του Βαγγέλη Χωραφά
Το βιβλίο του Κώστα Μελά θέτει ένα ερώτημα: αφού η μετανεωτερικότητα, η παγκοσμιοποίηση, η μαζικοδημοκρατία και ο νεοφιλελευθερισμός έχουν φτάσει στα όριά τους, τι έρχεται; Ποιο είναι το επόμενο στάδιο της Ιστορίας;
Θα παρουσιάσω τα θετικά σημεία της απάντησης που δίνει και θα τα συνδέσω με ρεαλιστικά σενάρια για το μέλλον, που προκύπτουν από μια συμπληρωματική ανάλυση της περιοδολόγησης του καπιταλισμού. Η παρουσίαση αυτή συμπληρώνει την αντίληψη του συγγραφέα ότι η πορεία της Ιστορίας δεν είναι μοιραία, αλλά ανοιχτή και πολιτικά διακυβεύσιμη.
Ο συγγραφέας προβλέπει με ακρίβεια τις εξελίξεις που ήδη βλέπουμε να ξετυλίγονται:
-Την επιστροφή του γεωπολιτικού ανταγωνισμού (ΗΠΑ – Κίνα – Ρωσία).
-Την κυριαρχία της Τεχνητής Νοημοσύνης και των τεχνολογικών κολοσσών.
-Την αυταρχική στροφή των δημοκρατιών.
-Τον κατακερματισμό του ατόμου, την απώλεια συλλογικής ταυτότητας και τη νοσταλγία του πολιτικού-Οδηγητή.
-Την ιδιωτικοποίηση των πάντων – ακόμη και του χρήματος (κρυπτονομίσματα).
Θεωρεί ότι η δημοκρατία έχει περάσει από τρεις φάσεις και τώρα βρισκόμαστε στην εποχή της κατάρρευσης του Σοσιαλισμού και του Φιλελευθερισμού και στην ανάδειξη της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας του Κέντρου, ως κυρίαρχης τάσης. Αυτό είναι σημαντικό στον βαθμό που ο συγγραφέας, εκτός από τη σημασία του Οικονομικού, θεωρεί ως εξίσου σημαντικό, το πρωτείο του Πολιτικού.
Το βιβλίο δεν είναι μια αφηρημένη θεωρία. Είναι ένας χάρτης του παρόντος, που μας βοηθά να δούμε τις δυνάμεις που διαμορφώνουν τον κόσμο.
Ο συγγραφέας είναι ασυμβίβαστος στην κριτική του:
-Αποκαλύπτει τη ρητορική του «μικρότερου κακού» ως δικαιολογία για την παθητικότητα.
-Δείχνει πώς η «φιλελεύθερη δημοκρατία» έχει εκφυλιστεί σε «μαζικοδημοκρατική μεταδημοκρατία».
-Αποδομεί τον μύθο ότι το διαδίκτυο και τα social media διευρύνουν τη δημοκρατία-αντιθέτως, λειτουργούν ως μηχανισμοί ελέγχου.
-Περιγράφει πώς η τεχνοεπιστήμη και οι αλγόριθμοι υποτάσσονται στα συμφέροντα των ολιγαρχών.
-Αυτή η κριτική είναι απαραίτητη για να ξεφύγουμε από την αφέλεια και να δούμε την πραγματικότητα κατάματα.
Μεσοπρόθεσμα ο Κώστας Μελάς προτείνει κάποιες κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση των αρνητικών συνεπειών της εξέλιξης του συστήματος.
-Άμβλυνση των ανισοτήτων.
-Δέσμευση πλούτου στη παραγωγή.
-Φορολόγηση των πλουσίων.
-Αποκατάσταση του χρηματοπιστωτικού συστήματος ως υπηρέτη της οικονομίας.
-Αναστοχασμό για την τεχνολογία.
-Που βρίσκεται όμως σήμερα το παγκόσμιο σύστημα και με ποιους φορείς, στρατηγική και θεσμούς θα πάμε στο μέλλον;
Σήμερα, το παγκόσμιο σύστημα έχει περάσει στον κρατικό καπιταλισμό της πλατφόρμας. Ο καπιταλισμός ξεκίνησε τον 19ο αιώνα ως ανταγωνιστικός, μετατράπηκε σε μονοπωλιακό/χρηματοπιστωτικό, σε ψηφιακό, σε καπιταλισμό της πλατφόρμας και τώρα σε κρατικό καπιταλισμό της πλατφόρμας. Τα στοιχεία του συστήματος που ο Κώστας Μελάς περιγράφει, ανιχνεύονται στα δύο τελευταία στάδια του συστήματος. Ωστόσο, η εξέλιξη δεν τελειώνει εδώ. Όπως δείχνουν οι τάσεις τα τελευταία χρόνια, μπαίνει στην εξίσωση ένας αποφασιστικός παράγοντας-το Διάστημα. Το σύστημα βαδίζει προς τον Διαστημικό καπιταλισμό της πλατφόρμας και στον Διαστημικό κρατικό καπιταλισμό της πλατφόρμας. Με τα δεδομένα αυτά, αναμένονται μεγάλες αλλαγές, στο βαθμό που οι συνθήκες στο διάστημα είναι εντελώς διαφορετικές από αυτές που επικρατούν στη Γη.
Σε πολιτικό/κοινωνικό επίπεδο, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας υπάρχουν τρεις διέξοδοι:
-Η αντιδημοκρατική ρήξη: η τεχνο-ολιγαρχική στρατηγική του «Σκοτεινού Διαφωτισμού».
-Η πολυπολική ψηφιακή τάξη: κατακερματισμός σε εθνικά και περιφερειακά οικοσυστήματα.
-Η δημοκρατική/κοινωνική διέξοδος: οι πλατφόρμες ως κοινωφελείς υποδομές υπό δημόσιο ή συνεταιριστικό έλεγχο.
Αυτές οι πολιτικές εκβάσεις δεν θα εξελιχθούν στο κενό. Υπάρχουν όρια, από την οικολογική καταστροφή, μέχρι το συστημικό χάος και τον πόλεμο.
Μετά τη “μετα-εποχή” δεν ακολουθεί μία εξέλιξη. Έρχονται τρεις δρόμοι. Και η επιλογή του δρόμου – θετικού ή αρνητικού – είναι στα χέρια μας. Όχι της Ιστορίας, αλλά των πολιτικών, κοινωνικών και γεωπολιτικών συγκρούσεων της επόμενης δεκαετίας.
(*) O Βαγγέλης Χωραφάς είναι Διδάκτορα Πολιτικών Επιστημών
Κώστας Μελάς, Μετά τη «μετα-εποχή» τι;, Ελληνοεκδοτικη
