γράφει ο Φίλιππος Φιλίππου
Ο Φώντας Λάδης (Σπάρτη, Ιανουάριος 1943), που εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε εφημερίδες και περιοδικά, είναι πολυγραφότατος κι έχει γράψει ποίηση πεζογραφία, ταξιδιωτικά, πολιτικό και ιστορικό δοκίμιο, θέατρο και παιδικά βιβλία. Ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί από τον Θεοδωράκη, τον Λοΐζο, τον Μικρούτσικο και άλλους συνθέτες. Το βιβλίο του Μίκης Θεοδωράκης-Το χρονικό μιας επανάστασης 1960-1967 (εκδ. Μετρονόμος) εκδόθηκε το 2001 από τον Εξάντα της Μάγδας Κοτζιά. Κάτω από τον τίτλο του διαβάζουμε ότι είναι «Η ιστορία της γενιάς του 1-1-4 και των “Λαμπράκηδων”» με την σημείωση ότι είναι «ένα νεανικό χειρόγραφο».
Κι ενώ στην αρχή υπάρχει γράμμα του Θεοδωράκη προς τον Λάδη (1970) στο τέλος παρατίθεται ένα κείμενό του (Νοέμβριος, 2000), όπου ο συνθέτης μιλάει γι’ αυτό και την άρνησή του να δώσει τη συγκατάθεσή του να εκδοθεί.
Όπως μας πληροφορεί ο εκδότης στο σημείωμά του, η τωρινή τρίτη έκδοση, εμπλουτισμένη με φωτογραφικό και αρχειακό υλικό, πραγματοποιείται την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη. Επίσης, μας θυμίζει ότι γράφτηκε το 1968 κι ότι σε αυτό ο Φώντας Λάδης καταγράφει τα πολιτικά και πολιτιστικά γεγονότα που συγκλόνισαν την Ελλάδα την επταετία 1960-1967.
Στο σημείωμα του συγγραφέα διαβάζουμε ότι βασικές πηγές για το γράψιμό του ήταν οι προσωπικές του εμπειρίες. Ο ίδιος χαρακτηρίζει το βιβλίο του χρονικό. Με τον Θεοδωράκη γνωρίστηκαν το 1962, όταν στους δρόμους και τα συλλαλητήρια της Αθήνας ο κόσμος τραγουδούσε τα τραγούδια του.
Το χρονικό ξεκινάει με το κεφάλαιο «Μια επανάσταση αρχίζει», όπου μεταφερόμαστε στην οδό Χρήστου Λαδά τον Οκτώβριο του 1960, όταν σε μια εκδήλωση στην αίθουσα «Ελευθέριος Βενιζέλος» ο μουσικολόγος Φοίβος Ανωγειανάκης πλέκει το εγκώμιο του Μίκη Θεοδωράκη. Έπειτα στο βήμα ανεβαίνει ο Μάνος Χατζιδάκις, ο οποίος μιλάει για τη γνωριμία του με τον Θεοδωράκη και τον Επιτάφιο του Γιάννη Ρίτσου που έχει μελοποιήσει. Έπειτα τον λόγο παίρνει ο Θεοδωράκης –η αίθουσα σείεται από τα χειροκροτήματα. «Είναι πανύψηλος, σχεδόν δυο μέτρα. Μακρύ πρόσωπο, με προεξέχοντα μάγουλα και μαύρα πλούσια μαλλιά».
Στη συνέχεια, ο Φώντας Λάδης κάνει μια αναδρομή στο παρελθόν του ήρωά του (1941-1960), μιλώντας για τη γέννησή του τον Ιούλιο του 1925 στη Χίο, τον δημόσιο υπάλληλο πατέρα του και τις μετακινήσεις της οικογένειας ανά την Ελλάδα, την Τρίπολη της Κατοχής, όπου ο Θεοδωράκης ίδρυσε μια εκκλησιαστική χορωδία, την εγγραφή του στο Ωδείο Αθηνών, στην τάξη του μουσουργού Φιλοκτήτη Οικονομίδη, την είσοδό του στην ΕΠΟΝ –την οργάνωση νεολαίας του ΕΑΜ–, τη σύλληψή του το 1946 και τη δίκη του στο στρατοδικείο, τον τραυματισμό του σ’ ένα συλλαλητήριο, την εξορία του στην Ικαρία και τη Μακρόνησο, την αναχώρησή του για μουσικές σπουδές στο Παρίσι το 1954, την επιστροφή του στην Ελλάδα και τη στροφή του από την κλασική μουσική στο λαϊκό τραγούδι (Επιτάφιος), στο οποίο η αποδοχή είχε χαρακτήρα θριάμβου.
Κι έπειτα μαθαίνουμε για την περιπλάνησή του στις φτωχές συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά, κυρίως στη Δραπετσώνα με τα παραπήγματα, την ερμηνεία του Γρηγόρη Μπιθικώτση στον Επιτάφιο, την πρώτη μεγάλη συναυλία του στο θέατρο Κεντρικόν. Επίσης, την πρώτη του περιοδεία στην επαρχία τον Σεπτέμβριο του 1961, την επίθεση που δέχτηκε με πέτρες στη συναυλία της Νάουσας, τη μουσική που έγραψε για ταινίες. Το 1962, ύστερα από τις εκλογές του προηγούμενου έτους, οι οποίες χαρακτηριστήκαν «βίας και νοθείας», άρχισαν στην Αθήνα οι διαδηλώσεις με το σύνθημα «Ένα-ένα-τέσσερα!». Αυτές παράπεμπαν στο άρθρο 114 του Συντάγματος που έλεγε πως η τήρησή του «επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων».
Η διένεξή του με το κόμμα της ΕΔΑ που άρχισε τότε δεν κράτησε πολύ, διότι η δολοφονία του βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1963 τον έκανε ν’ αλλάξει στάση. Τον Ιούνιο, λίγο προτού πέσει η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ίδρυσε την Δημοκρατική Κίνηση Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης» και τον Ιούλιο εγκαινιάστηκε στην Αθήνα η Λέσχη των Λαμπράκηδων. Τον Φεβρουάριο του 1964 εξελέγη βουλευτής στην Β΄ περιφέρεια του Πειραιά (οι λέσχες των Λαμπράκηδων πλημμύριζαν την Ελλάδα) και τον Απρίλιο του 1967 έγινε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Ο Θεοδωράκης προτού συλληφθεί κρυβόταν σε φιλικά σπίτια στην Αθήνα και ίδρυσε την αντιστασιακή οργάνωση Πατριωτικό Μέτωπο .
Το παρόν βιβλίο δεν είναι μόνο μια ούτως ειπείν βιογραφία του μουσικοσυνθέτη, αλλά περιλαμβάνει και στοιχεία πολιτικής αποτίμησης και ανάλυσης. Πάντως, ενώ έχει ως επίκεντρο το πρόσωπο και το έργο του συνθέτη, ο οποίος σφράγισε με την πληθωρική του παρουσία την πολιτιστική ζωή της Ελλάδας τη δεκαετία του ’60, δεν περιέχει αρνητικά σχόλια γι’ αυτόν. Είναι κείμενο αγάπης –ο Φώντας Λάδης τον ήξερε καλά, αφού το 1966 μελοποίησε τους στίχους του, συνθέτοντας το έργο Γράμματα από τη Γερμανία.
