Τη Δευτέρα 9 Μαρτίου, στο The Hellenic Centre στο London, πραγματοποιήθηκε μια ζωντανή λογοτεχνική συζήτηση με τη συμμετοχή της Victoria Hislop, του Γιάννη Πάσχου, του Mίνου Ευσταθιάδη και του Alex Preston, προσελκύοντας το ενδιαφέρον του ελληνικού και βρετανικού αναγνωστικού κοινού. Τον συντονισμό του πάνελ ανέλαβαν οι μεταφράστριες Μίκα Προβατά- Carlone και Αλεξάνδρα Σαμοθράκη και η Σίσσυ Παπαθανασίου.
Στη συζήτηση αναδείχθηκε ο καθοριστικός ρόλος της μετάφρασης στη διεθνή πορεία ενός βιβλίου. Οι συμμετέχοντες μίλησαν για τις αρετές μιας καλής μετάφρασης και για τη σχέση εμπιστοσύνης που αναπτύσσεται ανάμεσα σε συγγραφείς και μεταφραστές. Ο Γιάννης Πάσχος και η Victoria Hislop συμφώνησαν ότι διατηρούν μια στενή και συχνά φιλική σχέση με τους μεταφραστές των έργων τους, υπογραμμίζοντας ότι η μετάφραση δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία αλλά και μια πράξη αγάπης προς το κείμενο που αναπόφευκτα ωθεί το συγγραφέα να αγαπήσει κα τον μεταφραστή του.
Από την πλευρά του, ο Alex Preston συμφώνησε με την παλιά ιταλική ρήση «traduttore, traditore», σύμφωνα με την οποία η μετάφραση εμπεριέχει αναπόφευκτα και ένα στοιχείο «προδοσίας», καθώς καμία γλώσσα δεν μπορεί να αποδώσει απόλυτα όλες τις αποχρώσεις μιας άλλης. Η γνώση του για την έννοια της προδοσίας είναι επιπλέον βαθιά εμπειρική, καθώς το τελευταίο του βιβλίο, A Stranger in Corfu (Canongate), αφορά μια ανεπιθύμητη ομάδα πρώην κατασκόπων που «αποσύρονται» με το στίγμα του προδότη από την υπηρεσία Mi6 στο νησάκι Βίδο, στην Κέρκυρα.
Η Κατερίνα Φράγκου, λογοτεχνική πράκτορας, μίλησε για τις δυσκολίες αλλά και τις δυνατότητες προώθησης της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στις αγγλόφωνες αγορές. Παρέμβαση έκανε επίσης ο Camel West, από το λογοτεχνικό περιοδικό Riveter του Ευρωπαϊκού Δικτύου Λογοτεχνίας, υπογραμμίζοντας τη σημασία των περιοδικών και των εκδοτικών πρωτοβουλιών που δίνουν χώρο σε μεταφρασμένα κείμενα.
Σε ερώτηση για το κατά πόσο γνωρίζουν τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, οι δύο Βρετανοί συγγραφείς παραδέχτηκαν με ειλικρίνεια ότι η επαφή τους με αυτήν παραμένει περιορισμένη — σχεδόν απολογητικά, όπως σχολιάστηκε στη συζήτηση. Ανέφεραν ότι έχουν συναντήσει ορισμένα έργα που κυκλοφορούν στα αγγλικά, όπως εκδόσεις από τον εκδοτικό οίκο Aiora Press, ωστόσο τόνισαν ότι στο αγγλόφωνο εκδοτικό τοπίο υπάρχουν πολύ περισσότερες διαθέσιμες μεταφράσεις έργων της αρχαιοελληνικής και της κλασικής γραμματείας σε σύγκριση με τη σύγχρονη ελληνική παραγωγή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η συζήτηση γύρω από τη σχέση των συγγραφέων με την ελληνική θάλασσα, η οποία –όπως παραδέχθηκαν– αποτελεί για τον καθένα πηγή έμπνευσης αλλά και προσωπικής απόλαυσης. Για τη Victoria Hislop, η γοητεία βρίσκεται κυρίως στο ελληνικό φως, που –όπως σημείωσε– δημιουργεί μια μοναδική ατμόσφαιρα στα τοπία και στις ιστορίες που τοποθετεί στην Ελλάδα.
Ο Alex Preston μίλησε επίσης για την αγάπη του για την κολύμβηση στη θάλασσα, αποκαλύπτοντας ότι έχει διασχίσει δύο φορές κολυμπώντας τον Ελλήσποντο, σε μια πρόκληση που συνδυάζει τη φυσική αντοχή με τον ιστορικό συμβολισμό της διαδρομής.
Από την πλευρά του, ο Μίνως Ευσταθιάδης αναφέρθηκε στη σχέση του με τη θάλασσα μέσα από το σερφ, που –όπως είπε– του προσφέρει μια αίσθηση ελευθερίας και άμεσης επαφής με το φυσικό στοιχείο. Παράλληλα, διατύπωσε μια πιο στοχαστική άποψη για τη βαθύτερη έλξη που ασκεί η θάλασσα στους ανθρώπους, υποστηρίζοντας ότι ίσως την αγαπάμε επειδή προερχόμαστε από αυτή: η ζωή, όπως ανέφερε, ξεκινά μέσα στο αμνιακό υγρό, ένα υδάτινο περιβάλλον που θυμίζει τη θάλασσα.
Ο Γιάννης Πάσχος, ο οποίος είναι και καθηγητής ιχθυολογίας, μίλησε για τη θάλασσα μέσα από μια προσωπική οπτική, τονίζοντας ότι η γνώση του θαλάσσιου κόσμου επηρεάζει συχνά τον τρόπο που παρατηρεί την πραγματικότητα αλλά πως η ατένιση της ίδιας της θάλασσας συχνά τον εμποδίζει από το να γράψει και δημιουργεί μια αέναη διαδρομή μεταξύ βουνού και θάλασσας που λειτουργεί για αυτόν ως μια νέα θάλασσα.
Στη συζήτηση παρενέβησαν επίσης οι Rose Dew και Alan Gillott, εκδότες του Γιάννη Πάσχου στο Ηνωμένο Βασίλειο (Stairwell Books), οι οποίοι συμφώνησαν ότι χρειάζεται μεγαλύτερη θεσμική και εκδοτική στήριξη προκειμένου να κυκλοφορήσουν περισσότερα έργα σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στις αγγλόφωνες αγορές.
Τη θέση αυτή επανέλαβαν και την επόμενη ημέρα, σε δεύτερη εκδήλωση σε συντονισμό της Μαρίας Παπαϊωάννου και του Γιώργου Μουρούτη με την Κασσιανή Μπένου, τον Γιώργο Περράκη και την Άννα Αφεντουλιδου που πραγματοποιήθηκε στο ελληνικό περίπτερο στον εκθεσιακό χώρο του Olympia London. Εκεί, κατά την παρουσίαση για το πρόγραμμα Greeklit, σημειώθηκε ότι η πλειονότητα των επιχορηγήσεων μετάφρασης αφορά γλώσσες όπως τα γαλλικά, τα ισπανικά και άλλες μικρότερες ευρωπαϊκές αγορές, ενώ τα αγγλικά εμφανίζουν σχεδόν μηδενική παρουσία. Το στοιχείο αυτό προκάλεσε εντύπωση στους Βρετανούς εκδότες, οι οποίοι επισήμαναν ότι η ενίσχυση των μεταφράσεων προς τα αγγλικά θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαντικός μοχλός για τη διεθνή παρουσία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Παρουσιάστηκε επίσης η Εταιρεία Συγγραφέων και οι δράσεις της, ενώ ανάμεσα στους παρευρισκόμενους βρέθηκε και ο διακεκριμένος βρετανός ελληνιστής Roderick Beaton.
Αξιοσημείωτο είναι πως διαφορετικοί Βρετανοί εκδότες σχολίασαν ότι τόσο ο Γιάννης Πάσχος όσο και ο Μίνως Ευσταθιάδης που, ειρίσθω εν παρόδω, έχουν διακριθεί με κρατικά λογοτεχνικά βραβεία και φιγουράρουν συχνά στις βραχείες λίστες βραβείων Αναγνώστη, διαθέτουν τις συγγραφικές δυνατότητες, την ιδιαίτερη φωνή και την ανθρωποκεντρική αλλά και τολμηρή ματιά που τους καθιστούν ικανούς να προσεγγίσουν ξένες αγορές, προσφέροντας έργα με μοναδική ταυτότητα και διεθνή απήχηση.
Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν τόσο στο Hellenic Centre όσο και την επόμενη ημέρα στον εκθεσιακό χώρο ανέδειξαν την αυξανόμενη ανάγκη για ουσιαστική στήριξη της μετάφρασης, ώστε περισσότερες ελληνικές φωνές να μπορέσουν να ακουστούν στο διεθνές λογοτεχνικό τοπίο.
