της Θεοδώρας Πατρώνα (*)
Το σημερινό αφιέρωμα γεννήθηκε ως ιδέα μέσα από συζητήσεις με φοιτητές και φοιτήτριες του μαθήματος «Κείμενα Και Πολιτισμοί της Ωκεανίας» το οποίο διδάσκω τα τελευταία χρόνια στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ. Στις αρχικές μας συζητήσεις ανατρέχουμε σε αυτά που ήδη γνωρίζουν οι συμμετέχουσες/οντες για τη μακρινή «εξωτική» χώρα-ήπειρο, συχνά και μέσα από τη μουσική, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο: την παρθένα φύση και τα αλλόκοσμα τοπία, τους εκτοπισμένους Ιθαγενείς και τις συχνά παραμορφωτικές τους απεικονίσεις, τους εποίκους-κατάδικους, τα μεταναστευτικά-κύματα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων και των μεταναστών από την Ελλάδα, αλλά και τη σύγχρονη Αυστραλία με τις προκλήσεις και τα προβλήματά της, θέματα που όπως αποδεικνύεται μέσα από τα άρθρα του σημερινού αφιερώματος αποτελούν και βασικές θεματικές περιοχές της αυστραλιανής λογοτεχνίας. Στο ξεκίνημα των μαθημάτων, δυστυχώς, λίγες/οι γνωρίζουν ονόματα σπουδαίων συγγραφέων και καλλιτεχνών της χώρας αυτής, με εξαίρεση ίσως τον νομπελίστα Patrick White (1912-1990) και την μουσική/ποίηση του Nick Cave (1956-). Και όμως, η αυστραλιανή λογοτεχνία, πολυβραβευμένη, πολυφωνική, και βαθιά ανθρώπινη, αξίζει να διαβαστεί και να προβληθεί. Ως (μερικός) καθρέφτης της πολύπαθης ιστορίας των Ιθαγενών κατοίκων της, αντανάκλαση της παρουσίας των αποίκων και της κληρονομιάς τους, αλλά και της εγκατάστασης των μεταναστών, η λογοτεχνία αυτή υμνεί τη συλλογικότητα, τον άρρηκτο δεσμό με την αυστραλιανή γη, τη συντροφικότητα, την ανθεκτικότητα. Παράλληλα, μας επιτρέπει να γνωρίσουμε καλύτερα την ιστορία των λαών της, μετά την άφιξη των λευκών το 1788, και μας δίνει (δυστυχώς μόνο) μικρές γεύσεις του μεγαλείου των αβορίγινων πολιτισμών που καταστράφηκαν από τους αποικιοκράτες και τους απογόνους τους, ενώ ταυτόχρονα μας μυεί στα μυστικά της ρευστής και περίπλοκης αυστραλιανής ταυτότητας διαχρονικά, αλλά και σε αξίες και ανησυχίες πανανθρώπινες και ουσιαστικές: τον ξεριζωμό ανθρώπων και πολιτισμών, το τραύμα της γενοκτονίας, την οικολογική καταστροφή, τον αγώνα για επιβίωση, τη δύναμη του ανήκειν.
Το ελληνικό βιβλιόφιλο κοινό έχει ως έναν βαθμό αγαπήσει την αυστραλιανή λογοτεχνία μέσα και από μεταφράσεις σπουδαίων συγγραφέων εκτός του White, όπως o Peter Carey και o Richard Flanagan,των οποίων, όμως, πολλά έργα έχουν εξαντληθεί, αλλά και νεότερων συγγραφέων. με πωλήσεις ρεκόρ. όπως η Hannah Kent και ο Marcus Zusak για τους οποίους γράφει στο «Η τέχνη της αυστραλιανής αφήγησης στα ελληνικά» η υπογράφουσα. Η σπουδαία ελληνοαυστραλιανή παραγωγή με πολύ σημαντικά ονόματα, όπως ο Χρήστος Τσιόλκας και η Koraly Demetriadis, αλλά και η Αντιγόνη Κεφαλά, η Βάσω Καλαμάρα και ο Δημήτρης Τσαλούμας από τους παλιότερους επαναπροσδιορίζεται, οριοθετείται και εμπλουτίζεται μέσα από το αντίστοιχο εμπεριστατωμένο κείμενο της ακαδημαϊκού, μεταφράστριας και συγγραφέως Κωνσταντίνας Ντούνη (Dounis), αλλά και μέσα από την απολαυστική συνέντευξη του υπέροχου Χρήστου Τσιόλκα στην υπογράφουσα.
Τη σχετικά άγνωστη για το ελληνικό κοινό περιοχή της λογοτεχνίας των Ιθαγενών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις σύγχρονες θεματικές και εκπροσώπους, φωτίζει εξαιρετικά η Τσέχα ακαδημαϊκός Martina Horáková. Σε πιο εξειδικευμένες περιοχές, η συγγραφέας και ακαδημαϊκός Βασιλική Πέτσα συζητά με τρόπο μεστό και περιεκτικό την παρουσία του γοτθικού στοιχείου διαχρονικά στην αυστραλιανή λογοτεχνική παραγωγή, προτάσσοντας τις σημαντικές συνδέσεις της άγνωστης και τρομακτικής ηπείρου με την αιματηρή εγκατάσταση των αποικών και τη μαρτυρική ιστορία των Αβορίγινων φυλών, αλλά και τις σύγχρονες (λογοτεχνικές και μη) ανησυχίες για την ανθρώπινη πορεία και την οικολογική καταστροφή. Από τη σκοπιά της ειδικότητάς της, την Παιδική Λογοτεχνία, η επίκουρη καθηγήτρια Βασιλική Βασιλούδη ολοκληρώνει μοναδικά το αφιέρωμα αυτό με δύο σπουδαίες συνεντεύξεις. Η πρώτη είναι του εγκατεστημένου στην Αυστραλία συγγραφέα παιδικών και εφηβικών βιβλίων Πολυχρόνη Κουτσάκ, η οποία απαντά σημαντικά ερωτήματα για τη διασπορική παιδική λογοτεχνία, και δη την αυστραλιανή, με έμφαση στη σχέση της με την ελληνόγλωσση εκπαίδευση, τον πολυεθνικό αυστραλιανό καμβά, τους Αυτόχθονες και την διεθνικότητα. Το αφιέρωμα κλείνει με την διακεκριμένη ομότιμη καθηγήτρια Παιδικής Λογοτεχνίας Claire Bradford η οποία μοιράζεται με την Βασιλική Βασιλούδη και τον Αναγνώστη τις σκέψεις της για τις κομβικές έννοιες της (μετα)αποικιοκρατίας, της διεθνικότητας, της διασποράς αλλά και της παρουσίας του Άλλου στην αυστραλιανή παιδική λογοτεχνία.
(*) Η Θεοδώρα Πατρώνα είναι Ε.ΔΙ.Π στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας. Διδάσκει μαθήματα Αγγλόφωνης Διασπορικής Λογοτεχνίας
