της Μαρίζας Ντεκάστρο
Ήρωες και ηρωίδες, κλασικοί ως επί το πλείστον, μετατρέπονται σε καταναλωτικά προϊόντα, από χαρτοπετσέτες μέχρι σχολικές σάκες. Ο Χάρι και η Πέπα ακολούθησαν τη Χιονάτη, τον Πίτερ Παν, τον Αλαντίν, τους πειρατές, τις νεράιδες κάθε δημοφιλούς παιδικού αναγνώσματος, ταινίας ή τηλεοπτικής σειράς.
Σιγά την πρωτοτυπία!
Τα τελευταία χρόνια τα βιβλία και οι πρωταγωνιστές τους χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για τη δημιουργία πολύ πιο ψαγμένων προϊόντων ψυχαγωγίας μακριά από τη στείρα και βαρετή εικονογραφική αναπαραγωγή στα παιδικά είδη.
Αναφέρομαι στα πολύ αγαπητά, στις νεανικές ηλικίες, escape rooms/δωμάτια απόδρασης που υποδέχονται ανά την επικράτεια οικογένειες και παρέες. Άλλωστε, όπως με πληροφόρησε το Chat GPT, στην Ελλάδα λειτουργούν ήδη από το 2014 περίπου 520 τέτοια «δωμάτια», με την Αθήνα να διαθέτει 450 και να θεωρείται η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα των παιχνιδιών απόδρασης.
Η λογική των escape rooms
Η ιδέα ξεκίνησε από τα διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια δράσης: ο παίκτης, αντίπαλος με τους ηλεκτρονικούς ή και άλλους παίκτες, πρέπει να ολοκληρώσει μια αποστολή, συνήθως σε καθορισμένο χρόνο, χρησιμοποιώντας στη στρατηγική του τα εργαλεία που του προσφέρονται ώστε να προχωρήσει. Φανταστείτε τώρα αυτό το αλλιώτικο «επιτραπέζιο» παιχνίδι να αποκτά φυσική υπόσταση και να μεταφέρεται σε σκηνοθετημένα δωμάτια γεμάτα μυστικά, γρίφους, μαγικά αντικείμενα, κωδικοποιημένα μηνύματα, λαβυρίνθους, κ.ά. Προϋπόθεση είναι να λειτουργούν όλα τα απαραίτητα εφέ, οι κατασκευές να μην είναι φτηνιάρικες, ο φωτισμός και η μουσική υπόκρουση ταιριαστή με την υπόθεση και ο «βοηθός» (ηθοποιός) να παίζει με ακρίβεια τον ρόλο του: να βοηθάει όταν του το ζητούν και να τρομάζει όποτε το επιβάλει η δράση.
Το ζωντανό παιχνίδι παίζεται σε κάποιο χώρο, ας πούμε σε φοβιστικά στοιχειωμένα σπίτια απ’ όπου πρέπει να ξεφύγεις. Βασίζεται σ’ ένα σφιχτό σενάριο το οποίο σε μεταφέρει σταδιακά, μετά από κάθε επιτυχή λύση του/των γρίφων, σε ένα νέο δωμάτιο με καινούριες προκλήσεις. Έτσι η δράση είναι απολύτως βιωματική με τους παίκτες σε εγρήγορση να προσπαθούν να πετύχουν.
Η εμπειρία μου
Προσωπικά, ανακάλυψα τα escape rooms μόλις πρόσφατα. Εννοώ ότι έπαιξα την αποστολή Follow the white rabbit (https://themastermind.gr/en/ στην Αθήνα) με μια παιδική παρέα (2 παιδιά 10 και 8 ετών).
Ο άσπρος λαγός ήταν φυσικά ο πρωταγωνιστής -σύντροφος της Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων. Την ιστορία της Αλίκης την είχαμε διαβάσει αν και, όπως μας είπαν, δεν ήταν απαραίτητο να την ξέρουμε. Θα μας την αφηγούνταν περιληπτικά στο ξεκίνημα και θα τη βρίσκαμε μέσα στα δωμάτια- στην λαγουδότρυπα, στα ρολόγια που μετρούσαν τον χρόνο, στο σπίτι όταν η Αλίκη ήπιε το ποτό και έγινε μικροσκοπική, στο τσάι με τον Τρελοκαπελά. Το τελευταίο δωμάτιο ήταν της βασίλισσας. Μπήκαμε, αφού παίξαμε κροκέ, κι ανοίξαμε τη δίοδο για να μπούμε στο παλάτι και να λύσουμε ένα πανδύσκολο puzzle- λαβύρινθο που μας έβγαλε στην πραγματικότητα…
Ομολογώ ότι δεν ήταν καθόλου εύκολο, όμως τα παιδιά είναι απρόβλεπτα και ξεπέρασαν κάθε εμπόδιο με ελάχιστη βοήθεια.
Με εντυπωσίασε η ποικιλία των γρίφων οι οποίοι είχαν συνάφεια και με το βιβλίο αλλά και με όσα γνωρίζουν, έστω εμπειρικά, παιδιά από 7 ετών+ (άσκηση μαθηματικής λογικής, επιδεξιότητα, παρατηρητικότητα και αναζήτηση, υπολογισμοί, αποκωδικοποίηση μηνυμάτων, ανάγνωση χάρτη, κ.α.)
Στα μεγάλα υπέρ των escape rooms είναι ομαδικότητα, η συνεργασία και η καλή συνεννόηση μεταξύ των παικτών, η παρατηρητικότητα, η επινοητικότητα και οπωσδήποτε η άσκηση της λογικής! Όλοι προσφέρουν και κανένας δεν μένει ανενεργός!
Τίποτα κοινότυπο στα δωμάτια απόδρασης!
Αναφέρω ενδεικτικά διάφορα δωμάτια βασισμένα στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων αλλά και σε διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Έχουν επίσης σχεδιαστεί πρωτότυπα σενάρια και άλλα βασισμένα σε βιβλία όπως στις 20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα, στον Φρανκενστάιν, στον Δράκουλα, στο Νησί των πειρατών, δωμάτια βασισμένα σε περιπέτειες του Σέρλοκ Χολμς ή στον Χάρι Πότερ, ακόμα και σ’ ένα Βιβλιοπωλείον, που δεν βασίζεται σε συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά διαθέτει καθαρά βιβλιοφιλικό τίτλο και σκηνικό.
Με δυο κουβέντες ξαφνιαστήκαμε, ακονίσαμε το μυαλό μας, συζητήσαμε και δοκιμάσαμε επιλογές, ευχαριστηθήκαμε!
Τα βιβλία λοιπόν έχουν πολλές ζωές αρκεί τα γρανάζια της φαντασίας να παίρνουν μπρος!
ΥΓ.
Τα escape rooms+ games έχουν σαφέστατα παιδαγωγικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Για του λόγου το αληθές, στην ημερίδα «Διάβασέ μου ένα βιβλίο: Πρακτικές ανάγνωσης βιβλίων σε παιδιά και εφήβους για την καλλιέργεια της βιβλιοφιλίας» που πραγματοποιήθηκε τη φετινή άνοιξη στο Βόλο, η κα Αθηνά Ντούλια, επίκουρη καθηγήτρια του τμήματος Νηπιαγωγών του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, παρουσίασε ένα «λογοτεχνικό escape room» βασισμένο στο μυθιστόρημα Επιχείρηση λόγος (εκδ. Τελεία, 2022) του Πέτρου Πανάου το οποίο απευθυνόταν σε μαθητές της ΣΤ΄ δημ. Ανάλογο παιχνίδι, για τη Δ’ δημ., σχεδιάστηκε με οδηγό το βιβλίο Ένα δέντρο μεγαλώνει παντού (εκδ. Καλειδοσκόπιο, 2024) της Τασούλας Τσιλιμένη. Εξαιρετικές δουλειές με εξαιρετικά βιβλιοφιλικά αποτελέσματα!
Υποψιάζομαι ότι το παιχνίδι που παίξαμε σχεδιάστηκε από κάποιον/κάποια παιδαγωγό, όπως και αυτό του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού που υλοποίησε το σενάριο μιας περιπέτειας με γρίφους μέσα από το οποίο οι μαθητές γνωρίζουν με βιωματικό τρόπο τα δικαιώματα του παιδιού ( https://ddp.gr/gr/what-we-do/education/27/).
Αλήθεια, μήπως είναι καιρός εκείνοι που σχεδιάζουν εκπαιδευτικές σελίδες σε πολλά παιδικά βιβλία να επινοήσουν καινούργιες δραστηριότητες και να μη μείνουν στα «βρες τις διαφορές», «αντιστοίχησε», «σωστό ή λάθος», «βάλε στη σωστή σειρά» ώστε όντως οι προτάσεις τους να ξεφεύγουν από το μασκαρεμένο τεστ κατανόησης του βιβλίου;
