της Όλγας Σελλά
«Βρήκα μια έμπνευση σ’ αυτό το κείμενο, που με πάει παραπέρα» μας έλεγε πριν λίγο καιρό ο σκηνοθέτης Θωμάς Μοσχόπουλος. Αναφερόταν στην τραγωδία «Ίων» του Ευριπίδη, την οποία θα σκηνοθετήσει και με την οποία θα ολοκληρωθεί το φετινό Φεστιβάλ Επιδαύρου, στα τέλη Αυγούστου, στις 28 και 29 Αυγούστου συγκεκριμένα.
Η παράσταση όμως κάνει πρεμιέρα μεθαύριο Πέμπτη, στις 16 Ιουλίου, στη Λευκωσία. Γιατί αυτή η παράσταση είναι ταυτόχρονα και η επιστροφή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (ΘΟΚ) στο Φεστιβάλ Επιδαύρου, με δική του παραγωγή (τα τελευταία χρόνια μετείχε ως συμπαραγωγός σε παραστάσεις).
Και είναι αυτή η δεύτερη συνεργασία του Θωμά Μοσχόπουλου με τον ΘΟΚ (είχε προηγηθεί «Ο Επιθεωρητής» του Νικολάι Γκόγκολ, τη σεζόν 2024-25, που παρουσιάστηκε στη Λευκωσία). «Η συνεργασία ήταν κάτι περισσότερο από καλή και αρμονική» μας είπε ο πρόεδρος του Δ.Σ. του ΘΟΚ, Παντελής Βουτουρής. Οπότε την επανέλαβαν.
Είναι η τέταρτη σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου στην Επίδαυρο. Έχουν προηγηθεί η υπέροχη «Άλκηστις» του Ευριπίδη το 2009, οι «Τραχίνιες» του Σοφοκλή το 2013 και «Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων», του Ευριπίδη επίσης, το 2015. Και είναι η τέταρτη φορά που καταπιάνεται με τον Ευριπίδη, αν στις προηγούμενες προστεθεί και η αξέχαστη παράστασή του «Βάκχες», που παρουσιάστηκε στην Πειραιώς 260, το 2008.
Αυτή τη φορά επανέρχεται στον Ευριπίδη, και σ’ ένα από τα λιγότερο παιζόμενα έργα του, ένα έργο «ασυνήθιστο», επιχειρώντας να αναδείξει το παιγνιώδες, ειρωνικό και αμφίσημο ύφος του, αλλά και τη συγκίνηση που περιέχει. Μια τραγωδία με κωμικά επεισόδια και αίσιο τέλος.
Ο «Ίων» κινείται μεταξύ τραγικού και κωμικού, μύθου και ρεαλισμού, μυστικισμού και σκεπτικισμού και θέτει ζητήματα όπως η ταυτότητα, η νομιμότητα, η πάλη των τάξεων, η εξαπάτηση, η σεξουαλική βία, η επιβεβλημένη εξουσία, η ηθική θεών και αρχόντων, και έχει χαρακτηριστεί ως «περιπλεγμένη τραγωδία». Σ’ αυτό το έργο στο επίκεντρο βρίσκεται μια κακοποιημένη γυναίκα (η Κρέουσα την οποία υποδύεται η Στέλλα Φυρογένη και το νόθο παιδί της ο Ίων, που υποδύεται ο Γιάννης Τσουμαράκης), κι όχι κάποια βασιλική γενιά. Αντιθέτως καταδεικνύει τους ηθικούς συμβιβασμούς, και την ίδια στιγμή αμφισβητεί την ηθική ανωτερότητα των θεών.
Στο έργο όλα συμβαίνει στο Ιερό Μαντείο των Δελφών. Εκεί καταφθάνουν η Κρέουσα, κόρη του μυθικού ιδρυτή της Αθήνας Ερεχθέα, και ο σύζυγός της Ξούθος (Νεοκλής Νεοκλέους), αναζητώντας χρησμό έπειτα από χρόνια ατεκνίας. Ο Απόλλωνας, επιχειρώντας να οδηγήσει τα πράγματα προς μια προδιαγεγραμμένη τάξη, αποκαλύπτει ψευδώς στον Ξούθο πως ο πρώτος νέος που θα συναντήσει βγαίνοντας από το ιερό είναι ο γιος του. Ο νέος αυτός είναι ο Ίων, ένας άγνωστης καταγωγής υπηρέτης του ναού, μεγαλωμένος στους Δελφούς υπό την προστασία του θεού.
Καθώς οι αποκαλύψεις διαδέχονται η μία την άλλη, η Κρέουσα έρχεται αντιμέτωπη με το τραύμα, την οργή και την αίσθηση αδικίας που τη συνοδεύουν όλα αυτά τα χρόνια. Το έργο κορυφώνεται με την αναγνώριση μητέρας και γιου και με την παρέμβαση της Αθηνάς, που αποκαθιστά την τάξη και προαναγγέλλει το μέλλον του Ίωνα και των ελληνικών φύλων.
Μία ακόμη καινοτομία της παράστασης είναι ο μικτός χορός (ανδρικός και γυναικείος), σε αντίθεση με την ευριπίδεια τραγωδία όπου ο χορός είναι γυναικείος (οι θεραπαινίδες της Κρέουσας), επιλογή που συνδέεται άμεσα με τη σκηνοθετική προσέγγιση.
Η παράσταση θα ξεκινήσει τη διαδρομή της από την Κύπρο: 16, 17 και 18 Ιουλίου στο Αμφιθέατρο Μακάριος Γ΄ Σχολής Τυφλών, στη Λευκωσία. Στις 22 Ιουλίου θα παρουσιαστεί στο Παττίχειο Δημοτικό Αμφιθέατρο Λάρνακας και στις 24 Ιουλίου στο Αρχαίο Θέατρο Κουρίου.
Η διαδρομή της θα ολοκληρωθεί στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 28 και 29 Αυγούστου.
* Το κείμενο συνοδεύουν οι πρώτες φωτογραφίες από την παράσταση, τα σκηνικά και τα κοστούμια που υπογράφει ο Βασίλης Παπατσαρούχας.
Η ταυτότητα της παράστασης
Σκηνοθεσία-Μετάφραση-Δραματουργική επεξεργασία: Θωμάς Μοσχόπουλος, Συνεργάτης Σκηνοθέτης: Μάριος Κακουλλής, Σκηνικά-Κοστούμια: Βασίλης Παπατσαρούχας, Μουσική σύνθεση-Σχεδιασμός ηχοτοπίων-Μουσική διδασκαλία: Nama Dama, Κίνηση-Χορογραφία: Φώτης Νικολάου, Σχεδιασμός φωτισμού: Γεώργιος Κουκουμάς
Καλλιτεχνική διεύθυνση οπτικής ταυτότητας: Βασίλης Παπατσαρούχας
Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ορέστης Λαζούρας
Συνεργάτιδα παραγωγής: Ελένη Νικολάου, Φωτογραφίες: Δημήτρης Λούτσιος
Παίζουν
Ίων: Γιάννης Τσουμαράκης
Κρέουσα: Στέλα Φυρογένη
Ξούθος: Νεοκλής Νεοκλέους
Παιδαγωγός: Βαλεντίνος Κόκκινος
Ερμής: Ανδρέας Κουτσόφτας, Βασίλης Χαραλάμπους
Αθηνά: Μαργαρίτα Ζαχαρίου
Πυθία: Ιωάννης Βαρβαρέσος
Δούλος: Δημήτρης Αντωνίου
Χορός: Βασίλης Αθανασόπουλος, Γρηγόρης Γεωργίου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Μαρία Δράκου, Ιωάννα Κορδάτου, Θεοφάνης Κοσμάς, Μάριαν Κυπριανού, Δημήτρης Λαγούτης, Πέλλα Μακροδημήτρη, Θεόφιλος Μανόλογλου, Αθηνά Μουστάκα, Χρήστος Παπαδόπουλος, Χριστίνα Παπαδοπούλου, Ιωάννα Παπαμιχαλοπούλου, Κρις Σπύρου, Μαρία Τσιάκκα
Μουσικοί επί σκηνής: Nama Dama, Νικόλας Τσαγγάρης, Ζήνωνας Οικονομίδης
