Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου, 2026
ΑΡΧΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟΥ “Θαυμαστός καινούργιος κόσμος”, Άλντους Χάξλεϊ : «Όποιος είναι διαφορετικός, μένει μόνος»(της Όλγας...

“Θαυμαστός καινούργιος κόσμος”, Άλντους Χάξλεϊ : «Όποιος είναι διαφορετικός, μένει μόνος»(της Όλγας Σελλά)

0
11

 

της Όλγας Σελλά

Μια γυναίκα στη σκηνή κρατάει στο χέρι της μια πέτρα και ψιθυρίζει στίχους από την «Τρικυμία» του  Σαίξπηρ: «Ω! Θαύμα… Πόσο καλόκαρδα πλάσματα υπάρχουν εδώ… Πόσο όμορφη είναι η ανθρωπότητα… Ω!  Θαυμαστέ καινούργιε κόσμε, που έχεις τέτοιους υπέροχους ανθρώπους». 

Κι αμέσως μετά, στη σκηνή του θεάτρου «Δίπυλον» βρίσκονται πολλοί άνθρωποι που λένε τις εξής φράσεις: «Ω, θαυμαστό παγκόσμιο κράτος! Κοινότητα, ταυτότητα, σταθερότητα! Πόσο όμορφη είναι η ανθρωπότητα»! Φράσεις  που ακούγονται ρυθμικά και εν χορώ από μια κοινότητα ανθρώπων, ντυμένων ομοιόμορφα. Τα μέλη της ομάδας επαναλαμβάνουν τις φράσεις, χωρίς να χάνει κανείς ούτε στιγμή το πλατύ χαμόγελο που διαγράφεται στα χείλη τους, σαν σε διαφήμιση οδοντόκρεμας. Όλος ο χώρος άλλωστε παραπέμπει σε μια διαφήμιση ενός  κόσμου όπου κυριαρχεί –για την ακρίβεια επιβάλλεται- η ευτυχία και η ευημερία, για όσους ανήκουν σ’ αυτό το περιβάλλον. 

Η σκηνή του θεάτρου περιβάλλεται από λαμπερές κουρτίνες, που σχηματίζουν ένα μεγάλο Π, στο χρώμα της ματζέντας. Στο χρώμα που τα τελευταία χρόνια μπήκε στο λεξιλόγιο και στο χρωματολόγιό μας, έγινε trendy, συνδέθηκε με διαφημίσεις μεγάλων εταιρειών και με τις απολαύσεις που περιμένουν όσους/ες προτιμούν συγκεκριμένα προϊόντα κι ακολουθούν έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής και συμπεριφοράς. Αυτό είναι το σκηνικό που έστησε η Μαρία Φιλίππου στην παράσταση «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος», του Άλντους Χάξλεϊ και σκηνοθετεί φέτος η Αικατερίνη Παπαγεωργίου. Και η Χρυσηίς Λιατζιβίρη έκανε αυτή την ομοιόμορφη κοινότητα ανθρώπων να επιδεικνύουν, μέσω της κίνησης, πόσο ξεχειλίζουν από  ευτυχία, πόσο γεμάτοι είναι, πόσο ευχαριστημένοι, πόσο πλήρεις. Κι ας έρχεται αυτή η επίμονη και επαναλαμβανόμενη δήλωσή τους σε απόλυτη αντίθεση με το απέραντο, ψυχρό και τρομακτικό κενό που υπάρχει στον λαμπερό, κατά τ’ άλλα χώρο, στον οποίο κινούνται και ζουν. 

Μ’ αυτές τις φράσεις ξεκινάει και το μυθιστόρημα «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» που έγραψε το 1932 ο Άλντους Χάξλεϊ, προφητεύοντας την απόλυτη κυριαρχία της τεχνολογίας, της κατανάλωσης, της ομοιόμορφης συμπεριφοράς και αντίληψης. Προφητεύοντας την επικράτηση ενός ολοκληρωτικού πολιτισμικού περιβάλλοντος, για το οποίο  όμως κάποιοι φροντίζουν με γρανιτένια πειθαρχία, σκληρούς κανόνες και ακόμα σκληρότερες τιμωρίες για όσους τους  παραβούν. Λίγα χρόνια αργότερα ο Τζορτζ Όργουελ κατέθεσε τη δική του εκδοχή σ’ αυτή τη δυστοπία μέσα από το μυθιστόρημα «1984» (γραμμένο το 1948, που επίσης παρουσιάζεται στο θέατρο «Δίπυλον», για δεύτερη σεζόν, με τον Γιώργο Παπαγεωργίου).  Και την εικόνα ενός εφιαλτικού  κόσμου (που γεύση του όμως είχαν ήδη πάρει όσοι έζησαν τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο) συμπλήρωσε, το 1953, ο Ρέι Μπράντμπερι με το «Φαρενάιτ 451». 

Ο Χάξλεϊ όμως προφήτευσε έναν κόσμο που ίσως σήμερα δεν κάνει τόσο εντύπωση: τεχνολογία, αναζήτηση ευτυχίας που συνδέεται κυρίως με υλικά αγαθά, διαμόρφωση προτύπων και συμπεριφορών μέσω ενός παγκοσμιοποιημένου πολιτισμικού κώδικα και ένα ολοκληρωτικό πλαίσιο ζωής και εργασίας, με αυστηρούς κανόνες, πειθαρχία, ιεραρχία. Σ’ αυτή τη σκηνή υπάρχει ο διευθυντής του Κέντρου Επώασης και Συμπεριφορικού Καθορισμού (Τάσος Λέκκας) και οι συνεργάτες του, τους οποίους ελέγχει διαρκώς, επιπλήττει όταν χρειάζεται, υποβιβάζει όταν δεν συμμορφώνονται. Η καθημερινότητα είναι τυποποιημένη. Όλοι λαμβάνουν ένα «ήπιο παραισθησιογόνο» που ονομάζεται «Σόμα».  Διδάσκονται ότι «η Ιστορία είναι ανοησία». Δεν υπάρχουν γονείς. Τα παιδιά γεννιούνται με τεχνητό τρόπο. «Ξέρετε ότι οι άνθρωποι κάποτε ήταν ζωοτόκοι; Γεννούσαν παιδιά! Υπήρχαν γονείς! Δυσάρεστα πράγματα, το ξέρω. Φανταστείτε: οικογένειες που ζουν μαζί. Μικρά, ασφυκτικά δωμάτια. Χωρίς αέρα. Ποντικοφωλιές γεμάτες εντάσεις και συναισθήματα. Επικίνδυνες, παράλογες σχέσεις. Προσωπικές σχέσεις. Σύζυγοι. Εραστές, Αδελφοί.  Αδελφές. Μονογαμία. Ρομαντικά ειδύλλια. Κι άλλα τέτοια… φρικτά», λέει ο Μουσταφά Μοντ (Μάριος Κρητικόπουλος) ο ανώτατος επόπτης του Παγκόσμιου Κράτους που επισκέπτεται το συγκεκριμένο τμήμα. 

Όλοι προσπαθούν ν’ ακολουθήσουν τους κανόνες όμως κάποιοι λοξοδρομούν. Όπως η Λενίνα (Αναστασία Ραφαέλα Κονίδη), που παρότι έχει θέση ευθύνης -είναι υπεύθυνη υπνοπαιδείας-, βγαίνει με τον ίδιο άνδρα εδώ και τέσσερις μήνες!  Ή ο Μπέρναρντ Μαρξ (Βασίλης Μηλιώνης) που αναρωτιέται, απορεί, ψάχνει, έχει να πάρει το χάπι της… ευτυχίας, το Σόμα εδώ και έξι εβδομάδες και θέλει να βρεθεί  κάπου αλλού. Η επιθυμία του είναι «να δω πώς είναι να παρατηρείς, να χαίρεσαι, να τρομάζεις…». Έτσι αποφασίζουν με τη Λενίνα να πάνε στους καταυλισμούς εκεί όπου ζουν οι κατώτερες τάξεις.

Όμως όσο κι αν η ιστορία είναι ανοησία, ο κόσμος υπήρχε και πριν, με εντελώς διαφορετική μορφή και με «συνήθειες» που στον «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» θεωρούνται αποτρόπαιες. «Εδώ οι άνθρωποι γερνούν, αρρωσταίνουν. Εμείς, στον πολιτισμένο κόσμο, δεν το επιτρέπουμε αυτό. Τεχνητή νεότητα. Διέγερση μεταβολισμού. Μεταγγίσεις με νέο αίμα»! Εκεί, στον καταυλισμό,  συναντούν  τη Λίντα (Καλλιρρόη Μυριαγκού) με τον γιο της τον Τζον, που είναι καρπός ενός παλιού έρωτα της Λίντας με τον διευθυντή του Κέντρου Επώασης και Συμπεριφορικού Καθορισμού. Και ο ηθοποιός Τάσος Λέκκας γίνεται τώρα ο Τζον. Και έχει πάντα στην τσέπη ένα βιβλίο με έργα του Σαίξπηρ, που κάπου βρήκε στον καταυλισμό. Κι εκεί θεωρείται ξένος, όπως και η Λίντα. Οι σελίδες του βιβλίου είναι η παρέα του, οι λέξεις είναι αυτές που τον κάνουν να ονειρεύεται και τον διαμορφώνουν. Κι αν ο Τζον δεν γνώρισε ποτέ τον καινούργιο κόσμο που υπάρχει έξω από τον καταυλισμό, η Λίντα τον ξέρει καλά. Ήταν στέλεχος της Α τάξης πριν χαθεί στον καταυλισμό. Της λείπει πολύ το Σόμα, το θαυματουργό χάπι. 

Οι δυο επιστρέφουν στον πολιτισμένο κόσμο, όπως τον λένε. Και ο Μπέρναρντ Μαρξ καταχωνιάζει τις αντιρρήσεις και τις ανησυχίες του και αποδέχεται ασμένως τη νέα θέση ευθύνης που του προσφέρεται, αφού «όλα είναι πιο εύκολα όταν υπακούς». Αλλά ο Τζον δεν μπορεί να ενταχθεί ούτε σ’ αυτόν τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο. Είναι κι εδώ μόνος του, γιατί «όποιος είναι διαφορετικός, μένει μόνος».  Συνομιλεί περισσότερο με τον Σαίξπηρ, παρά με τους κατοίκους αυτού του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου». Και ξέρει πολύ καλά τι θέλει και τι δεν θέλει. Αφήνει πίσω του τον αποστειρωμένο «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» και  ξεκινάει για να συναντήσει άλλους, και να μοιραστούν ανησυχίες και όνειρα. Που ίσως οδηγήσουν σ’ έναν πραγματικό θαυμαστό καινούργιο κόσμο… Και κρατάει πάντα στο χέρι του εκείνη την πέτρα που κρατούσε η μητέρα του… Την αρχή του κόσμου… 

Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου καταπιάνεται συχνά με θεατρικά κείμενα, που αγγίζουν μ’ έναν έμμεσο τρόπο τις πολιτικές ανησυχίες. Το «Memorandum» του Βάτσλαβ Χάβελ, που παρουσίασε πριν από δύο χρόνια στο θέατρο «Μπέλλος», συνομιλεί ισχυρά με τον Άλντους Χάξλεϊ. Και έχει έναν δικό της τρόπο να παρουσιάζει τη δυστοπία. Που ενσωματώνει την ελαφρότητα του σήμερα και αφήνει μέσα από την ειρωνεία και τον παιγνιώδη τρόπο να διαφανούν όσα σκληρά κρύβονται στο κείμενο και στον κόσμο που περιγράφει το κάθε κείμενο. Και σ’ αυτή την παράσταση κινήθηκε με τον γνώριμο τρόπο της, επιτυχώς. Έχοντας τη συμβολή της Χρυσηίδας Λιατζιβίρη στην κίνηση (που είχε καθοριστικό ρόλο στην παράσταση), στη μουσική του Jeph Vagner, στα φώτα της Στέλλας Κάλτσου και στη θεατρική διασκευή Έλενας Τριανταφυλλοπούλου. Η σκηνογραφία της Μαρίας Φιλίππου συνομιλούσε ευθέως με τη σκηνοθετική ματιά, θα μπορούσε όμως να υπάρχει μια διαφοροποίηση στη σκηνή του καταυλισμού, η οποία βασίστηκε μόνο στα κοστούμια και στα φώτα. 

Όσο για τους ηθοποιούς υπηρέτησαν όλοι και τις πτυχές του έργου και της σκηνοθεσίας. Πολύ καλή ως Λίντα η Καλλιρρόη Μυριαγκού. Ο έμπειρος και πολύ καλός (πάντα) Τάσος Λέκκας ήταν εξαιρετικός ως διευθυντής, έδωσε την ευαισθησία, την έκπληξη και τη διατήρηση των δικών του δρόμων ως Τζον, μόνο που σε κάποια σημεία αυτού του δεύτερου ρόλου ήταν λίγο περισσότερο εξωστρεφής. Πολύ καλός ο Μάριος Κρητικόπουλος στους πολλαπλούς ρόλους που ανέλαβε, όπως και ο Βασίλης Μηλιώνης ως το ευάλωτο και εντέλει υποταγμένο μέλος αυτού του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου».  Το ίδιο επιτυχώς ερμήνευσαν και τους δικούς τους ρόλους η Ισιδώρα Δωροπούλου και η Αναστασία Ραφαέλα Κονίδη. 

Μια παράσταση ζωντανή, με ρυθμό, που δεν αντιπάλεψε τις λέξεις, τις υπέροχες λέξεις του κειμένου. Μια από τις καλές δουλειές της Αικατερίνης Παπαγεωργίου. 

Η ταυτότητα της παράστασης

Σκηνοθεσία: Αικατερίνη Παπαγεωργίου, Θεατρική Διασκευή: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου, Σκηνικά: Μαρία Φιλίππου, Κοστούμια: Ειρήνη Γεωργακίλα, Μουσική: Jeph Vagner, Κίνηση: Χρυσηίς Λιατζιβίρη, Φώτα: Στέλλα Κάλτσου, Βοηθός σκηνοθέτη: Ειρήνη Χαριτοπούλου, Επικοινωνία – Media Relations: Μαρία Τσολάκη Social Media – Διαφήμιση: Renegade Media, Βασίλης Ζαρκαδούλας, Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή, Διεύθυνση Παραγωγής: Κατερίνα Καμαρινοπούλου

Συμπαραγωγή: Τεχνηχώρος & The Young Quill 

Παίζουν: Ισιδώρα Δωροπούλου, Αναστασία Ραφαέλα Κονίδη, Μάριος Κρητικόπουλος, Τάσος Λέκκας, Καλλιρρόη Μυριαγκού, Βασίλης Μηλιώνης

 

Η παράσταση «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος» πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.

Θέατρο «Δίπυλον» (Καλογήρου Σαμουήλ 2, Πλ. Κουμουνδούρου). Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 9μ.μ., Κυριακή στις 8μ.μ.

Προηγούμενο άρθροΟνειρική περιπλάνηση σε λίθους και πετρώματα (του Ηλία Γιούρη)
Επόμενο άρθρο“Δύο μπαλάντες από το φθινόπωρο του τρόμου” (γράφει ο Γιώργος Αγγέλου)

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ