του Γιάννη Μουγγολιά
Στο πρόσφατο κείμενό μου με τίτλο «Οι μελοποιήσεις που ζωντάνεψαν τα ποιήματα του e.e. cummings» που αναρτήθηκε στον «Αναγνώστη» την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2026 αναφέρθηκα στην απουσία προσπαθειών μελοποιημένης ποίησης του κορυφαίου Αμερικανού ποιητή που να βασίζεται σε μεταφράσεις ποιημάτων του στα ελληνικά.
Υπάρχουν όμως απόπειρες Ελλήνων μουσικών που μελοποίησαν ποιήματα του e.e. cummings στον αγγλικό πρωτότυπο στίχο των ποιημάτων και πιστεύω ότι πρέπει να αναφερθούν προκειμένου η συνολική αναφορά στις μελοποιήσεις των ποιημάτων του να είναι ολοκληρωμένη.
Μετά από μια ευγενική επικοινωνία του φίλου και εκλεκτού ραδιοφωνικού παραγωγού Γιώργου Φλωράκη από το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ μαζί μου, εντόπισα την ύπαρξη του άλμπουμ «In the Last Light» που του είχε προμηθεύσει στους ραδιοθαλάμους του μεγάρου της ΕΡΑ ο επίσης εργαζόμενος εκεί και δημιουργός του δίσκου Γιώργος Κυριαζής. Πρόκειται για τον δίσκο του ειδικά για την περίπτωση του ποιητή σχήματος The Estlin Project (το «Estlin» προέρχεται από το μεσαίο όνομα του ποιητή, Edward Estlin Cummings). Το άλμπουμ που εκδόθηκε το 2023 σε ανεξάρτητη, αυτοχρηματοδοτούμενη παραγωγή, δεν κυκλοφόρησε ευρέως στο εμπόριο αλλά μπορεί κάποιος να το ακούσει στην πλατφόρμα του spotify ή να το παραγγείλει μέσω της σελίδας στο bandchamp, διαρκεί 41 λεπτά και εμπεριέχει μελοποιήσεις 14 ποιημάτων του e.e. cummings στα αγγλικά. Ψυχή του The Estlin Project και συνθέτης των μουσικών που ακούγονται εδώ και ο οποίος παίζει μπάσο και τραγουδά είναι ο Γιώργος Κυριαζής.
Τον Γιώργο Κυριαζή προσωπικά τον έχω παρακολουθήσει με ιδιαίτερη προσοχή μέσω των εξαιρετικών μεταφράσεών του (κάποιες από αυτές αποτελούν άθλο στο είδος) κορυφαίων μυθιστορημάτων όπως το μνημειώδες «Τούνελ» του Γουίλιαμ Γκας (εκδ. Καστανιώτη, 2021), τα μυθιστορήματα του Κόρμακ Μακάρθι «Ο Επιβάτης» (2022), «Stella Maris» (2022), «Ο Δρόμος» (2024), «Αιματοβαμμένος μεσημβρινός ή το δειλινό κοκκίνισμα στη Δύση» (2024), «Σάτρι» (2026) από τις εκδόσεις Gutenberg και το μυθιστόρημα του Τόμας Πίντσον «Ενάντια στη μέρα» (εκδ. Καστανιώτη, 2009). Ωστόσο έχει στο βιογραφικό τους μεταφράσεις πολλών ακόμα πολύ σημαντικών τίτλων εξεχόντων συγγραφέων της παγκόσμιας λογοτεχνίας, συνεργαζόμενος με τους προαναφερθέντες εκδοτικούς οίκους αλλά και με τις εκδόσεις Χατζηνικολή, Κέδρος και με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά.
Παράλληλα από το 1993 κατά καιρούς έχει μια ενδιαφέρουσα πορεία στον χώρο της μουσικής μέσα από τις σπουδές του στην κλασική και βυζαντινή μουσική και τη θητεία του σε ροκ και ποπ μπάντες, χορωδιακά σχήματα και συγκροτήματα ψαλτικής μουσικής. Σήμερα τραγουδά στη Χορωδία της ΕΡΤ. Επίσης είναι ραδιοφωνικός παραγωγός στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ.
Επανερχόμενοι στην περίπτωση των μελοποιήσεων ποιημάτων του e.e. cummings, ο Γιώργος Κυριαζής, με τη διπλή ιδιότητα του ανθρώπου της λογοτεχνίας και της μουσικής, αναμφίβολα προκαλεί το ενδιαφέρον μας. έστησε το Estlin Project με μοναδικό προορισμό τη μελοποίηση ποιημάτων του Αμερικανού ποιητή και το «In the Last Light» ήταν ο καρπός αυτής της δουλειάς. Παρά τις εξαιρετικές δυσκολίες που παρουσιάζει η μελοποίηση ποιημάτων ενός πρωτοποριακού και άκρως ιδιοσυγκρασιακού ποιητή, ο Γιώργος Κυριαζής κατάφερε να προσεγγίσει την οπτική διάσταση της ποίησης αλλά και την εκ φύσεως μουσικότητά της με ένα τρόπο που καθιστά την ακρόαση εμπειρία. Με ύφος συγγενές του ambient και πινελιές ροκ, ποπ, φολκ, μεσογειακής, μουσικής δωματίου και αυτού που ονομάζουμε modern classic, με μια λυρική, ατμοσφαιρική, ονειρική,συχνά κινηματογραφική διάθεση που αγκαλιάζει τους στίχους και με αιθέριες φωνητικές ερμηνείες, μας προσφέρει ένα εκλεπτυσμένο έργο που αναδεικνύει τον αντισυμβατικό και ιδιαίτερο ποιητικό λόγο.
Πλαισιωμένος από μια ομάδα μουσικών (Θάνος Μαργέτης- πιάνο, keyboards, Χριστίνα Κολοβού-τσέλο, Πασχάλης Πλησής-όμποε, Βάσω Καρυώτη-κλαρινέτο, Μαργαρίτα Παπαδημητρίου-φωνή, Αντωνία Τζίτζικα-φωνή και Σέργιος Βούντρης-φωνή), ο Γιώργος Κυριαζής μελοποιεί τα ποιήματα του e.e. cummings “The moon is hiding in her hair», «Oh sweet spontaneous earth», «Cruelly, love», «A wind has blown the rain away», «The hours rise up putting off stars», «It is at moments after I have dreamed», «Riverly is a flower», «I will wade out», «After five», «Thy fingers make early flowers of all things», «When thou hast taken thy last applause», «The rose» και «Beyond the brittle towns asleep» κινητοποιώντας το συναίσθημα και προσφέροντας μας όμορφη μουσική υπογραμμίζοντας την σπουδαία ποίηση.
Όμως υπάρχει και ένα τραγούδι που βασίζεται στο ποίημα του e.e. cummings «maggie and milly and molly and may», ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα ποιήματα του ποιητή που δημοσιεύθηκε το 1956. Τη μουσική προσέγγιση ανέλαβε το θρυλικό συγκρότημα της εναλλακτικής ροκ σκηνής Sigmatropic με επικεφαλής τον συνθέτη, κιθαρίστα και παραγωγό Άκη Μπογιατζή ο οποίος ανέλαβε και τη φωνητική ερμηνεία. Το τραγούδι που δανείστηκε τον τίτλο του από το ποίημα, συμπεριλαμβάνεται στο τρίτο στούντιο άλμπουμ των Sigmatropic με τίτλο «Dark Outside» που κυκλοφόρησε το 2007 από τη βρετανική δισκογραφική εταιρεία Tongue Master Records και στην Ελλάδα από τη Hitch-Hyke του Αιμίλιου Κατσούρη.
Η ιστορία που μας διηγούνται οι στίχοι του ποιήματος είναι η ιστορία τεσσάρων κοριτσιών σε μια επίσκεψή τους στην παραλία, όπου το καθένα ζει τη δική του εμπειρία. Η Μάγκι βρίσκει ένα κοχύλι που απομακρύνει έγνοιες και αγωνίες, η Μίλι γίνεται φίλη με έναν αστερία, η Μόλι τρομάζει από ένα πλάσμα που κινείται πλάγια και η Μέι μαζεύει μια λεία πέτρα. Τέσσερις διαφορετικές κοριτσίστικες συναντήσεις κατά μόνας με τη φύση που μας κάνουν απολύτως κατανοητό ότι ακόμη κι αν χάνουμε διάφορα στη ζωή, τελικά βρίσκουμε τον ίδιο μας τον εαυτό στη θάλασσα.
Οι Sigmatropic δημιούργησαν ένα τραγούδι ατμοσφαιρικό με έντονη την ονειρική διάθεση και τον παιχνιδιάρικο χαρακτήρα, με παιδική σχεδόν απλότητα αξιοποιώντας στο έπακρο το εκφραστικό τους οπλοστάσιο που περιλαμβάνει τον low-tempo ηλεκτρονικό ήχο, οργανικά στοιχεία με samples και αιθέριες indie-pop μελωδίες, στοιχεία που καταξίωσαν και έκαναν άκρως αναγνωρίσιμο το συγκρότημα.
Το συγκεκριμένο τραγούδι βασίστηκε κυρίως στην ενέργεια του Άκη Μπογιατζή, ωστόσο στα άλλα κομμάτια του δίσκου είχαμε κορυφαία ξένα ονόματα ξεχωριστών μουσικών να στελεχώνουν τον κατάλογο των συμμετοχών: Robert Fisher των Willard Grant Conspiracy), Howe Gelb των Giant Sand), Jim Sclavunos (ντράμερ των Nick Cave & The Bad Seeds / Grinderman), Carla Torgerson των Walkabouts). Η μίξη του άλμπουμ υπογράφεται από τον διακεκριμένο Βρετανό παραγωγό Ian Caple (γνωστό από τις συνεργασίες του με τους Tindersticks και τον Tricky).
