συνέντευξη στην Νικολέτα Μακρή
Η «Αμαλία. Μία πόρνη στα αζήτητα» ζωντανεύει το παλίμψηστο μιας ολόκληρης εποχής στη Θεσσαλονίκη με επίκεντρο το ταραγμένο 1963. Με την ηρωίδα του ο Βασίλης Τζανακάρης, προτάσσει στο τριακοστό βιβλίο του, τη δύναμη της ομορφιάς και της καλοσύνης στη δυστοπική εποχή μας που εξακολουθεί να είναι «αλυσοδεμένη» με την πορνεία, τον ρατσισμό, την εκμετάλλευση, την προσφυγιά και το έγκλημα.
Πώς συνδέεται η «μικροϊστορία» μιας γυναίκας του αγοραίου έρωτα με τη «μεγάλη» πολιτική ιστορία της Ελλάδας;
Συνήθως οι «μικροϊστορίες» των ανθρώπων είναι αυτές που ως άλλες ψηφίδες κατάλληλα τοποθετημένες, πολλές φορές συνθέτουν το μεγάλο ψηφιδωτό της ιστορίας. Κάτι παρόμοιο θα μπορούσε να συμβεί και με τη «μικροϊστορία» μιας γυναίκας του αγοραίου έρωτα όταν αυτή βρεθεί σε θέση «σύνδεσης» με τη μεγάλη ιστορία. Στην προκειμένη περίπτωση ως κραυγαλέο παράδειγμα προβάλλει η αυτοκράτειρα Θεοδώρα και η προσφορά της στο βυζαντινό θάμβος της εποχής του Ιουστινιανού αλλά και αιώνες πριν η εταίρα Ασπασία του Περικλή και η συμβολή της στο μεγαλείο της Αρχαίας Αθήνας. Μάλιστα όταν αυτή ήταν 45 ετών ο Αριστοφάνης στους «Αχαρνής» την κατηγόρησε ότι προκάλεσε τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ενώ ένα από τα πρόσωπα της κωμωδίας, ο Δικαιόπολις αναφερόμενος στα γεγονότα που πυροδότησαν την έκρηξη του πολέμου λέει ότι αυτή προκλήθηκε όταν κάποιο μεθυσμένοι νεαροί έκλεψαν από τα Μέγαρα την πόρνη Σιμαίθα. Οι Μεγαρείς αντεπιτέθηκαν κλέβοντας από την Ασπασία άλλες δύο, με την τελευταία να πείθει τον Περικλή να αρχίσει τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Βέβαια η περίπτωση της Αμαλίας κάθε άλλο παρά εντάσσεται σε κάτι παρόμοιο. Η Αμαλία υπήρξε μια εμβληματική περίπτωση πόρνης στην ερωτική ζωή της Θεσσαλονίκης αλλά η Αμαλία ήταν μια απλή, βασανισμένη, καθημερινή γυναίκα του αγοραίου έρωτα και τέτοια παρέμεινε μέχρι τον θάνατό της. Είχε όμως όλα εκείνα τα στοιχεία της καλοσύνης και της δοτικότητας που δεν τα απώλεσε σε καμιά περίπτωση. Ήταν αυτό που θα λέγαμε «ψυχούλα».
Τι μήνυμα κομίζει η Αμαλία στον σύγχρονο αναγνώστη;
Όπως έγραψα η Αμαλία υπήρξε μια παράξενη περίπτωση που δεν άφησε ούτε στιγμή η τρικυμισμένη ζωή που έζησε να της αλλοιώσει τον χαρακτήρα της. Όσο για το μήνυμα που κομίζει στον σημερινό αναγνώστη, νομίζω ότι αυτό θα μπορούσε να είναι ότι ακόμη και μέσα από τη λάσπη μπορεί να βγει ένα πρόσωπο διατηρώντας αλώβητα τα χαρακτηριστικά της ανθρωπιάς, της αλληλεγγύης, της αγάπης και ιδίως της προσφοράς.
Ο σκηνοθέτης Τάκης Κανελλόπουλος, ο ζωγράφος Κώστας Λούστας, ο συγγραφέας Γιάννης Ιωάννου, ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο δολοφονημένος Αμερικανός δημοσιογράφος Τζωρτζ Πολκ και ο «δράκος» Αριστείδης Παγκρατίδης παρελαύνουν ως δευτεραγωνιστές. Γιατί επιλέξατε τα συγκεκριμένα πρόσωπα;
Τα επέλεξα γιατί, άλλο λιγότερο κι άλλο περισσότερο, σηματοδότησαν την πολιτική, καλλιτεχνική και κοινωνική ζωή της Θεσσαλονίκης. Όλοι όμως με βοήθησαν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο να συνθέσω το «περιβάλλον» της Αμαλίας, άλλοτε κάνοντας αναφορά στο όνομά τους κι άλλοτε ζωντανεύοντάς τα. Εξάλλου μέσα από τις σελίδες του βιβλίου και την αφήγηση της Αμαλίας περνάει όλη η ιστορία της Ελλάδας και ιδίως εκείνη της Ελλάδας του περιθωρίου και του ανθρώπινου πόνου. Επίσης καταγράφεται ο Μεσοπόλεμος και η Κατοχή στη Θεσσαλονίκη με επιστέγασμα το 1963, χρονιά που σ’ αυτήν συνέβησαν ένα σωρό γεγονότα που άλλαξαν όχι μόνο τη δική της ιστορία αλλά και γενικότερα την Ελληνική ιστορία.
Τί θα ανακαλύψουμε «στα αζήτητα» της εποχής μας;
Στα «αζήτητα» πολλές φορές κρύβονται πραγματικοί θησαυροί. Μακάριοι εκείνοι που θα καταφέρουν να τους ανακαλύψουν. Ένα σωρό πρόσωπα και ιστορίες χαμένες στην αχλή του χρόνου που εξακολουθούν να παραμένουν «στα αζήτητα», σε αναμονή κάποιος να τα αναζητήσει και να καταγράψει τις ιστορίες τους. Στην περίπτωση της Αμαλίας «στα αζήτητα» δεν παρέμεινε μόνο το νεκρό κορμί της ύστερα από το τραγικό της τέλος αλλά κυρίως η δική μας αναλγησία και αχαριστία…
Πού σταματά ο ιστορικός ερευνητής και πού ξεκινά ο μυθιστοριογράφος Βασίλης Τζανακάρης;
Ο καλός ιστορικός πρέπει να είναι και καλός αφηγητής όπως και οι καλοί μυθιστοριογράφοι πρέπει ακόμη και παρά τη θέλησή τους να είναι και καλοί ιστορικοί. Πολλές φορές οι καλοί ιστορικοί καταλήγουν αρκετά καλοί πεζογράφοι. Ο καλός ιστορικός αφήνει πολλά περιθώρια στον μύθο, στο μυστήριο, στο ανεξήγητο που έρχεται να καλύψει ο μυθιστοριογράφος. Όσο για τη δική μου γραφή, τα δικά μου βιβλία, μπορώ να πω ότι σε αυτά συνυπάρχει η ιστορική τεκμηρίωση και έρευνα με μια, ας μου επιτραπεί, υπερβατική λογοτεχνική γλώσσα που βοηθάει τον αναγνώστη στην περισσότερη κατανόηση των γεγονότων.
Αποστασιοποιείστε συναισθηματικά από τους ήρωές σας ή συμπάσχετε μαζί τους;
Αρκετές φορές προσπαθώ να μπω στο κάδρο, να συμμετέχω, να συμπάσχω. Ιδιαίτερα το βιβλίο της Αμαλίας που το γράψιμό του όχι μόνο με δυσκόλεψε αλλά μου πήρε αρκετά χρόνια. Στη διάρκειά του υπήρξαν μεγάλα χρονικά διαστήματα που δεν μπορούσα να συνεχίσω καθώς ένιωθα να ξεπηδάνε ματωμένες η μια μετά την άλλη οι πληγές της και η ίδια να ανεβαίνει τον δικό της Γολγοθά, προς τη δική της σταύρωση.
Απευθύνεστε σε αναγνώστες που έζησαν όσα περιγράφει η ηρωίδα ή σε νεότερους που θέλουν να ιχνηλατήσουν και να κατανοήσουν την εποχή;
Απευθύνομαι όχι μόνο σ’ εκείνους τους αναγνώστες που έζησαν τα γεγονότα και τις εποχές που αναφέρει και περιγράφει η Αμαλία αλλά και σε νεότερους αναγνώστες, που θέλουν να μάθουν, να ψάξουν, να ιχνηλατήσουν τις εποχές και να… ξεψαχνίσουν την πορεία των ανθρώπων κάτω από τον βαρύ τους ίσκιο της ανάγκης…
Τι θα θέλατε να σκεφτεί ο αναγνώστης κλείνοντας την τελευταία σελίδα του βιβλίου σας;
Ότι, όλοι μας, μπορεί κάποτε να καταλήξουμε «στα αζήτητα»!..
(*) Μικρό βιογραφικό
Ο Βασίλης Ι. Τζανακάρης (Πεντάπολη Σερρών, 1944) είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το 2008 το βιβλίο του «Δακρυσμένη Μικρασία» (Μεταίχμιο) τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Χρονικού-Μαρτυρίας. Για 34 χρόνια (1975-2009) υπήρξε εκδότης του Σερραϊκού περιοδικού «ΓΙΑΤΙ» ενώ συνέγραψε ποιητικές συλλογές, διηγήματα και χρονικά. Εξέδωσε τέσσερις εφημερίδες και υπήρξε συνεργάτης πολλών εφημερίδων και περιοδικών. Παράλληλα ασχολήθηκε με το ραδιόφωνο, την τηλεόραση και είναι αντεπιστέλλον μέλος της ΕΣΗΕΜΘ. Η «ΑΜΑΛΙΑ» είναι το τριακοστό βιβλίο του.
Βασίλης Τζανακάρης, Αμαλία. Μια πόρνη στα αζήτητα, Ελληνοεκδοτική
