Οδηγοί για καλές μέρες στο σχολείο (της Μαρίζας Ντεκάστρο)

της Μαρίζας Ντεκάστρο

Διαβάζουμε, διαβάζουμε και βγάζουμε φιρμάνια περί ποιότητας πριν πάρουν οι αναγνώστες το βιβλίο στα χέρια τους. Αν είμαστε τυχεροί, έχουμε κοντά μας κάποιους από το εννοούμενο αναγνωστικό κοινό τους, οι οποίοι λειτουργούν ως βαρόμετρο. Διαβάζουμε λοιπόν το βιβλίο, εν προκειμένω μαζί με παιδιά. Οι απόψεις μας, μπορεί να ταυτίζονται μπορεί και όχι. Αν όχι, ίσως οφείλεται στη λάθος στιγμή ή στο ευμετάβλητο της παιδικής διάθεσης. Αν ναι, προχωράμε στην κριτική αποτίμησή του.

Μερικά απολαυστικά βιβλία που δοκίμασα με μικρούς αναγνώστες.

Πρώτα και καλύτερα τα διάσημα Κραγιόνια των Drew Daywalt& Oliver Jeffers (οι τίτλοι συστηματικά στη λίστα των best sellers των New York Times!). Περισσότερα από είκοσι βιβλία μετράει η σειρά. Παρόντα σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας των παιδιών, τα κραγιόνια χωρίς να χάνουν το χιούμορ τους φεύγουν, καλημερίζουν, καληνυχτίζουν, κάνουν φίλους, ζωγραφίζουν, εύχονται για τα Χριστούγεννα, εύχονται σε μαμάδες και μπαμπάδες. Και τώρα επιστρέφουν στο σχολείο και καθένα τους περιμένει με ενθουσιασμό το καλύτερό του μάθημα!!

Πώς ξεκινάμε το σχολείο; Το σχολείο όπως το αντιλαμβάνεται η Νορβηγή Άννα Φίσκα είναι μια υπόθεση εξοικείωσης, οργάνωσης, σχέσεων, και σε μεγάλο βαθμό συμβίωσης.

Για τη γνωριμία με αυτό τον θεσμό, τα θέματα εναλλάσσονται και περνούν χαλαρά από το ένα στο άλλο, απαντώντας χαριτωμένα σε όλες τις πιθανές ερωτήσεις που έχει ένα πρωτάκι.

Οι άνθρωποι

Τα 6χρονα πρωτάκια τα υποδέχεται μια ομάδα φροντίδας με συγκεκριμένες αρμοδιότητες: ο διευθυντής/ η διευθύντρια, οι δάσκαλοι, η σχολική νοσοκόμα, το βοηθητικό προσωπικό.

Το κτίριο

Πηγαίνοντας στο σχολείο (με τα πόδια, με ποδήλατο, με συμμαθητές, γονείς ) περνάς από σχολικά κτίρια διαφορετικής αρχιτεκτονικής. 1^ο παιχνίδι παρατηρητικότητας: Πώς μοιάζει το δικό σου σχολείο;

Στη συνέχεια, μια κάθετη τομή του κτιρίου με τους χώρους και τις λειτουργίες τους και focus π.χ. στη βιβλιοθήκη, στο γυμναστήριο και φυσικά σε μια τάξη.

Στην τάξη, παρουσιάζονται τα απλά, τα αντικείμενα που υπάρχουν (θρανία, ρολόι, καρέκλες, κλπ.) και η διάταξη των θρανίων (δύο δυο, σε ομάδες, σε σειρές, σε πέταλο) και ορίστε η ευκαιρία για μια κουβέντα μεταξύ αναγνωστών για τα υπέρ, τα κατά της κάθε διάταξης και την εμπειρία τους, τι χρειάζεσαι για το σχολείο και πάει λέγοντας με τις πληροφορίες…

Ο χρόνος

Πώς χωρίζεται η σχολική μέρα: μια, δυο χολικές ώρες μαθήματα, διάλειμμα και παιχνίδι, αθλητικά, η ώρα της βιβλιοθήκης. Στο σπίτι: πότε κάνεις τα μαθήματά σου; Μπορείς μόνος/μόνη ή ζητάς βοήθεια από κάποιον μεγάλο;

Θέματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικών σχέσεων στη σχολική κοινωνία διαβάζουμε διάσπαρτα σε κάθε μικρή ενότητα: Προσέχω- ακούω, παρακολουθώ, σηκώνω το χέρι μου… σεβασμός, συνεργασία, βοήθεια, φιλίες. Ερώτηση: πώς θα φερθείς στους καινούργιους συμμαθητές; Πώς θα τους εντάξεις στην παρέα σου;

Πού και πού λίγα αστειάκια εμπλέκουν τον αναγνώστη- άλλωστε και τα πλέον απλά βιβλία γνώσεων προϋποθέτουν σε αρκετά επίπεδα τη συμμετοχή του. Διαβάζουμε τα ευκολάκια: έχει θέση στην κασετίνα ένα λουλούδι; και τα λίγο πιο πονηρά: στο δοχείο φαγητού ανάμεσα στο φρούτο και στο ψωμοτύρι έχουν θέση τα ζαχαρωτά;

Βιβλία με στόχο να ξεφοβίσουν* τα πρωτάκια κυκλοφορούν κάθε Σεπτέμβρη. Από τα πολλά εικονογραφημένα ξεχωρίζω το ‘Ένα ταρακουνημένο σχολείο (Ίκαρος, 2021), της Άλκηστης Χαλικιά που προτείνει το πιο ελεύθερο και πιο δημιουργικό σχολείο που θα θέλαμε. (https://www.oanagnostis.gr/scholeio-poio-scholeio-tis-marizas-ntekastro/)

Η Α. Φ. το κάνει αλλιώς. Παρουσιάζει αφενός τα χαρακτηριστικά του θεσμού «σχολείο» και αφετέρου, καθώς ξέρει καλά ότι και η ανάγνωση ενός βιβλίου γνώσεων δεν περιορίζεται στην παθητική αφομοίωση πληροφοριών, αφήνει χώρο για συζήτηση, κρίση και σκέψη.

Μιλάει στα παιδιά (τουλάχιστον σ’ αυτά που το διάβασα), είναι σαφές και εικονογραφημένο ευχάριστα!

Σχολείο και προβλήματα

Μάστιγα το μπούλινγκ σε χώρους όπου κινούνται παιδιά, και ήδη από τις μικρές ηλικίες! Τι σημαίνει μπούλινγκ; Πώς και γιατί κάποιος γίνεται θύμα; Τι αισθάνεται; Από πού θα πάρει βοήθεια; Σε ποιον να έχει εμπιστοσύνη;

Θέλεις να μιλήσουμε; ρωτάει η Καρίν Σιμονέ σ’ αυτό τον σύντομο οδηγό, και ασχολείται με όλες τις ψυχικές διεργασίες διατρέχουν το φαινόμενο: φόβος, θυμός, αντίδραση, αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση!

*****

Είσαι ο εαυτός σου!

Όλα, περιλαμβανομένου του μπούλινγκ, πηγάζουν από τις λογής «ταμπέλες» που κρεμιούνται με ευκολία σε πολλούς και πολλές.

Δυο όμορφα εικονογραφημένα βιβλία με σχεδόν τον ίδιο τίτλο: Ταμπέλες, της Fulvia Degl’ Innocenti (Μάρτης) και Χωρίς ταμπέλες της Λουθία Σεράνο (Μεταίχμιο), δείγματα του πώς το ίδιο θέμα που προσεγγίζεται με διαφορετικούς τρόπους.

Η Degl’ Innocenti στο Ταμπέλες βρίσκεται τετ-α-τετ με τον αναγνώστη και του αφηγείται πως στη γέννηση όλα τα μωρά είναι ίδια και πως μεγαλώνοντας εμφανίζουν σταδιακά ατομικά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές που διαφοροποιούν ολοένα και περισσότερο το ένα από το άλλο. Ας πούμε ότι το όλο αποκαλύπτει καταστάσεις καθημερινής δυσανεξίας, τις οποίες επισημαίνουν οι ενήλικοι, με αποτέλεσμα να παγιώνονται. Έτσι, τόσο απλά, τα παιδιά αποκτούν χαρακτηριστικά (ντροπαλοσύνη, υπερκινητικότητα, άρνηση, γκρίνια, ψευτιές, ακαταστασία, απροσεξία, κλπ.) που τα ακολουθούν θέλοντας και μη… Η ιδιαίτερη οπτική του έργου προβάλλει αποκλειστικά αυτά που παρατηρούν και υποδεικνύουν οι ενήλικοι. «Τα παιδιά με τις ταμπέλες» προβάλλονται ως ατομικές περιπτώσεις, και δεν συνυπάρχουν ούτε συνομιλούν μεταξύ τους. Το βιβλίο απευθύνεται λοιπόν και σ’ εκείνους οι οποίοι υπογείως θα επιθυμούσαν ένα διαφορετικό παιδί απ’ αυτό που έχουν.

*****

Είναι δυνατό να μπουν οι άνθρωποι σε συγκεκριμένα «κουτιά» όταν οι λέξεις φτιάχνουν μια ταμπέλα (ιδιότητες, χαρακτηριστικά) για τον καθένα; Οι λέξεις περιγράφουν ιδέες, ανθρώπους, πράγματα, έχουν δύναμη, ορίζουν καθετί. Και χωρίς να σε ξέρουν, βιαστικά και χωρίς να περιμένουν να ωριμάσεις με την ηλικία, κάποιοι σε χαρακτηρίζουν όπως νομίζουν και σε κάνουν να πιστεύεις ότι είσαι αυτό που έχουν αποφασίσει ότι είσαι. Αυτή είναι η βασική ιδέα γύρω από την οποία αναπτύσσει το θέμα της η Λουθία Σεράνο στο Χωρίς ταμπέλες, σχεδιάζοντας ένα βιβλίο κοινωνικής αγωγής μεταξύ συνομιλητών κάθε ηλικίας. Θέματα όπως το πώς δημιουργούνται τα στερεότυπα (ακόμα και προ γέννησης), οι συμπεριφορές και ο χειρισμός τους, π.χ. οι προσβλητικές παρατηρήσεις για το σώμα του άλλου, τα λάθη και η παραδοχή τους… όλα συγκλίνουν στο πώς θα βρει καθένας τη θέση του απέναντι στους άλλους.

Εξαιρετικά και τα δύο προσφέρονται για συζητήσεις ανάλογα με την ηλικία των αναγνωστών!

* Μια ιδέα που εφαρμόζεται στη Νορβηγία και σε άλλες χώρες: «Ο μεγάλος φίλος»,

δηλ. ένα παιδί μεγαλύτερης τάξης που αναλαμβάνει να φροντίζει στην αρχή της χρονιάς ένα πρωτάκι ώστε να περνάει καλά.

INFO

Άννα Φίσκε