Από τον Πάνο Ιωαννίδη(*)
Ο καιρός άλλαξε, νέα βιβλία ήρθαν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων και μαζί τους μια νέα σοδειά αστυνομικών μυθιστορημάτων. Εδώ μια επιλογή από επτά πολύ διαφορετικά αστυνομικά μυθιστορήματα.
Αντόνιο Μαντσίνι- Όλες οι λεπτομέρειες (Πατάκη, Φωτεινή Ζερβού,)
Ο Κάρλο Καππάι, είναι ένας μοναχικός αρχειοθέτης που μοιράζει τη μέρα του, ανάμεσα στο πατρικό του διαμέρισμα που θυμίζει μαυσωλείο και στην εργασία του στα γενικά αρχεία των δικαστηρίων της Μπολόνια. Έχει περάσει τα πενήντα, ζει μια μονότονη ζωή που χρωματίζεται μόνο από τη μελέτη παλιών υποθέσεων αρχείου, που στοιβάζονται στο υπόγειο του δικαστηρίου. Για τον πολύ κόσμο ο Κάρλο είναι μια απόκοσμη και αποσυνάγωγη φιγούρα, που σώζεται μόνο λόγω καταγωγής: είναι γιος ανώτατου δικαστικού και μιας φαινομενικά αξιοσέβαστης οικογένειας της πόλης.
Όμως ο Κάρλο Καππάι, πέρα από το να μελετά τα εγκλήματα των άλλων, γνωρίζει πολλά και από ένα έγκλημα που έγινε στο παρελθόν. Και αυτό τον στοιχειώνει, ενισχύοντας την περί αδίκου αντίληψη που έχει για τον κόσμο. Ο Αντόνιο Μαντσίνι, δημιουργός του φοβερού και τρομερού αστυνόμο Ρόκο Σκιαβόνε, επανέρχεται με ένα ωραίο αστυνομικό μυθιστόρημα, για τη μνήμη, τη νέμεση, τη δικαιοσύνη θυμίζοντας μας πως τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται και πως εκεί έξω υπάρχουν άπειρες ιστορίες που περιμένουν να γραφούν.
Χόρχε Ροντρίκες Γκόμες- Η θάλασσα που μου χάρισες (Τόπος, Νάννα Παπανικολάου)
Έχω γράψει και έχω υποστηρίξει, ότι το σύγχρονο αστυνομικό ή νουάρ μυθιστόρημα είναι ένα πολύ καλό μέσο, για να μαθαίνουμε τι συμβαίνει στις κοινωνίες. Εδώ βρισκόμαστε στη Βενεζουέλα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, λίγο καιρό μετά τις ταραχές κατά της πολιτικής λιτότητας του διεφθαρμένου προέδρου Κάρλος Περές που επέφεραν τη δολοφονία 277 ανθρώπων. Η αφήγηση του λατινικού νουάρ μυθιστορήματος ξεκινά με την απαγωγή ενός γκρίνγκο, του Αμερικάνου Πολ Γουάιτ, ανώτατου στελέχους φαρμακευτικής εταιρίας, από μια παρέα απόκληρων της βενεζουελανικής κοινωνίας.
Η απαγωγή προκαλεί μια σειρά από αλυσιδωτές αντιδράσεις σε πολιτικό, κοινωνικό αλλά και ερωτικό επίπεδο. Ο Χόρχε Ροντρίγκεζ Γκόμες, σημαίνον στέλεχος της διακυβέρνησης Τσάβες, ο οποίος χρημάτισε μέχρι και δήμαρχος του Καράκας, μας δίνει ένα άκρως ενδιαφέρον δείγμα της συγγραφικής του καλλιτεχνίας. Η Βενεζουέλα πρωταγωνιστεί, τόσο στη φωτεινή, όσο και στην σκοτεινή πλευρά της, ενώ οι χαρακτήρες είναι στην πλειονότητα τους, καλοί και κακοί και αυτό είναι ίσως το στοιχείο που με κέρδισε σε αυτό το ωραίο μυθιστόρημα.
Λεονάρντο Σάσα- Στον καθένα αυτό που αξίζει (Διόπτρα, Δήμητρα Δότση)
Για πολλούς, μεταξύ των οποίων και ο Αντρέα Καμιλλέρι, ο Λεονάρντο Σάσα, θεωρείται από τους πατέρες του μεσογειακού νουάρ μυθιστορήματος. Είναι ίσως ο πρώτος, που ένταξε στην πρόζα μυστηρίου, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, πριν ακόμα την εδραίωση του γαλλικού μυθιστορήματος πολάρ. Σε αυτό το διαμαντάκι, που εκδόθηκε στα 1966, και επανεκδίδεται στη χώρα μας, σε μια καλαίσθητη έκδοση, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα όσα συμβαίνουν στον τόπο καταγωγής του Λεονάρντο Σάσα, που δεν είναι άλλος από την Σικελία.
Ο φαρμακοποιός Μάνο που ζει σε μια μικρή πόλη της Σικελίας, λαμβάνει ένα απειλητικό μήνυμα το οποίο τον προειδοποιεί, απειλώντας τον ότι θα πεθάνει για αυτό που έκανε. Λίγες μέρες αργότερα, σε μια εξόρμηση του για κυνήγι, με τον γιατρό Ρόσο, δολοφονούνται αμφότεροι. Οι αρχές αποδίδουν το στυγερό έγκλημα σε ερωτική αντιζηλία, και για να κλείσουν την υπόθεση και να καταλαγιάσει η αναταραχή στη μικρή επαρχιακή πόλη. Όμως κάποιοι ανήσυχοι πολίτες δεν δέχονται αυτή την εκδοχή και αρχίζουν να ερευνούν κάτω από το δέρμα της φαινομενικής κοινωνικής ισορροπίας. Ο Λεονάρντο Σάσα μας προσφέρει ένα στυλάτο αριστούργημα κοινωνικής κριτικής, ανοίγοντας τον δρόμο σε όσους και όσες ακολούθησαν.
Χάουαρντ Φαστ- Σύλβια (Πόλις, Χρήστος Οικονόμου)
Ένα ακόμη πολύ καλό αστυνομικό μυθιστόρημα, με έντονα τα νουάρ στοιχεία, χωρίς να αρνείται και τις πινελιές του ψυχολογικού δράματος, είναι η Σύλβια του Χάουαρντ Φαστ. Εκδόθηκε στα 1960, με την υπόθεση να διαδραματίζεται λίγο μετά το τέλος του Μακαρθισμού, στα 1958 για την ακρίβεια. Κεντρική περσόνα του βιβλίου, που έχει τον ρόλο της femme fatale είναι η Σύλβια, μια πανέμορφη γυναίκα με αμφιλεγόμενο παρελθόν.
Ο πλούσιος επιχειρηματίας Φρέντρικ Σάμερς εραστής της Σύλβια, αναθέτει στον άσημο ιδιωτικό ερευνητή Άλαν Μακλιν, να ψάξει να βρει ότι δεν ξέρει ο ίδιος για τη μοιραία γυναίκα, γιατί θέλει να την παντρευτεί. Τα όσα του έχει πει η ίδια για το παρελθόν της, αποδείχτηκαν όλα τρανά και ασύστολα ψεύδη, και ο μέλλων γαμπρός κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα. Παρόλο που η υπόθεση φαίνεται απλή, δεν είναι καθόλου, και ο ντετέκτιβ εδώ που έχει τον ρόλο του κυνηγού, θα γοητευτεί κατάφορα από το θελκτικό θήραμα, αλλά θα φτάσει σε ένα τέλος γεμάτο εντυπωσιακές ανατροπές. Δες κι εδώ αναλυτικά : “Σύλβια”, όχι μόνο νουάρ, και καλή λογοτεχνία (του Γιάννη Ν.Μπασκόζου)
Αρμίν Ερί- Η λέσχη των αποκρυφιστών (Βακχικόν, Χριστίνα Ντρέκου)
Πρόκειται για ένα ιστορικό αστυνομικό μυθιστόρημα, γραμμένο στα πρότυπα της κλασικής αφήγησης μυστηρίου, που προσφέρει βαθιά απόλαυση στον αναγνώστη. Ο συγγραφέας, έχει γεννηθεί στο Λιχτεστάιν, ζει και εργάζεται στην Ελβετία ως εκπαιδευτικός, ενώ έχει λάβει το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για ένα άλλο αστυνομικό μυθιστόρημα, την Σκοτεινή Μούσα, από τις ίδιες εκδόσεις.
Βρισκόμαστε στην Πρωσία, την Παραμονή πρωτοχρονιάς του 1865. Μέλη της τοπικής ανώτερης τάξης, συγκεντρώνονται στο εξοχικό ενός βαρόνου για να γιορτάσουν την έλευση του νέου χρόνου. Μαζί τους και δυο νέοι, ο Γιούλιους Μπέντχάιμ και ο Άμπρεχτ Κρόσικ, οι οποίοι πηγαίνουν στην γιορτή, παίρνοντας τη θέση ενός φιλικού ζευγαριού του βαρόνου, που δεν κατάφερε να παραβρεθεί. Όμως τις πρώτες ώρες του νέου έτους, ο φαρμακοποιός του χωριού τραυματίζεται θανάσιμα από το αφηνιασμένο άλογο του, που ξαφνικά παύει να τον υπακούει. Ο τύπος κάνει λόγο για κατάρα και δεισιδαιμονία και η ανησυχία εξαπλώνεται στην περιοχή. Οι δυο νέοι προτείνουν ως αντίδοτο τη δημιουργία μιας τοπικής Λέσχης Αποκρυφιστών. Όμως η δολοφονία δύο μελών της λέσχης θα αναστατώσει περαιτέρω την περιοχή και θα ωθήσει τους δυο νέους, ως φορείς των καινών δαιμονίων και της προόδου, να αναλάβουν να φέρουν εις πέρας μια δύσκολη έρευνα.
Μισέλ Πεντινελί- Πίσω από τα σκυλιά (Πόλις, Γιάννης Καυκιάς)
Είναι το δεύτερο μυθιστόρημα της Μισέλ Πεντινελί που μεταφράζεται στην Ελλάδα, μετά από το Μποκανέρα, πάλι από τις Εκδόσεις Πόλις. Σύγχρονο μεσογειακό νουάρ με τα όλα του, παρακολουθούμε και εδώ με αγωνία τις περιπέτειες τις ιδιωτικής ντετέκτιβ Ντιου Μποκανέρα, που δραστηριοποιείται στη Νίκαια της Γαλλίας. Η Μποκανέρα, είναι μια ώριμη γυναίκα, χειραφετημένη που μιλάει χωρίς να λογαριάζει τον αντίκτυπο των λόγων της, συγκατοικεί με έναν ομοφυλόφιλο, οδηγεί βέσπα και δεν έχει ξεχάσει τον μεγάλο έρωτα της, έναν αστυνομικό, στον οποίο δεν φέρθηκε με τον καλύτερο τρόπο στο παρελθόν.
Η δολοφονία ενός νέου πρόσφυγα με καταγωγή από την Ερυθραία είναι το σημείο κλειδί του μυθιστορήματος. Η Ντιου Μποκανέρα θα αναλάβει να βρει τι συμβαίνει και θα γνωρίσει τους μυστικούς δρόμους που ακολουθούν της γης οι κολασμένοι, που αναγκάζονται να αφήσουν τις μακρινές πατρίδες τους, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Την ίδια στιγμή, η εξαφάνιση μιας έφηβης αναστατώνει την κοινωνία της Νίκαιας, δημιουργώντας στον αναγνώστη το ερώτημα αν οι δύο υποθέσεις συνδέονται. Η κυρία Μποκανέρα είναι εκεί για να απαντήσει, δείχνοντας μας ότι ήρθε για να μείνει.
Μαριάνα Τραβάσο-Μαδάρα (Carnivora, Ασπασία Καμπύλη)
Το τελευταίο μυθιστόρημα που παρουσιάζουμε προέρχεται από τη Λατινική Αμερική και έχει έντονα τα στοιχεία του μυθιστορήματος δρόμου, με το μυστήριο να διέπει την αφήγηση. Σε ένα μικρό απόμερο χωριό, που μαστίζεται από την ξηρασία μια γυναίκα η Λίνα, αποφασίζει να φύγει εγκαταλείποντας την εστία της. Ο σύζυγος της Ρελικάριο, αρνείται αρχικά να την ακολουθήσει και παραμένει θεματοφύλακας του τόπου που μεγάλωσει. Η Λίνα φεύγει, όχι μόνο γιατί δεν αντέχει άλλο τη μονοτονία και την αδράνεια, αλλά και για να βρει τον γιο της, ο οποίος έφυγε δεκατέσσερα χρόνια πριν αναζητώντας τη δική του Γη της Επαγγελίας.
Η φυγή της γυναίκας προκαλεί εν τέλει και τη μετατόπιση του συζύγου της, ο οποίος ακολουθεί την πορεία της. Η διαδρομή τους, τους φέρνει αντιμέτωπους με μια σειρά καθημερινών εγκλημάτων που βασίζονται στην κουλτούρα της σκληρότητας και του παραλογισμού. Όμως η ελπίδα για κάτι καλύτερο, για τη μετάβαση από τον μη-τόπο στον ου-τόπο, διατηρεί ζωντανό το όνειρο τους και ολοκληρώνει την αφήγηση.
** Ο Πάνος Ιωαννίδης είναι συγγραφέας και δημιουργός του ιδιωτικού ντετέκτιβ Πέτρου Ριβέρη. Ζει στη Θεσσαλονίκη και είναι μέλος της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας https://www.elsal.gr/el/theclub/synenoxoi/1475-panos-ioannidis.html
