της Όλγας Σελλά
Πήγαμε κουβαλώντας, οι περισσότεροι και οι περισσότερες από το κοινό, τις μνήμες μας. Που πηγαίνουν 30 χρόνια πίσω, τότε που πρωτοείδαμε την παράσταση «Κοινός Λόγος», την εναρκτήρια του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, στη μισογκρεμισμένη αυλή της παλιάς ζυθαποθήκης. Από τότε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, που την είχε σκηνοθετήσει τότε, το καλοκαίρι του 1997, την παρουσίασε κι άλλες φορές, με άλλες ηθοποιούς από εκείνες που μετείχαν στην πρώτη παράσταση.
Φέτος, με αφορμή τα γενέθλια των 30 χρόνων του, το Θέατρο του Νέου Κόσμου αποφάσισε να την ξαναδείξει εντελώς διαφορετικά στο κοινό. Προσκάλεσε γι’ αυτό μια νέα σκηνοθέτιδα, μουσικό και περφόρμερ, την Λουίζα Κωστούλα (Violet Louise), που δουλεύει με εντελώς άλλον τρόπο και της πρότεινε να συνομιλήσει, μέσω της δικής της σκηνικής γλώσσας, με την παλιά παράσταση.
Το εγχείρημα είχε πολύ ενδιαφέρον. Γιατί δεν μας καλούσε απλώς να δούμε, να συγκινηθούμε και να νοσταλγήσουμε μέσω μιας παλιάς θεατρικής ανάμνησης, την οποία θα ξαναβλέπαμε προφανώς με άλλες ηθοποιούς ή με κάποιες αλλαγές στη σκηνική της όψη, αλλά γιατί κυρίως μας καλούσε να δούμε, εκεί μπροστά μας, δύο εντελώς διαφορετικούς τρόπους, δύο εντελώς διαφορετικές φόρμες και «γλώσσες», μέσω των οποίων αναμοχλεύονται τα συναισθήματα. Κι αν τότε, 30 χρόνια πριν, ο καθαρός λόγος, ο «Κοινός Λόγος», ο τρόπος που εμπιστεύτηκαν οι απλοί άνθρωποι τις μνήμες τους στην Έλλη Παπαδημητρίου, για όσα έζησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή, στην Κατοχή και τον Εμφύλιο, ήταν ο δρόμος της αφύπνισης του συναισθήματος και της σκέψης, σήμερα, στον 21ο αιώνα, το συναίσθημα με άλλους τρόπους έρχεται στην επιφάνεια. Με την εικόνα κυρίως ή με τους ήχους, ή με τον συνδυασμό ήχου και εικόνας. Και με τη συμβολή της τεχνολογίας προφανώς.
Κι αυτό ακριβώς έκανε η Violet Louise. Έστησε στη Κεντρική Σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου μια μεγάλη οθόνη κι εκεί προβάλλονταν, κυρίως, σκηνές από την πρώτη παράσταση. Στη σκηνή υπήρχαν επίσης μια μεγάλη κονσόλα, μέσω της οποίας διαχειριζόταν ένα σωρό πράγματα, ένα μικρό κιλίμι που πάνω του είχε μπακίρια, μια παλιά βαλίτσα, λίγα λουλούδια κι ένα τύμπανο, και σε μιαν άκρη της σκηνής υπήρχε ένας προτζέκτορας, μέσω του οποίου προβάλλονταν στον τοίχο ή στη μεγάλη οθόνη στο κέντρο της σκηνής, εικόνες, που εκείνη τη στιγμή μπροστά μας δημιουργούσε με κάρβουνο η Violet Louise.
Ο μετρονόμος πάνω στο τραπέζι που βρισκόταν η κονσόλα μετρούσε το χρόνο, στις διάφορες διαστάσεις του. Εκείνον που μας χωρίζει από τα γεγονότα που κατέγραψε η Έλλη Παπαδημητρίου, εκείνον που έχει περάσει από την πρώτη παράσταση, εκείνον που απομένει μέχρι ν’ αρχίσει ετούτη η παράσταση, η καινούργια.
Μια εναλλασσόμενη διαδικασία ήταν η παράσταση που έστησε η Violet Louise. Που απαιτεί ακρίβεια και διαρκή εγρήγορση κι ας φαίνεται απλή. Που ξεκινάει μ’ ένα ωραίο εύρημα, αφού η Violet Louise έχει καταγράψει τις αναμνήσεις της θείας της, που αναφέρονται στα πρόσωπα της οικογένειάς της. Και μετά βλέπουμε σκηνές της παλιάς παράστασης, έτσι όπως προβάλλονται στην οθόνη, με την κόπια να είναι επεξεργασμένη με μια σέπια σε αποχρώσεις πορτοκαλοκόκκινες. Η Σούλα Αθανασιάδου, η Ανθή Ανδρεοπούλου, η Όλγα Δαμάνη, η Μαρία Κατσανδρή και η Τζίνη Παπαδοπούλου είναι ξανά μπροστά μας, και αφηγούνται, χορεύουν, θυμούνται, δακρύζουν… Κι αμέσως μετά η Violet Louise περιγράφει, όσα άκουσε και ακούσαμε, με τα σκίτσα που φτιάχνει με το κάρβουνο, με τα τραγούδια της, με τους ήχους των αντικειμένων που έχει γύρω της. Τα συναισθήματα που εκμαιεύει ο λόγος, σήμερα εικονοποιούνται. Κι όταν δεν γίνονται εικόνες, γίνονται τραγούδια, ή ήχοι διάφοροι. Σαν να μπαίνει διαρκώς ένα εμπόδιο στην έκφραση των συναισθημάτων. Σαν η εικόνα και το τραγούδι να διαμορφώνει ένα σύνορο, ώστε να εμποδίσει το ράγισμα, τη συγκίνηση, το δάκρυ…
Κι όμως η Violet Louise επέλεξε μερικά τα πιο πικρά αποσπάσματα των αφηγήσεων που συγκέντρωσε η Έλλη Παπαδημητρίου, μερικές από τις πιο πικρά και επώδυνα βιώματα που έζησαν εκείνες οι γυναίκες, είτε στα χρόνια της Μικρασιατικής Καταστροφής, είτε στην Κατοχή, είτε στον Εμφύλιο… Είναι το σημερινό «χρώμα» του κόσμου που διαμόρφωσε τις επιλογές της; Ίσως.
Αυτή ήταν η μία παρατήρηση. Η άλλη είναι τεχνικού και σκηνικού περιεχομένου: οι προβολές μέσω προτζέκτορα εμφανίζονταν στον πλάγιο τοίχο της Κεντρικής Σκηνής του Θεάτρου του Νέου Κόσμου και δεν ήταν πάντα εύκολο να γίνουν αντιληπτές οι εικόνες, που ιστορίες αφηγούνταν κι αυτές. Ενώ όταν οι εικόνες προβάλλονταν στην κεντρική οθόνη, η αίσθηση ήταν εντελώς διαφορετική. Με αποκορύφωμα τις τελευταίες σκηνές, όταν το αρχειακό υλικό της πρώτης παράστασης ανακατεύεται με έναν ολόκληρο κόσμο με κόμικ, δίνοντας μια νέα εικόνα, συναρπαστική.
Και η παράσταση έκλεισε όπως ακριβώς άρχισε: με την αφήγηση της θείας της Violet Louise και με την υπόκλιση των ηθοποιών εκείνης της πρώτης παράστασης. Δίπλα τους υποκλίνεται και η σημερινή δημιουργός του «Κοινού Λόγου». Μια παράλληλη διαδρομή, διαφορετική. Που άντλησε από το παρελθόν για να γίνει κάτι διαφορετικό. Με τη γλώσσα και τα υλικά της σημερινής τέχνης. Είχε πολύ ενδιαφέρον. Γιατί στη διάρκεια μιας παράστασης περπατήσαμε έναν αιώνα και περισσότερο. Με το ίδιο αρχικό υλικό, τις παλιές μαρτυρίες, που σήμερα αλλιώς πλάθονται, αλλιώς προσεγγίζονται, αλλιώς παρουσιάζονται, αλλιώς εισπράττονται.
Η ταυτότητα της παράστασης
Κείμενο: Έλλη Παπαδημητρίου, Σκηνοθεσία – Ηχητική / Μουσική σύνθεση – Live performance ήχου & εικόνας – Αφήγηση – Τραγούδι – Σχέδια με κάρβουνο: Λουίζα Κωστούλα (Violet Louise), Παραγωγή οπτικού υλικού – Σχεδιασμός συστήματος LED φωτισμού και συστήματος πολυμέσων – Ψηφιακές επεξεργασίες: Βασίλης Κουντούρης (studio 19), Ηχοληψία – Mastering – Ηχογραφήσεις – Σχεδιασμός ήχου: Κώστας Μπώκος, Επεξεργασία αρχειακού υλικού: – Post-production studio19, Επιμέλεια κίνησης – Βοηθός σκηνοθέτη: Φωτεινή Μελετιάδου, Συνεργάτης στη δημιουργική έρευνα: Κωνσταντίνος Μπλάθρας, Τεχνικός σχεδιασμός: TTT (The Perfect Team), Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας.
Θέατρο του Νέου Κόσμου (Αντισθένους 7 και Θαρύπου)
Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 9μ.μ., Τετάρτη και Κυριακή στις 8μ.μ. Μέχρι τις 11 Οκτωβρίου.
