(γράφουν οι Στέλλα Μπαντά, Ελένη Στασινού, Βασιλική Τζουρά και Αρκαδία Τόλιου*)
Ένα ρεπορτάζ για την εκπαιδευτική εκδρομή στις Πρέσπες και στο μυθοπλαστικό σύμπαν της «Τριλογίας του Δράκου» που πραγματοποιήθηκε στις 14 Μαρτίου 2026 με τη συμμετοχή της Ιωάννας Μπουραζοπούλου και την ευγενική υποστήριξη του Δήμου Πρεσπών και της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Πρεσπών στο πλαίσιο των δράσεων του Εργαστηρίου Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ και του προπτυχιακού μαθήματος ειδίκευσης «Όψεις του “τέρατος” στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο» του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ.
Συναντάμε την Ιωάννα Μπουραζοπούλου στο σαλέ του χιονοδρομικού κέντρου της Βίγλας τις πρωινές ώρες της 14ης Μαρτίου σε ένα κλίμα αναζωογονητικής ανυπομονησίας. Από την πρώτη στιγμή διαπιστώνουμε τον εγκάρδιο και προσιτό της χαρακτήρα. Μιλάμε για λίγο για τις φιλολογικές σπουδές (για τις οποίες δείχνει ενδιαφέρον), δηλώνουμε τον θαυμασμό μας για το έργο της (το προσπερνά με ένα καλοσυνάτο νεύμα του χεριού), και ύστερα σκιαγραφεί το πρόγραμμα του ταξιδιού που είναι έτοιμο να ξεκινήσει.
Πρώτη στάση, το Πισοδέρι, ένα γραφικό, αν και ακατοίκητο πια, πετρόκτιστο χωριό, χτισμένο στις πλαγιές του όρους Βαρνούντα, γεμάτο ιστορία. Μόλις μαζευόμαστε στην πλατεία, δίπλα στον ναό της Αγίας Παρασκευής όπου είχε θαφτεί η κεφαλή του Παύλου Μελά, ο κόσμος της «Τριλογίας του Δράκου» αρχίζει να ζωντανεύει. Η συγγραφέας μάς εξηγεί πως το καμπαναριό αυτού του ναού αποτέλεσε το πρότυπο για το αυτοσχέδιο φυλάκιο του γερο-Σεβαστιανού, του φύλακα της νότιας Πύλης στην Κοιλάδα της Λάσπης, και στη συνέχεια ο αρχιτέκτονας Κώστας Εμμανουήλ, που φιλοτέχνησε τα σχέδια της Τριλογίας, μας διαβάζει ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα του έργου για τη «Διακήρυξη Περί Ορισμών και Συνόρων» που συντάχθηκε στο Πισοδέρι.
Συνεχίζουμε την περιήγησή μας στο χωριό Λαιμός. Κατεβαίνουμε από το λεωφορείο και παίρνουμε τον χωματόδρομο για τον λόφο του Αγίου Ιωάννη, ή, στον κόσμο της Τριλογίας, για το ύψωμα όπου βρίσκεται το καλύβι του λέανδρου, του υπερασπιστή της δρακολογικής ομάδας των «πεζογράμματων». Ο δρόμος είναι αρκετός, όμως μόλις ανεβαίνουμε στην κορυφή η θέα τελικά μας ανταμείβει. Το «σύμπαν» που ενέπνευσε τη συγγραφέα απλώνεται μπροστά μας: η Μεγάλη Πρέσπα και η νότια (Ελλάδα), ανατολική (Βόρεια Μακεδονία) και δυτική (Αλβανία) της όχθη. Η γοητευτική και ενδελεχής περιγραφή της κ. Μπουραζοπούλου μας βοηθά αντίστοιχα να «δούμε» καθαρότερα την κοιλάδα της λάσπης και τον δρακολογικό καταυλισμό, την κεχριμπαρένια έρημο και τις εξέδρες των καπετάνιων, την επικράτεια του πάγου και το φυλάκιο της Αστροφεγγιάς.
Η περιπλάνηση στον Άγιο Αχίλλειο μας δίνει μία ακόμα ευκαιρία για να κατανοήσουμε πιο βιωματικά τη σχέση του χώρου με το μυθιστορηματικό σύμπαν του Δράκου, αλλά και να αντιληφθούμε πώς το τοπίο μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας νοήματος και έμπνευσης στη λογοτεχνία. Διασχίζουμε την πλωτή γέφυρα, που απλώνεται ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση και πλούσια πανίδα, και φτάνουμε στο μικρό νησί, όπου ερχόμαστε σε επαφή με ένα τοπίο που συνδυάζει τη φυσική γαλήνη με μια αίσθηση απομόνωσης και μυστηρίου. Τα ερείπια της επιβλητικής Βασιλικής και η σιωπή του τόπου ενισχύουν την εντύπωση ότι ο χώρος αυτός θα μπορούσε εύκολα να φιλοξενήσει αφηγήσεις όπου το πραγματικό και το φανταστικό συνυπάρχουν.
Με την ίδια αίσθηση φτάνουμε στους Ψαράδες, ένα χωριό στις όχθες της Μεγάλης Πρέσπας, όπου σταματάμε για βαρκάδα. Καθώς πλέουμε στη λίμνη, αφήνουμε πίσω μας τις σπηλιές, τις βραχογραφίες και τα παλιά ασκηταριά που εναρμονίζονται αρχιτεκτονικά με τη μορφολογία των βράχων. Σε μια τέτοια σπηλιά –σκεφτόμαστε συνειρμικά– σμίγουν κρυφά στο έργο η Βαλμίρα και ο λέανδρος, το ζευγάρι των εραστών από τις διαφορετικές όχθες. Πριν επιστρέψουμε στο χωριό, κάνουμε μια μικρή στάση στο τριεθνές, το σημείο συνάντησης των υδάτινων συνόρων των τριών χωρών που σχηματίζουν, όπως μας υπενθυμίζει η συγγραφέας, το κομβικότατο σε όλη την Τριλογία γράμμα “λ”. Ο ήλιος αρχίζει σιγά σιγά να δύει.
Η εκπαιδευτική δράση ολοκληρώνεται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Πρεσπών –έναν βιβλιοφιλικό και κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο για άτομα κάθε ηλικίας– με μια συζήτηση γύρω από τον Δράκο της Πρέσπας, αλλά και την ευρύτερη θεματική των μυθοπλαστικών τεράτων. Τον λόγο παίρνει πρώτα η συγγραφέας, η οποία μας παρουσιάζει αναλυτικά το σύμπαν της Τριλογίας και μας διηγείται, σχεδόν βιωματικά, τις περιπέτειες των ηρώων της. Στη συνέχεια, η σκυτάλη περνά σε εμάς, τις φοιτήτριες, και συγκεκριμένα στις Στέλλα Μπαντά και Βασιλική Τζουρά, που διευρύνουν τη συζήτηση γύρω από τη μορφή του τέρατος μέσα από δύο διαφορετικά παραδείγματα, τον Γκρέντελ από το αγγλοσαξονικό έπος Μπέογουλφ και τον έφηβο Άλεξ από το Κουρδιστό Πορτοκάλι του Κιούμπρικ. Πατώντας πάνω στις εργασίες που συντάχθηκαν στο πλαίσιο του μαθήματος, οι παρουσιάσεις αποκτούν τώρα μια νέα διάσταση καθώς μεταφέρονται σε έναν διαφορετικό χώρο και κοινοποιούνται σε ένα ετερόκλητο κοινό που απαρτίζεται από (συμ)φοιτήτριες/-τές διαφορετικών βαθμίδων, τμημάτων και χωρών, καθηγήτριες/-ές τριτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και κατοίκους της περιοχής.
Σε αυτό το άνοιγμα σε ένα ευρύτερο κοινό έρχεται, τέλος, να συμβάλει η ιστοσελίδα που φτιάξαμε συνεργατικά ως ψηφιακή προέκταση της εκπαιδευτικής δράσης και πολυδιάστατη ξενάγηση στο σύμπαν της Τριλογίας. Κάθε ενότητα της ιστοσελίδας αντιστοιχεί, όπως και κάθε τόμος, στα στάδια της αλχημιστικής μεταμόρφωσης: μελάνωση, λεύκανση, ξάνθωση και, τέλος, ερύθρωση: η τέταρτη πράξη του έργου που μένει κενή για να συμπληρωθεί από τις αναγνώστριες και τους αναγνώστες. Ανταποκρινόμενες έτσι στο κάλεσμα της συγγραφέως, συνθέτουμε, με φωτογραφίες από τη δράση και αποσπάσματα από την Τριλογία, ένα δικό μας φανταστικό ταξίδι, τη δικιά μας εκδοχή της Ερύθρωσης, ελπίζοντας να δώσουμε με τη σειρά μας το έναυσμα για νέες περιηγήσεις στο ανεξάντλητο σύμπαν του «Δράκου της Πρέσπας».
* Οι Στέλλα Μπαντά, Ελένη Στασινού, Βασιλική Τζουρά και Αρκαδία Τόλιου είναι φοιτήτριες του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ.
