«Ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος παλεύει να γεννηθεί· τώρα είναι η εποχή των τεράτων.» — Αντόνιο Γκράμσι. Η φράση αυτή μοιάζει να περιγράφει με ακρίβεια τη δική μας εποχή. Ζούμε σε έναν χρόνο μετάβασης. Όσα θεωρούσαμε σταθερά κλονίζονται, ενώ το καινούργιο δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει το πρόσωπό του. Ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα, και εμείς στεκόμαστε σε ένα ενδιάμεσο σημείο: ούτε στο παλιό ούτε ακόμη στο νέο. Σε αυτή τη ρωγμή της ιστορίας εμφανίζονται τα «τέρατα».
Με τον τίτλο “Παραδείσια τέρατα” εγκαινιάζεται στο Λόφο ομαδική έκθεση σε επιμέλεια Έλενας Πόκα. Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Λεωνίδας Παπαδόπουλος, Καλλίνα Μαϊοπούλου, Αριστέα Χαρωνίτη, Φίλιππος Παπαδόπουλος, Ρόρι Ο’ Κόνορ, Θεόδωρος Σταματόγιαννης, Κωνσταντίνος Παναπακίδης, Νέλα Μίλικ, Λαμπρινή Κωστίκα, Ελισάβετ Καλπαξή, Έλενα Πόκα, Ανν Σαπτρίν. (Διάρκεια έκθεσης 5/3-5/4)
Τα σημερινά τέρατα δεν είναι απαραίτητα τρομακτικά στην όψη. Τα λέπια τους καθρεφτίζουν τον ουρανό και τα φτερά τους είναι τόσο οικεία σαν να τα έχουμε φτιάξει εμείς. Δεν κραυγάζουν ούτε απειλούν ανοιχτά. Συχνά εμφανίζονται όμορφα, ελκυστικά, υποσχόμενα ευκολία και πρόοδο. Μιλούν στο όνομα της ανάπτυξης, της τεχνολογίας, της ασφάλειας, της ελευθερίας. Όμως, μέσα από αυτή τη γοητεία, επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο που σκεφτόμαστε και ζούμε. Διαμορφώνουν τις επιθυμίες μας, οργανώνουν τις συνήθειές μας, καθορίζουν τις επιλογές μας. Είναι «παραδείσια» γιατί μας ανοίγουν την αγκαλιά τους και μας υπόσχονται όλα όσα νομίζουμε πως επιθυμούμε — επιθυμίες που τα ίδια έχουν σιωπηλά καλλιεργήσει μέσα μας. Και είναι «τέρατα» γιατί η εξουσία τους δεν υψώνει φωνή ούτε σηκώνει απειλή· απλώνεται αθόρυβα, διαπερνά τις σκέψεις και τις συνήθειές μας και μας καθοδηγεί χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Η ιδέα του τέρατος συνοδεύει τον άνθρωπο από την αρχή της ιστορίας του. Στο σπήλαιο του Σοβέ, πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια, εμφανίζονται μορφές υβριδικές: μισός άνθρωπος, μισό ζώο. Από τότε, το τέρας γίνεται ένας τρόπος να δοθεί σχήμα στο άγνωστο και στο υπερφυσικό. Είναι μια γλώσσα για να μιλήσουμε για όσα δεν μπορούμε να εξηγήσουμε.
Στην ελληνική μυθολογία συναντούμε τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, μορφές που στέκονται ως δοκιμασίες στον δρόμο των ανθρώπων. Σε άλλες εποχές, τα τέρατα αλλάζουν μορφή: γίνονται ο Γκοτζίλα ή τα γιγάντια πλάσματα της ταινίας Pacific Rim. Κάθε εποχή δημιουργεί τα τέρατά της σύμφωνα με τους δικούς της φόβους — τον πόλεμο, την καταστροφή, την ανεξέλεγκτη δύναμη της τεχνολογίας.
Τα τέρατα δεν είναι μόνο απειλές. Είναι και καθρέφτες. Στην Οδύσσεια, οι συναντήσεις με παράξενα όντα δεν είναι απλώς περιπέτειες· είναι δοκιμασίες χαρακτήρα. Το τέρας φανερώνει την αντοχή, την επιθυμία, αλλά και τα όρια του ανθρώπου. Μέσα από αυτό, ο άνθρωπος γνωρίζει καλύτερα τον εαυτό του.
Στη σύγχρονη κοινωνία, τα τέρατα δεν κατοικούν μόνο στη φαντασία. Παίρνουν τη μορφή θεσμών, μηχανισμών, τεχνολογικών συστημάτων, εικόνων και προτύπων που επηρεάζουν βαθιά τη ζωή μας. Δεν επιβάλλονται πάντα με βία. Συχνά λειτουργούν μέσα από τη συνήθεια, την ευκολία, την υπόσχεση μιας καλύτερης ζωής. Μας κάνουν να αισθανόμαστε ελεύθεροι, ενώ ταυτόχρονα ορίζουν τα όρια μέσα στα οποία κινούμαστε.
Η έκθεση «Παραδείσια Τέρατα» προσπαθεί να φωτίσει αυτή τη λεπτή σχέση ανάμεσα στη γοητεία και στον έλεγχο. Δεν εστιάζει μόνο στον φόβο, αλλά κυρίως στην έλξη. Γιατί το πιο ισχυρό τέρας δεν είναι εκείνο που μας τρομάζει, αλλά εκείνο που μας σαγηνεύει.
Το βιβλίο της έκθεσης έχει εκδοθεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό.
Η έκθεση θα πλαισιωθεί με πλήθος εκδηλώσεων, συζητήσεων και περφόρμανς με πρώτη την Πέμπτη 12/3 με θέμα “Στον καιρό των τεράτων”.
