της Όλγας Σελλά
«Για να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη μου, για να συνεχίσω να υπάρχω κάπου, θα μπορούσε ίσως ένας ηθοποιός, δεν ξέρω, να ανεβεί σε μια καρέκλα και να πει ‘Ζωρζ σ’ αγαπώ’ σ’ όλες τις γλώσσες;
Θα μπορούσατε να βάλετε τη Συμφωνία αρ. 5 του Γκούσταβ Μάλερ που χαλαρώνει το στομάχι και που θα είναι η μουσική του δικού μου θανάτου;
Να τοποθετήσετε λουλούδια παντού.
Να πείτε ένα καθησυχαστικό ανέκδοτο για το θάνατο.
Να χορέψετε τη σαρντάνα. Είναι ο χορός της περιοχής απ’ όπου κατάγομαι και μου φέρνει στο νου μνήμες απ’ όλη την παιδική μου ηλικία.
Να βάλετε κάπου στην άκρη κάτι να πιει και να φάει κανείς.
Και ν’ ανάψετε μια μικρή φωτιά σε περίπτωση που ξανάρθω».
Αυτές ήταν οι τελευταίες επιθυμίες του Ζωρζ, που είχε Αλτσχάιμερ, επέλεξε την υποβοηθούμενη αυτοκτονία και είχε άγχος μήπως ξεχάσει κάτι απ’ όλα αυτά, γιατί «για να πεθάνω πρέπει να θυμάμαι» έλεγε αυτοσαρκαζόμενος.
Και είναι ένα απόσπασμα από το έργο «Ιεροτελεστία» του Γάλλου θεατρικού συγγραφέα Guillaume Poix, που πριν λίγες μέρες ξεκίνησε τη διαδρομή του στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» στο Εθνικό Θέατρο. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Χρήστος Θεοδωρίδης.
Εμπνεόμενος από 300 συνεντεύξεις που πάρθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας, το 2020 και το 2021, όταν ο φόβος του θανάτου και το αίσθημα της μοναξιάς ήταν πολύ ισχυρά, ο Guillaume Poix γράφει την Ιεροτελεστία (Un Sacre), ακολουθώντας μια ιδέα της Γαλλίδας σκηνοθέτριας θεάτρου και όπερας Lorraine de Sagazan. Σ’ αυτές προστέθηκαν τρεις νέες ιστορίες που σχολιάζουν την ελληνική πραγματικότητα, γραμμένες από την Ιζαμπέλα Κωνσταντινίδου. Αυτές οι συνεντεύξεις αφηγούνται ένα χρονικό απώλειας –κάθε είδους-, αλλά και αναμνήσεων, και αγάπης, και συγχώρεσης, και ειλικρίνειας, και τόλμης, και ονείρων, και επιθυμιών, και παράπονου, και οργής, και έκρηξης, και ενοχών, και συγνώμης, και τεράστιας τρυφερότητας.
Ένα έργο που μιλάει για το θάνατο; Όχι ακριβώς. Ένα έργο που μιλάει για τη θέση του θανάτου στη ζωή, για την ιεροτελεστία του, για τη βιασύνη της καθημερινότητας που κυριαρχεί και απορροφά τις παρηγορητικές τελετουργίες του, για τον τρόπο που τον αντιμετωπίζουμε, για τη διαδικασία του πένθους που αποσιωπάται, παραμερίζεται ή εργαλειοποιείται, για τη θνητότητα όσων μας περιβάλλουν (ανθρώπων, πραγμάτων, σχέσεων). Ένα έργο που μιλάει για ό,τι χάθηκε ή για ό,τι μπορεί να χαθεί. Γι’ αυτό και ξεκινάει με την αφήγηση της Ρενάτα Μαριάνι (Ιωάννα Μαυρέα), που ήταν η τελευταία μοιρολογίστρα στο χωριό της, το Μπαλάν στην Κορσική. Γιατί κάποτε δινόταν χρόνος σε όλα, και στο θάνατο. Ένα έργο που μιλάει, κυρίως, για ό,τι υπήρξε, για ό,τι καθόρισε τη ζωή των ανθρώπων (τόπους, ανθρώπους, γεγονότα). Ένα έργο που μιλάει για τη ζωή χωρίς να αποσιωπά αυτό που δεν μπορεί να παραλειφθεί: το τέλος. Το γνωρίζει καλά αυτό, εκείνη που «ντυνόταν ένα δάκρυ», η Ρενάτα, η τελευταία μοιρολογίστρα. «Σήμερα οι άνθρωποι φαίνεται σαν να φοβούνται, ακόμη κι αν είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο να πεθαίνεις. Φαίνεται ότι δεν είμαστε ικανοί πια σήμερα ν’ αντιμετωπίσουμε το θάνατο. Είναι πάρα πολύ κακό. Γιατί, τι φαντάζεστε καλέ; Ότι θα πάψει ποτέ να υπάρχει;», λέει με απόλυτη επίγνωση.
Ο Χρήστος Θεοδωρίδης μάς έχει γνωρίσει πλέον το διακριτό σκηνοθετικό του στίγμα («Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου», «Σ’ εσάς που με ακούτε», «Ένα συνέδριο για το Ιράν») και σ’ αυτά τα βήματα βάδισε και σε τούτη την παράσταση. Με τους ηθοποιούς του να αφηγούνται ξεχωριστά την ιστορία τους, με ωραία διαχείριση του σκηνικού χώρου (με κλειστή την αυλαία στην αρχή, που άνοιγε για να φωτίσει το περιβάλλον του αφηγητή), με φωτισμούς που είχαν σημαντικό ρόλο στις αφηγήσεις και στις εναλλαγές του σκηνικού χώρου, με πολλή μουσική –σε αναμνήσεις μουσικές παρέπεμπε κι εκείνη- και μ’ εκείνα τα ξέφρενα ξεσπάσματα χορού, που μοιάζει με κάθαρση, και επιμελήθηκε, και τούτη τη φορά, η Ξένια Θεμελή. Ο Χρήστος Θεοδωρίδης άγγιξε αυτό το ιδιαίτερο και ευαίσθητο έργο, με σεβασμό, με φαντασία, με ευαισθησία, βάζοντας τις κατάλληλες «δόσεις» αποφόρτισης σ’ ένα θέμα δύσκολο, που είναι απλώς η ζωή. Και εμπιστεύτηκε στις ερμηνείες (κάνοντας ένα εύστοχο καστ) και παλαιότερους συνεργάτες του (Ελευθερία Αγγελίτσα, Γιώργος Κισσανδράκης), και ηθοποιούς με μακρά πορεία στο σανίδι (Ιωάννα Μαυρέα, Ανδρέας Νάτσιος, Μαρία Μπαγανά), αλλά και πολλούς νέους ηθοποιούς, για μερικούς από τους οποίους αυτή η παράσταση ήταν η πρώτη τους εμφάνιση στη σκηνή. Σαν τις διαφορετικές φωνές που ακούγονται στο έργο. Όλοι και όλες προσέγγισαν τους χαρακτήρες που υποδύθηκαν με τρόπο που μας έγιναν οικείοι, γνώριμοιk. Ξεχώρισα περισσότερο –και στις ιστορίες και στις ερμηνείες- τον Ζωρζ του Ανδρέα Νάτσιου και τη Ρενάτα, την τελευταία μοιρολογίστρα, της Ιωάννας Μαυρέα. Και ήταν απολαυστική η παρουσία του Κωνσταντίνου Κρομμύδα και του Χρήστου Τζον Μούσλι, που αποτέλεσαν το «μουσικό συγκρότημα» της παράστασης.
Ήταν αναμφίβολα ένα έργο σύγχρονο, που με μια πολύ πρωτότυπη ιδέα άγγιξε ιστορίες ανθρώπων που προσπερνάμε, αλλά είναι δίπλα μας. Ένα έργο που κατάφερε να εικονίσει πρόσωπα μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, με διαφορετικά έθιμα, με διαφορετικές καταγωγές, με διαφορετικές θρησκείες και κουλτούρες. Δεν ήταν όλες οι ιστορίες ισάξιες. Κάποιες ήταν πιο δυνατές από τις άλλες. Μια διαφορετική επιλογή των ιστοριών θα μείωνε και τη διάρκεια της παράστασης. Κι αυτό ήταν το μόνο μειονέκτημα μιας παράστασης που μας γνώρισε ένα ιδιαίτερο σύγχρονο έργο, που είχε ευαισθησία, αυθεντικότητα, πρωτοτυπία, ουσία. Ένα έργο που ύμνησε τη ζωή, αγγίζοντας την απώλειά της.
Η ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση: Δήμητρα Κονδυλάκη, Δραματουργική επεξεργασία: Χρήστος Θεοδωρίδης – Ιζαμπέλα Κωνσταντινίδου, Σκηνοθεσία – Μουσική επιμέλεια: Χρήστος Θεοδωρίδης, Σκηνικά: Λουκάς Μπάκας – Φιλάνθη Μπουγάτσου, Κοστούμια: Άγγελος Μέντης, Χορογραφία: Ξένια Θεμελή, Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας, Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου, Δραματολόγος παράστασης: Εύα Σαραγά, Βοηθός σκηνοθέτη: Ιάσονας Ασημακόπουλος, Βοηθός ενδυματολόγου: Αλεξάνδρα – Αναστασία Φτούλη
Παίζουν (με αλφαβητική σειρά): Ελευθερία Αγγελίτσα, Χαράλαμπος Αθανασόπουλος, Ειρήνη Δάμπαση, Γιώργος Εξακοΐδης, Γιώργος Κισσανδράκης, Κωνσταντίνος Κρομμύδας, Θάνος Μαγκλάρας, Ιωάννα Μαυρέα, Χρήστος Τζον Μούσλλι, Μαρία Μπαγανά, Ανδρέας Νάτσιος, Ηλίας Σγουραλής, Θωμάς Τσακνάκης
Εθνικό Θέατρο, Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» | Κτήριο Τσίλλερ
Μέρες και ώρες παραστάσεων: Τετάρτη & Κυριακή στις 19.00 | Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο στις 20.30
