της Μαρίζας Ντεκάστρο
Το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, πολλαπλασιάζοντας τις δράσεις του, κυκλοφόρησε φέτος ένα σχολικό ημερολόγιο που καλύπτει το έτος από την 1η Σεπτ. 2026 μέχρι τις 31 Αυγ. 2027 -τέλος των καλοκαιρινών διακοπών. Είναι το Ημερολόγιο για τα δικαιώματα του παιδιού που δεν μετρά μόνο τις ημέρες αλλά και όσα μπορούμε να αλλάξουμε για να γίνουν τα δικαιώματα πράξη,.
Από τη μια ημερομηνία στην άλλη σύντομα πληροφοριακά κείμενα δημιουργούν έναν ιστό που δίνει το έναυσμα για συζητήσεις εκτός και εντός σχολικών τάξεων.
Συνθέτω ένα παράδειγμα αξιοποίησης των περιεχομένων του ημερολογίου επιλέγοντας τη σημερινή ημερομηνία, 9 Οκτωβρίου. Σαν σήμερα θυμόμαστε την Πακιστανή έφηβη Μαλαλά Γιουσαφζάι, η οποία με μεγάλο κόστος υπερασπίστηκε το δικαίωμα των κοριτσιών της χώρας της να πηγαίνουν στο σχολείο- παραπομπή στα άρθρα 28 και 29. Λίγες μέρες νωρίτερα, στις 5 Οκτωβρίου, τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών. Γιατί είναι σημαντικό να τιμώνται οι εκπαιδευτικοί και το έργο τους; Η απάντηση βρίσκεται στο Παράρτημα, στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και συγκεκριμένα στα άρθρα 28 και 29.
Αργότερα, στις 15 Οκτωβρίου γεννήθηκε (το 1896) ο μεγάλος Γάλλος παιδαγωγός Σελεστέν Φρενέ. Διαβάζοντας τη σύντομη βιογραφία του, οι αναγνώστες- μαθητές καταλαβαίνουν καλύτερα όχι μόνο τι σημαίνει ΄δικαίωμα στην εκπαίδευση’ αλλά και πώς η δράση συγκεκριμένων ατόμων βοηθά τις αλλαγές. Επιστρέφουμε ξανά στα άρθρα 28-29 της Σύμβασης.
Προσωπικότητες που υπερασπίστηκαν τα δικαιώματα των παιδιών και Διεθνείς Ημέρες οι οποίες αναφέρονται σε πολλά άλλα δικαιώματα δένουν αρμονικά!
Διάβασα το νεανικό μυθιστόρημα του Γιώργου Κ. Παναγιωτάκη Ήμουν με τις μέλισσες. Η υπόθεση εκτυλίσσεται κάπου στον κοντινό μας κόσμο, σε μια κοινωνία που καταδυναστεύεται από απαγορεύσεις, καταδόσεις και φόβο, και όπου τα βιβλία είναι ό,τι πιο επικίνδυνο. Γι’ αυτό εξαφανίζονται, μπορεί να καούν- θυμόμαστε τη ναζιστική Γερμανία, φυγαδεύονται ή κρύβονται, όπως συμβαίνει στη ιστορία. Μπορεί να ξανασυμβεί, λέει ο συγγραφέας.
Ο Όλιβερ Τουίστ του Ντίκενς απαγορεύτηκε και ο Ντάνιελ, μαθητής γυμνασίου, θέλει να βρει/σώσει το βιβλίο για να διαβάσει παρακάτω. Πώς θα το πετύχει;
Και ξεκινάει ένα θρίλερ αναζήτησης. Στην πορεία, ο Ντάνιελ ακολουθει σημάδια τα οποία τον οδηγούν στο συμπέρασμα πως δεν είναι ο μόνος που αγαπά τα βιβλία. Υπάρχουν και άλλοι λάτρεις των βιβλίων! Από το ένα στο άλλο, περιπλανάται, ανακαλύπτει τις μυστικές τοποθεσίες όπου κρύβονται βιβλία και αντιλαμβάνεται πως υπάρχουν χίλια δυο τεχνάσματα που χρησιμοποιούν γνωστοί και άγνωστοί του για τα σώσουν. Και γνωρίζει τις μέλισσες.
Οι μέλισσες της ιστορίας δεν είναι τα έντομα που πηδούν από το ένα λουλούδι στο άλλο, μεταφέρουν τη γύρη, γονιμοποιούν τα άνθη και παράγουν μέλι. Είναι μια μυστική οργάνωση που φροντίζει για την ελεύθερη διακίνηση των βιβλίων τα οποία μεταφέρουν γνώση και προβληματισμούς, γονιμοποιούν τη σκέψη και παράγουν ιδέες. Ευρηματικό!
Η συγγραφική ιδέα συμπυκνώνεται στα διλήμματα στα οποία σκοντάφτει ο ήρωας στην πορεία του, γιατί δεν είναι μόνο να βρει τα κρυμμένα βιβλία, αλλά και να ξεφύγει από τους κινδύνους που συνεπάγονται. Ο συγγραφέας προτείνει την εμπλοκή του αναγνώστη στο σώμα του μυθιστορήματος, τον καλεί να πάρει αποφάσεις ανάλογα με το πόσο είναι διατεθειμένος, αν ζούσε στο μυθιστόρημα, να παραβεί τις άνωθεν εντολές και να διακινδυνέψει.
Ο αντισυμβατικός μυθοπλαστικός σχεδιασμός θυμίζει συγκοινωνούντα δοχεία. Σε κάθε κεφάλαιο ο αναγνώστης έχει επιλογές: πρέπει να διαλέξει μονοπάτι, είτε να προχωρήσει με συνέπεια στην άποψή του, είτε να αμφιταλαντευτεί και να αποφασίσει πώς θα δράσει. Σε κάθε περίπτωση όμως, οι αποφάσεις του θα τον οδηγήσουν να πλάσει την προσωπική του ανάγνωση και να δώσει τέλος στο μυθιστόρημα.
Το συνέδεσα αυτόματα με το Ημερολόγιο των δικαιωμάτων Η μυθοπλασία του έχει στενή σχέση με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και συγκεκριμένα με τα άρθρα 12 (Ελευθερία της γνώμης), 13 (Ελευθερία της έκφρασης), 17 (Δικαίωμα στην Πληροφόρηση).
Κυκλοφορούν πολλά μυθιστορήματα με αναφορές στην αξία των βιβλίων και της ανάγνωσης.
Προτείνω Το άγριο βιβλίο (Carnivora) του Μεξικανού συγγραφέα Χουάν Βιγιόρο. Παραθέτω: […] Τα βιβλία είναι αδιάκριτοι και ριψοκίνδυνοι καθρέφτες. Γεννούν τις πιο πρωτότυπες ιδέες στο κεφάλι σου, προκαλούν σκέψεις που δεν ήξερες πως έχεις. Όταν δεν διαβάζεις, αυτές οι ιδέες παραμένουν κλειδωμένες στο μυαλό σου. Δεν εξυπηρετούν σε τίποτα.
Για μικρότερα παιδιά το εικονογραφημένο Η βαλίτσα με τα μυστικά του κυρίου Μπένγιαμιν, της Pei-Yu Chang (Φουρφούρι) πραγματεύεται με ανάλαφρο τρόπο το κρίσιμο ζήτημα της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών.
INFO
Εικ. Ναταλία Μαυρωτά
Πατάκης, 2026.
Πάνος Χριστοδούλου/Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Ημερολόγιο για τα δικαιώματα του παιδιού
Καστανιώτης, 2026.
