Φίλιππος Φιλίππου
Καταξιωμένος συγγραφέας αστυνομικών ιστοριών, μεταφραστής και σκηνοθέτης, ο Ανδρέας Αποστολίδης εξέδωσε το πρώτο του μυθιστόρημα, Το χαμένο παιχνίδι, το 1995. Έχοντας μεταφράσει σπουδαίους συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας (Έρικ Άμπλερ, Ντάσιελ Χάμετ, Ρέιμοντ Τσάντλερ, Πατρίσια Χάισμιθ, Τζέιμς Ελρόι, μεταξύ άλλων) και διαβάσει πληθώρα σχετικών βιβλίων, το 2009 εξέδωσε τη μελέτη Τα πολλά πρόσωπα του αστυνομικού μυθιστορήματος, το 2012 το Ο κόσμος του Γιάννη Μαρή και το 2021 το Λάτιν νουάρ. Στην παρούσα μελέτη Μυστικά της αστυνομικής αφήγησης (εκδ. Άγρα) με την επεξήγηση «Μελέτες-Μαθήματα-Βιογραφίες» επιχειρεί να μιλήσει για πράγματα και πρόσωπα που γνωρίζει πολύ καλά και ταυτόχρονα να δώσεις οδηγίες σ’ εκείνους που ενδιαφέρονται ν’ ασχοληθούν με το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος.
Στο πρώτο μέρος με τον τίτλο «Η αυτοκρατορία των ενδείξεων», ο συγγραφέας σημειώνει ότι «η αστυνομική αφήγηση έχει κι αυτή τα δικά της μυστήρια και ερωτήματα λογοτεχνικότητας. Ένας λόγος είναι η λεγόμενη “αυτοκρατορία των ενδείξεων”, το DNA του είδους. Ο δεύτερος είναι το στοιχείο του παιχνιδιού». Προσθέτει ότι «Η αρχή του detective story , λοιπόν, συνδυάζεται με ορισμένες δημοφιλείς εξελίξεις της δυτικής σκέψης γύρω από τους γρίφους της τέχνης και του ανθρώπινου ψυχισμού».
Στη συνέχεια, ο συγγραφέας καταθέτει τις απόψεις του πάνω στο θέμα της δημιουργικής γραφής και μας πάει στη δεκαετία του 1990 και μετά, όταν άνθισαν, όπως σημειώνει, τα βιβλία με οδηγίες και μαθήματα για το πώς να γράψει κάποιος ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Σχετικά με τα μαθήματα «δημιουργικής γραφής» παραθέτει την ακόλουθη σκέψη του Ρέιμοντ Τσάντλερ:
«Η αστυνομική ιστορία ακόμα και στην πιο συμβατική της μορφή είναι δύσκολο να γραφτεί καλά. Τα καλά δείγματα αυτής της τέχνης είναι πολύ πιο σπάνια από τα καλά, σοβαρά μυθιστορήματα. ..»
Ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου, το «Ασκήσεις πάνω στους Φόνους της οδού Μοργκ», περιέχει μερικά από τα μαθήματα δημιουργικής γραφής που έκανε ο Ανδρέας Αποστολίδης πριν από μερικά χρόνια στο βιβλιοπωλείο Ιανός. Κατ’ αυτόν, ο Πόε έφτιαξε ένα μοντέλο αφήγησης που κυριάρχησε για σχεδόν εκατόν χρόνια. Αφηγητής είναι ο ανώνυμος φίλος του Ογκίστ Ντιπέν, του ντετέκτιβ της ιστορίας, που έδωσε την ιδέα στον Άρθουρ Κόναν Ντόιλ να δημιουργήσει τον αφηγητή Ουότσον στις ιστορίες του Σέρλοκ Χόλμς (αποκλήθηκαν detective stories), και στην Άγκαθα Κρίστι να φτιάξει τον γιατρό Χέιστινγκς που αφηγείται τις ιστορίες του Ηρακλή Πουαρό.
Αυτό που εμείς, διαβάζουμε, λέμε στα ελληνικά «αστυνομικό μυθιστόρημα» ή «αστυνομικό αφήγημα» στα αγγλικά έχει πολλές και διαφορετικές ονομασίες. Είναι γνωστό μέσα από τα επιμέρους είδη του, που στα αγγλικά, όμως, διαθέτουν αυτοτελή υπόσταση: Mystery novel, suspense novel, crime fiction, thriller.
Στο κεφάλαιο «Pulp fiction- Λαϊκό αφήγημα στις ΗΠΑ του Μεσοπολέμου», γίνεται λόγος για το αμερικανικό αστυνομικό είδος, το οποίο εμφανίστηκε στα φτηνά λαϊκά περιοδικά (Pulp) της Αμερικής που άνθισαν εκεί από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τη δεκαετία του 1950. Σε αυτά ανήκε και η Black Mask, η Μαύρη Μάσκα, όπου δημοσιεύτηκαν αστυνομικές ιστορίες του Ντάσιελ Χάμετ και του Ρέιμοντ Τσάντλερ, εγκαινιάζοντας το είδος hardboiled.
To είδος noir μαθαίνουμε είναι μια απόμακρη ιστορία. Βάση της είναι τα pulp περιοδικά, επειδή εκεί πρωτοδημοσιεύτηκαν διηγήματα και νουβέλες από διάφορους συγγραφείς, οι οποίοι μετά θεωρήθηκαν βασικοί εκπρόσωποι του «μαύρου» μυθιστορήματος. Κυριότερος εκπρόσωπο του noir θεωρείται ο Κόρνελ Γούλριτζ (ψευδώνυμο Γουίλιαμ Άιρις) , ο οποίος τη δεκαετία του 1940 έγραψε πέντε μυθιστορήματα που είχαν στον τίτλο τους τη λέξη «μαύρος» και ερήμην του άλλαξαν την ιστορία του είδους, καθώς ο γαλλικός εκδοτικός οίκος Γκαλιμάρ εγκαινίασε τη σειρά serie noirτο 1945 ο επιμελητής της Μαρσέλ Ντιαμέλ. Έκτοτε, ο όρος «μαύρο μυθιστόρημα» χρησιμοποιείται για το «αστυνομικό μυθιστόρημα».
Στις επόμενες σελίδες του βιβλίου ο συγγραφέας μιλάει για τον Ρέιμοντ Τσάντλερ, και τον εμβληματι8κό του ήρωα, τον Φίλιπ Μάρλοου, την Άγκαθα Κρίστι, τον Τζο Νέσμπο και το σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα, τον Ντάσιελ Χάμετ και το Γεράκι της Μάλτας, τον Κιμ Φίλμπι, τον Ίαν Φλέμινγκ και τον Τζέιμς Μποντ, τον Τζον λε Καρέ και τον Ζορζ Σιμενόν και τον επιθεωρητή Μαιγκρέ, την Πατρίσια Χάισμιθ και την βιογραφία της.
Εντέλει, ο Ανδρέας Αποστολίδης, ο οποίος έχει ρίξει πολλή δουλειά, μεταφράζοντας σημαντικούς αστυνομικούς συγγραφείς, στην παρούσα μελέτη καταπιάνεται με όλες τις πλευρές της αστυνομικής λογοτεχνίας. Τα κείμενά του έχουν ιστορικό και εγκυκλοπαιδικό χαρακτήρα, ενώ μυούν τους νέους συγγραφείς, ή τους επίδοξους, στο γράψιμο αστυνομικών ιστοριών.
Ανδρέας Αποστολίδης, Μυστικά της αστυνομικής αφήγησης, Εκδόσεις Άγρα, 2026
