και της αγάπης».
Ο καθηγητής κολακεύεται μεν, βλέπει όμως και την πραγματικότητα γύρω του, την οποία δεν αποφεύγει. Ούτε τις πωλήσεις που ονειρεύεται να κάνει το βιβλίο του, ούτε τη διένεξη με τη γειτόνισσά του (Δάφνη Λιονάκη) για τη θέση πάρκινγκ στην πυλωτή της πολυκατοικίας. Στο μεταξύ ο Δημήτρης φλερτάρει έντονα τη Μαρία –«πέσιμο με κίνημα;» του λέει εκείνη. Και φροντίζει να αποδομήσει τον θαυμασμό της για τον καθηγητή λέγοντάς της τις κρυφές αδυναμίες του, τα ταξίδια στην Ταϋλάνδη, περιγράφοντας ευθέως έναν παιδεραστή. Η Μαρία αναστατώνεται. Μοιάζει να έχει το μυαλό της αλλού. Κοιτάζει διαρκώς το κινητό της. Ο καθηγητής επιστρέφει από τον καβγά για το πάρκινγκ και σε λίγο χτυπάει ξανά το κουδούνι. Μόνο που αυτή τη φορά δεν είναι η γειτόνισσα, αλλά δύο εισβολείς που ψάχνουν τα συρτάρια του καθηγητή. Δεν είναι όμως ακριβώς κλέφτες. Ψάχνουν τις φωτογραφίες με τις ανήλικες που έμαθαν ότι κρύβει κάπου ο Νίκος Λεοντής.
Ο Δημήτρης καταρρακώνεται, γιατί αντιλαμβάνεται ότι τα δικά του λόγια οδήγησαν σ’ αυτή την εξέλιξη, οι δύο εισβολείς αποκαλύπτεται ότι είναι αστυνομικοί και η κατάσταση ξεφεύγει. Ξεφεύγει όμως και το έργο του Γιώργου Παλούμπη ως προς τη δομή και τη δραματουργία του. Γιατί καταπιάνεται με πολλά και σοβαρά θέματα, αλλά μ’ έναν τρόπο που τίποτα δεν αναδεικνύεται. Όλα θίγονται, όλα μπλέκονται. Η ανάγκη μιας νέας ιδεολογίας, οι κοινωνικές ανισότητες, η αγορά που γοητεύει και τους ιδεολόγους, η παιδεραστία, η αυτοδικία, τα fake news, ο τρόπος που αβασάνιστα φορτώνουμε με ρετσινιές τους διπλανούς μας, η βία της καθημερινότητας.
Οι αστυνομικοί αντιδρούν περισσότερο ως ληστές παρά ως όργανα της τάξης –προφανώς σκόπιμη παράμετρος-, οι δύο μεταπτυχιακοί φυγαδεύονται κακήν κακώς υπό τον όρο να μην μιλήσουν σε κανένα για ό,τι συνέβη εκεί, εκείνο το βράδυ, και ο καθηγητής κείτεται πίσω από τον καναπέ και κανείς δεν ξέρει αν έπεσε θύμα μιας αυτοδικίας ή μιας συνωμοσίας.
Οι ανακολουθίες του κειμένου επηρέασαν και την παράσταση. Που στο πρώτο μέρος υπάρχει μηδενική δράση και εμφανής σκηνική αμηχανία. Ο ρυθμός αρχίζει να κυλά γοργά από την ώρα που μπήκε η γειτόνισσα μέσα και άγγιξε τον σουρεαλισμό και την κωμωδία με την εισβολή των δύο ληστών που αποδείχθηκαν αστυνομικοί.
Αυτές τις κειμενικές και σκηνικές αρρυθμίες τις διαχειρίστηκαν όσο καλύτερα μπορούσαν οι καλοί και έμπειροι ηθοποιοί της παράστασης. Θαυμάσιος ο Μανώλης Μαυροματάκης, περνούσε με άνεση στις πολλές όψεις του χαρακτήρα του. Πολύ καλός ο Μιχαήλ Ταμπακάκης, ιδίως στις στιγμές που αντιλαμβάνεται ότι μπορεί η δική του φλυαρία μπορεί να ευθύνεται για την τρέλα που βίωναν. Η Χριστίνα Μαριάνου ήταν πολύ καλύτερη στις σκηνές της έντασης και της δράσης, από την αρχική αμηχανία. Ο Φώτης Λαζάρου έπλασε καλά έναν χαρακτήρα που είχε και κωμικά και λαϊκά και λούμπεν στοιχεία, αλλά κυρίως είχε ατάκες. Ήταν, πιστεύω, πολύ εύκολος αυτός ο ρόλος για τον Έκτορα Λιάτσο, που δεν του έδωσε τα περιθώρια να δείξει περισσότερα. Επαρκής η Δάφνη Λιονάκη στο ρόλο της γειτόνισσας.
Ένα έργο που θα είχε πολλά να πει και να θίξει αν είχε δουλευτεί περισσότερο και μια παράσταση που ήταν άνιση στο ρυθμό της και επιφανειακή, με δάνεια από πολλά είδη, στη διαχείριση της ιστορίας.
Η ταυτότητα της παράστασης
Κείμενο – Σκηνοθεσία: Γιώργος Παλούμπης, Σκηνογράφος−Ενδυματολόγος: Νατάσσα Παπαστεργίου, Σχεδιασμός φωτισμών: Βασίλης Κλωτσοτήρας, Μουσική: Αλέξανδρος Καζάκος, Βοηθός σκηνοθέτη: Παναγιώτα Παπαδημητρίου, Βοηθός σκηνογράφου−ενδυματολόγου: Μαριάνθη Ράδου, Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Τερζόπουλος.
Παραγωγή: Θέατρο Τζένη Καρέζη
Παίζουν: Φώτης Λαζάρου, Δάφνη Λιανάκη, Έκτορας Λιάτσος, Μανώλης Μαυροματάκης, Μιχαήλ Ταμπακάκης, Χριστίνα Μαριάνου
Θέατρο «Τζένη Καρέζη» (Ακαδημίας 3).
Από Δευτέρα ως Πέμπτη στις 9μ.μ.
