της Γεωργίας Γαλανοπούλου
Υπάρχουν συγγραφείς που χτίζουν ρεαλιστικές ιστορίες και συγγραφείς που μετατοπίζουν τα όρια του κόσμου μας για να χωρέσει μέσα του το παράδοξο. Η Άννα Κουππάνου, βραβευμένη στην Ελλάδα και την Κύπρο, ανήκει επάξια και στις δύο κατηγορίες, αλλά στην προκειμένη περίπτωση θα επικεντρωθούμε στη δεύτερη. Μετά το πολυεπίπεδο πέρασμά της από το Κλαμπ των Χαμένων (Πατάκης, 2019 & 2022), επανέρχεται με το μυθιστόρημα Κοραλία και Κασπάρ, επιβεβαιώνοντας ότι η διερεύνηση του παράδοξου και του φανταστικού αποτελεί ένα από τα σταθερά γνωρίσματα της γραφής της.
Στο νέο της εγχείρημα, η Κουππάνου ξεδιπλώνει μια ιστορία που ισορροπεί με απλότητα, χιούμορ και πρωτοτυπία ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. O χρόνος της πλοκής μοιάζει οικείος –ένα καλοκαίρι με μπόρες σε μια πόλη που ετοιμάζεται για τη γιορτή της– όμως γρήγορα μετατρέπεται σε ένα μωσαϊκό μυστηρίου. Η εξαφάνιση του εξερευνητή Κασπάρ Ρουσσό και ο αινιγματικός φάκελος που αφήνει στην ανιψιά του, την Κοραλία, ανοίγουν το δρόμο στην περιπέτεια.
Κι εδώ, όπως και σε προηγούμενα βιβλία της συγγραφέως, το ταίριασμα των χαρακτήρων αναδεικνύεται σε κινητήριο δύναμη της εξέλιξης της ιστορίας. Η Κοραλία δεν είναι μια μοναχική ηρωίδα, αλλά πλαισιώνεται από μια παρέα φίλων που αναλαμβάνει να αποκρυπτογραφήσει το άγνωστο. Μέσα από τη συλλογική τους προσπάθεια, ο χώρος των γρίφων και ο χρόνος του καλοκαιριού μεταβάλλονται και διευρύνονται. Αυτή η μεταβολή τροφοδοτείται από τη σταδιακή αποκάλυψη των μυστικών που άφησε ο Κασπάρ Ρουσό στην Κοραλία πριν την εξαφάνισή του. Ένα μετά το άλλο, το περιεχόμενο του φακέλου ανατρέπει την καθημερινότητα των παιδιών της παρέας και τα υποχρεώνει να επαναπροσδιορίσουν όσα θεωρούσαν δεδομένα.
Η σφιχτοδεμένη αυτή ιστορία, ιδωμένη μέσα από την πρωτοπρόσωπη, γεμάτη αμεσότητα αφήγηση της κεντρικής ηρωίδας, ενώ ξεκινά ως μια απλή περιπέτεια μυστηρίου εξελίσσεται σε ένα πεδίο εκπλήξεων και ερωτημάτων. Γιατί στην πορεία, η έννοια της εξερεύνησης ανατρέπεται συστήνοντάς μας παράλληλα έναν κόσμο «όπου οι εξερευνητές κρύβουν αντί να ανακαλύπτουν». Κυρίαρχο ρόλο σε αυτόν τον κόσμο παίζουν τα αλλόκοτα πλάσματα «Πλι», ποθητά απ’ όλους ανεξαιρέτως.
Η ονομασία τους κουβαλά μια γλωσσική ιλαρότητα, παραπέμποντας σε τοπικές διαλέκτους που αρέσκονται στην περικοπή των φωνηέντων – εκεί όπου το σκυλί γίνεται «σκλί» και το πουλί «πλι». Τα παράξενα αυτά πλάσματα παρουσιάζονται αρχικά ως απαραίτητα ευρεσιτεχνήματα για να αγγίξουν οι κάτοικοι της πόλης την επιτυχία και την τελειότητα. Η θέση που καταλαμβάνουν, ωστόσο, στον κόσμο της ιστορίας –ως αχώριστοι βοηθοί των κατόχων τους– φέρνει στο νου τα «δαιμόνια» από την περίφημη Τριλογία του Σκότους του Philip Pullman. Η ομοιότητα, όμως, σταματά εδώ: ενώ τα δαιμόνια αποτελούν την εξωτερικευμένη ανθρώπινη ψυχή με μορφή ζώου, τα Πλι ξεκινούν ως κατασκευάσματα στην υπηρεσία της ανθρώπινης εμμονής με την τελειότητα. Η πορεία τους ακολουθεί, έτσι, μια αντίστροφη διαδρομή: από εργαλεία επιτυχίας, με το πέρασμα των χρόνων μεταμορφώνονται σε όντα με συναισθήματα, επιθυμίες και δική τους υπόσταση, μεταθέτοντας το κέντρο βάρους της ιστορίας στο καίριο ερώτημα της ελευθερίας. Διότι τι σημαίνει να κατέχεις ένα ον που νιώθει και συναισθάνεται; Πού σταματά η χρησιμότητα και πού ξεκινά η υποταγή;
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος του Δημάρχου, ως εκπροσώπου της εξουσίας και του θεσμικού ελέγχου. Για την εξουσία, τα Πλι αποτελούν πολύτιμα εργαλεία χειραγώγησης, συμμόρφωσης και υποταγής. Η εμμονή του Δημάρχου να τα κρατήσει εγκλωβισμένα μέσα στην πόλη υπόσχεται μια επίπλαστη, ελεγχόμενη «τελειότητα», η οποία στην πραγματικότητα στερεί τόσο από την κοινωνία όσο και από τα ίδια τα πλάσματα την ελευθερία τους.
Πόση ευτυχία, όμως, μπορεί να χωρέσει σε έναν κόσμο που έχει εμμονή με το αλάθητο; Κι εδώ ακριβώς κρύβεται η αρετή του βιβλίου: Στην ηθική της απελευθέρωσης. Ο θείος Κασπάρ, ως αυθεντικός εξερευνητής, αναγνωρίζει ότι όταν ένα δημιούργημα αποκτά συνείδηση, ο δημιουργός του οφείλει να του χαρίσει την ελευθερία του, κόντρα στις επιταγές της εξουσίας.
Όμως η Κουππάνου ξέρει καλά πώς να οδηγήσει τους ήρωες και τους αναγνώστες της μπροστά στην ευθύνη της ελευθερίας – τόσο της δικής τους όσο και των «Άλλων» που στέκονται απέναντι. Μέσα από την αφήγηση της Κοραλίας αναδύεται εντέλει μια βαθύτερη σκέψη: πως η ευτυχία και η ομορφιά της ζωής δεν βρίσκονται στην κατάκτηση της τελειότητας, αλλά στην αποδοχή της ατέλειας, στην συμπόνια και στην αναγνώριση του δικαιώματος του άλλου να είναι ελεύθερος. Έτσι, πίσω από την περιπέτεια, το μυστήριο και τα αλλόκοτα Πλι, το βιβλίο ανοίγει έναν ουσιαστικό διάλογο με τους αναγνώστες για το τι σημαίνει να ζει κανείς σε έναν κόσμο που διαρκώς απαιτεί να γίνεσαι καλύτερος, αποτελεσματικότερος, τελειότερος.
Στην αισθητική της έκδοσης συμβάλλουν οι εμπνευσμένες εικόνες της Φωτεινής Τίκκου. Η ποικιλόχρωμη, ορνιθόμορφη όψη των Πλι δικαιώνει το όνομά τους στο εξώφυλλο και οπισθόφυλλο, ενώ στο εσωτερικό, ελεύθερα σχέδια στις αποχρώσεις του γκρι υπογραμμίζουν χαμηλόφωνα την ατμόσφαιρα και το μυστήριο της αφήγησης.
INFO
Άννα Κουππάνου, Κοραλία & Κασπάρ, Εικ. Φωτεινή Τίκκου, Πατάκης 2026.
