-μία ελλειπτική προσέγγιση-
του Γιάννη Πανούση
1.Αναρωτιέμαι γιατί τόσοι διανοούμενοι,λογοτέχνες,ποιητές κλπ, θαυμάζουν διαβόητους εγκληματίες[Ζενέ,Μεσρίν κ.ά][1],ενώ δεν έχω στοιχεία που να δείχνουν ότι συμβαίνει και το αντίθετο,δηλαδή διάσημοι εγκληματίες να εμπνέονται από ανθρώπους του πνεύματος,κυρίως όταν γράφουν τ’απομνημονεύματά τους[2]
Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι τα ηθικά ζητήματα που θέτει η λογοτεχνία,και ιδίως η ποίηση,δεν είναι πάντοτε συμβατά με τα ‘φαντάσματα’ των εγκληματιών,δηλαδή με τα βιώματά τους που εξηγούν[χωρίς να ερμηνεύουν]τις πράξεις τους
Έτσι το υπαρξιακό στοιχείο της ποίησης δεν συνοδοιπορεί με το [αντι]κοινωνικό στοιχείο του εγκλήματος και η διαχείριση/εννοιολόγηση λέξεων και νοημάτων είναι διαφορετική,μολονότι κάποιοι συγγραφείς έχουν υπηρετήσει και την ποίηση και το εγκληματικο-αστυνομικό είδος[3]
Ακόμα κι αν κοινός παρονομαστής είναι το [σκοτεινό;] παρελθόν και η [τραυματισμένη;] μνήμη η τέχνη της γραφής και η τέχνη του φόνου[4] δεν συμφιλιώνονται αξιακά
Μπορεί μέσω του ποιήματος ο δημιουργός να ψηλαφίζει την από-γνωση και μέσω του εγκλήματος[κυρίως πάθους και έρωτα] ο δράστης να βιώνει τον πόνο της απόρριψης,όμως μέσω των εκατέρωθεν διαμεσολαβημένων συμβολισμών ,άλλοτε εμφανίζεται ο Παράδεισος κι άλλοτε η Κόλαση[5],οπότε οι δρόμοι τους χωρίζουν
Ακόμα κι αν δεχτούμε τη λυτρωτική λειτουργία της συγ-γραφής και την κοινή αγωνία
απέναντι στη φθορά του χρόνου[6],συνήθως ο ποιητής μάς ταξιδεύει στην Ουτοπία και ο εγκληματίας στη Δυστοπία
2.Ιδανικοί στοχαστές του άδηλου Πεπρωμένου και ιδανικοί αυτόχειρες της πραγματικής ζωής άλλοτε ‘μολύνουν με λέξεις’[7] τα αισθήματά τους κι άλλοτε μάχονται τον[προσωπικό;κοινωνικό;] θάνατο με ‘αδιέξοδες’ κραυγές/σιωπές [8]
Στη μεριά των ποιητών συναντάμε στίχους μελαγχολίας χωρίς βαθύτερο νόημα[9],των περισσοτέρων αυτο-παρουσιαζόμενων ως ηττημένων της ζωής[10] και στην πλευρά των [απομνημονευμάτων] των κρατουμένων μία αντιστροφή του αρνητικού Ego[11] ή μία [ απο-καλυπτική ;] αφήγηση της αν- ελευθερίας[12].Ο φόβος μπροστά στο απρόβλεπτο μέλλον ή και το παράλογο κάθε σισύφειας προσπάθειας για αισιοδοξία[13]δημιουργούν και για τους μεν και για τους δε την υποψία ότι πάσχουν από μία ‘μυστική αρρώστεια’[14] ευαλωτότητας απέναντι στο Κακό[15]
3.Με παθητική ή με αμυντική στάση απέναντι στο ‘εχθρικό ‘ περιβάλλον και σε μία ευτυχία που ποτέ δεν έρχεται[16]δια-μορφώνουν από κοινού[αλλά εν αγνοία τους] μία ‘κουλτούρα ηθικής του προσωπικού θανάτου’,η οποία ως μπούμερανγκ,δηλαδή ως αυτεπίστροφη βολή,τους προκαλεί δευτερογενή τραύματα
Ο ‘ελεύθερος’ ποιητής και ο ‘έγκλειστος’ συγγραφέας δεν θα συναντηθούν ποτέ στο πεδίο της κατανόησης του βάθους των πράξεων ή των παραλείψεών τους,όσο ανάμεσά τους θα υψώνονται τα τείχη της διαφορετικής προσέγγισης του Κακού ή της κακής μοίρας
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1]Πασκάλ Μπρυκνέρ,Υποφέρω,άρα υπάρχω,μτφ.Ανδρ.Παππάς,Πατάκης 2026,348-350
[2]βλ.μεταξύ άλλων τα πρόσφατα σχετικά βιβλία Β.Παπαθεοδώρου,Σπασμένος χρόνος ,Bell 2026-Τάσος Θεοφίλου,Η φυλακή,Αντίποδες 2025,καθώς και Γκέλη Ντηλιά,Άγιοι στην κόλαση,ΑΩ 2024
[3]πρβλ.Γ.-Ικ.Μπαμπασάκης,Το χαμόγελο της κυρίας λεπίδι[για Howard Fast,Σύλβια,μτφ.Χρ.Οικονόμου,Πόλις 2026],Νέα/βιβλιοθήκη 11-12/7/26[όπου αναφέρεται ότι η συγγραφέας νουάρ έχει δημοσιεύσει και ποιητικές συλλογές]
[4]Γ.Πανούσης,Ο φόνος σαν Τέχνη και η Τέχνη του [αιματηρού] θεάματος,Αναγνώστης 2016/3,128-165
[5]πρβλ.Αν.Βιστωνίτης,Αντλώντας ποίηση από την ασχήμια[για το βιβλίο του Cormac Mc Carthy,Σάτρι,μτφ.Γ.Κυριαζής,Gutenberg 2026],Βήμα Κυριακής 12/7/26
[6]πρβλ.Γρ.Μπέκος,Διφυής περιπέταια και αγωνίες[ποίηση Προκοπίου Παυλόπουλου,Σταλακτίτες από τέσσερεις στροφές,Gutenberg 2026],Βήμα Κυριακής 2/8/26[..ο χρόνος είναι αντικατοπτρισμός βαθιά στην έρημο που μάταια περιμένει μία όαση για ν’αναβλύσει…]-πρβλ.Γ.Πανούσης,Αθέατος χρονοποιός,Σμίλη 2024,93-94[οι 12 περι-ορισμοί του χρόνου]
[7]Κ.Ακρίβος,Σφαίρα στο βυζί,Μεταίχμιο 2026,105
[8]οπ.π.,135
[9]πρβλ.Τασούλα Καρα’ί’σκάκη,Όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους,Καθημερινή Κυριακής 26/7/26
[10]πρβλ.Γ.Κορίδης,Μέρες του 1950 ‘’δεν είχαμε ψωμί να φάμε και γράφαμε ποιήματα και κυκλοφορούσαμε βιβλία’,3η Χιλιετία 108/26,17
[11]πρβλ.Δ.Ποσάντζη,Αρχιτεκτονική της ατμόσφαιρας[για Αλέξη Σταμάτη],Βήμα Κυριακής 26/7/26
[12]βλ.υποσημείωση 2
[13]Κ.Λίχνος,Ο βράχος του Σίσυφου,Γράφημα 2024,36-37
[14]Ελ.Μπουκαούρη,Η Μαρία τα ήθελε όλα,αλεξάνδρεια 2026,15
[15]Georges Bataille,La littérature et le mal,Gallimard,Paris 1957,50-51
[16]πρβλ.Β.Ζηλάκος,Το γενικό πνεύμα της ποίησης του Γ.Βέη,oanagnostis.gr 20/7/26[χρονολογία αναζήτησης]-επίσης Θ.Θ.Νιάρχος,Όταν γνώρισα την …Κική Δημουλά,Νέα 18-19/7/26
