της Όλγας Σελλά
Σας φαίνεται ότι έχει περάσει καιρός από το Φεστιβάλ Επιδαύρου; Σας φαίνεται, ίσως, λίγο όψιμος αυτός ο απολογισμός της φετινής σεζόν στην Επίδαυρο; Κι όμως. Οι παραστάσεις ολοκληρώθηκαν μόλις στις 29 Αυγούστου και αρκετές από εκείνες που έκαναν πρεμιέρα στην Επίδαυρο συνεχίζουν ακόμα την περιοδεία τους στα θέατρα της Αττικής. Άλλωστε δύο από αυτές αρκετοί τις είδαμε υποχρεωτικά εκτός Επιδαύρου, την «Ειρήνη» του Αριστοφάνη και του Νίκου Καραθάνου και τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη και της Ελένης Ευθυμίου. Ήταν οι δύο παραστάσεις που έπεσαν «θύματα» της κλιματικής αλλαγής (μια ξαφνική έντονη μπόρα διέκοψε την «Ειρήνη» στις 24 Ιουλίου), και των φυσικών καταστροφών (οι πυρκαγιές που μαίνονταν σε πολλά σημεία της χώρας και σε περιοχές γύρω από την Επίδαυρο στις 31 Αυγούστου ματαίωσαν την πρεμιέρα της παράστασης «Τρωάδες» στις 31 Ιουλίου).
Συνολικά φιλοξενήθηκαν στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου 9 παραστάσεις, αφού στο φετινό πρόγραμμα προστέθηκε η ιστορική αναβίωση, στις 20 Ιουνίου, της «Μήδειας» του Κερουμπίνι, της παράστασης που συνδέθηκε αναπόσπαστα με τη Μαρία Κάλλας. Τη φετινή παράσταση σκηνοθέτησε ο Παναγής Παγουλάτος.
Το κανονικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Επιδαύρου ξεκίνησε στις 3 Ιουλίου και ολοκληρώθηκε στις 29 Αυγούστου, παρουσιάζοντας οκτώ παραστάσεις (έξι τραγωδίες και δύο κωμωδίες του Αριστοφάνη). Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν το καλοκαίρι του Ευριπίδη, αφού οι τέσσερις από τις έξι τραγωδίες («Άλκηστις», «Βάκχες», «Τρωάδες», «Ίων») είχαν τη δική του υπογραφή. Στο πρόγραμμα υπήρχαν ακόμη οι «Πέρσες» του Αισχύλου και η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, όχι αμιγώς θεατρική παράσταση. Οι κωμωδίες του Αριστοφάνη ήταν η «Ειρήνη» και η «Λυσιστράτη».
Οπωσδήποτε ένα πρόγραμμα πλούσιο, με την παρουσία δύο ξένων σκηνοθετών (του Βούλγαρου Γιάβορ Γκάρντεφ στις «Βάκχες» και του Νορβηγού Άλαν Λουσιέν Όγεν στην «Αντιγόνη), με σκηνοθέτες απ’ όλες τις γενιές, με διακριτές σκηνικές «γλώσσες» ο καθένας και η καθεμιά. Θα πρέπει όμως να επισημανθεί, εξαρχής, ότι δεν υπήρχαν φέτος πολλά sold out. Εκτός από τη «Μήδεια», που συνοδεύεται από την ιστορικότητα του εγχειρήματος και από το κοινό της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, μόνο ένα sold out ανακοινώθηκε επίσημα από τους συντελεστές των παραστάσεων, η δεύτερη μέρα της παράστασης «Πέρσες» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη.
Βέβαια, εκτός από τα φυσικά φαινόμενα, που «μπλόκαραν» ασφαλώς τη διάθεση αρκετών εκδρομέων να κατέβουν είτε στην «Ειρήνη» είτε στις «Τρωάδες», η αλήθεια είναι ότι όλο και περισσότερο, όλο και περισσότεροι επιλέγουν να δουν τις επιδαύριες παραστάσεις σε άλλες «πιάτσες», πιο κοντά στον τόπο διαμονής τους, αφού το πακέτο Επίδαυρος έχει αρχίσει να γίνεται ακριβό για πολλούς (μετακίνηση, εισιτήρια, φαγητό).
Ένας απολογισμός όσων είδαμε λοιπόν φέτος στην Επίδαυρο και μια αναφορά στις καλύτερες ερμηνείες που πέρασαν φέτος από την ορχήστρα της Μικρής και της μεγάλης Επιδαύρου. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε, πολύ επιγραμματικά, για το Φεστιβάλ Επιδαύρου 2026, ήταν ότι σε γενικές γραμμές ουδέτερο, με κάποιες εκπλήξεις, ευχάριστες ή δυσάρεστες. Κι όχι γιατί ήταν ένα κακό πρόγραμμα. Ίσα ίσα. Καλλιτεχνικά, υπήρχαν παραστάσεις που είχαν ανεβάσει ψηλά τον πήχη της προσμονής, αλλά δεν έφεραν το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Η πρόθεση να συνδεθούν τα μηνύματα των αρχαίων κειμένων με σημερινές παθογένειες ή πολύ σοβαρά κοινωνικά και πολιτικά θέματα (απολύτως θεμιτή) συχνά γίνεται αυτοσκοπός των σκηνοθετών, με αποτέλεσμα να απομακρύνονται ή να προσπερνούν εντελώς το διακύβευμα των πρωτογενών κειμένων. Αυτό συνέβη εν πολλοίς στους «Πέρσες» του Αισχύλου και του Χρήστου Θεοδωρίδη και απολύτως στην «Αντιγόνη» του Άλαν Λουσιέν Όγεν.
Τι ξεχωρίζω περισσότερο απ’ όλες αυτές τις προτάσεις; Ο «Ίων» σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου και οι «Βάκχες» σε σκηνοθεσία Γιάβορ Γκάρντεφ, ήταν οι παραστάσεις που συγκέντρωσαν τα πιο θετικά σχόλια, που κατέθεσαν μια διακριτή πρόταση, που είχε σκηνική συνέπεια, πρωτοτυπία, πρόταση και συνομιλία με το αρχαίο δράμα. Οι «Τρωάδες» του Εθνικού Θεάτρου και της Ελένης Ευθυμίου κέρδισαν τις εντυπώσεις όχι μόνο για τη σκηνική όψη και ατμόσφαιρα, αλλά και για τη συμπερίληψη επί σκηνής και για την επιλογή της καθολικής προσβασιμότητας στην Επίδαυρο για πρώτη φορά.
Αμφίθυμες εντυπώσεις προκάλεσαν οι παραστάσεις τόσο του Δημήτρη Καραντζά («Άλκηστις» του Ευριπίδη) όσο και των Νίκου Καραθάνου και Φοίβου Δεληβοριά («Ειρήνη» του Αριστοφάνη). Καλλιτέχνες εγνωσμένης αξίας όλοι τους. Όμως στην «Άλκηστη», σ’ αυτό το ιδιαίτερο έργο του Ευριπίδη, που ισορροπεί ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό, ανάμεσα στο ειρωνικό και το ειλικρινές, ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, ο Δημήτρης Καραντζάς δεν έδειξε ισχυρά αυτό το «ανάμεσα». Κι ήταν πολλές οι στιγμές που «γλιστρούσε» η αίσθηση της παράστασης προς τη μία πλευρά, αγνοώντας την άλλη, όπως ακριβώς γλιστρούσαν στο εντυπωσιακό αλλά θηριώδες σκηνικό του Κωνσταντίνου Σκουρλέτη οι θαυμάσιοι ηθοποιοί της παράστασης. Ο ευρηματικός και ποιητικός Νίκος Καραθάνος, στη συνάντησή του με τον Φοίβο Δεληβοριά, έθιξε πολλά και καυτά θέματα. Τόσα πολλά, όμως, που έμεινε μια αποσπασματική, σε ρυθμό ιλιγγιώδη, γεύση, που επέτρεπε (και προέτρεπε) μόνο το στιγμιαίο γέλιο.
Η μόνη παράσταση της Επιδαύρου που δεν πρόλαβα να δω ήταν η «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Αστέριου Πελτέκη από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος.
Αποχαιρετώντας το Ηρώδειο με «Εκάβη»
Ήταν η παράσταση με την οποία αποχαιρετίσαμε το Ηρώδειο για τα επόμενα τρία, τουλάχιστον, χρόνια. Η «Εκάβη», του Ευριπίδη επίσης, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, παρουσιάστηκε στο Ηρώδειο στα τέλη του περασμένου Ιουνίου. Μια παράσταση στην οποία, με δημιουργικό τρόπο, πολλές και διαφορετικές φάσεις της ιστορίας του θεάτρου και των ιδεών συναντιούνται και συνυπάρχουν. Ο Ευριπίδης, ο Πλάτων, ο Σαίξπηρ «συνομιλούν» δημιουργικά σ’ αυτή την παράσταση, η οποία αγγίζει τα μεγάλα κείμενα και τις μεγάλες αξίες, μέσα από μύθους και συμβολισμούς. Ένα ξεχωριστό (προσωρινό) «αντίο» στο Ηρώδειο.
Οι ερμηνείες που ξεχώρισαν
– Leonid Yovchev και Μιχαήλ Ταμπακάκης στις «Βάκχες» του Ευριπίδη και του Γιάβορ Γκάρντεφ.
– Γιώργος Ζυγούλης, Αινείας Τσαμάτης και Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης ξεχώρισαν ιδιαιτέρως στην «Άλκηστη» του Ευριπίδη και του Δημήτρη Καραντζά, δίπλα στις στέρεες ερμηνείες της Ηρώς Μπέζου, του Θεοδώρας Τζήμου, του Κώστα Νικούλι.
– Έμιλυ Κολιανδρή, Γαλήνη Χατζηπασχάλη και Πάνος Παπαδόπουλος στην «Ειρήνη» του Αριστοφάνη και των Νίκου Καραθάνου και Φοίβου Δεληβοριά.
– Μαρία Σκουλά στην παράσταση «1961» των Κορνήλιου Σελαμσή και Χάρη Φραγκούλη.
– Λυδία Φωτοπούλου και Εύη Σαουλίδου στις «Τρωάδες» του Ευριπίδη και της Ελένης Ευθυμίου.
– Στέλα Φυρογένη και Γιάννης Τσουμαράκης στον «Ίωνα» του Ευριπίδη και του Θωμά Μοσχόπουλου.
– Μαρία Σαββίδου και Νίκος Καρδώνης στην «Εκάβη» του Ευριπίδη και του Στάθη Λιβαθινού.
Τελευταία αλλά όχι έσχατη, η πιο ξεχωριστή ερμηνεία φέτος στην Αργολίδα. Συνέβη στην ορχήστρα της Μικρής Επιδαύρου και ήταν εκείνη της Σοφίας Κόκκαλη στην παράσταση «I-ONE» του Ιβάν Βιριπάγιεφ, που είδαμε σε παγκόσμια πρεμιέρα εκεί. Και την είδαν λίγοι, αφού παρουσιάστηκε μόνο για δύο βραδιές. Και δυστυχώς δεν επαναλήφθηκε.
