του Γιάννη Ν.Μπασκόζου
Έλεγα στην αρχική ομιλία μου στην πρόσφατη τελετής απονομής των Λογοτεχνικών Βραβείων του Αναγνώστη πώς ανεξαρτήτως αν οι αναγνώστες αυξάνονται ή όχι ο κόσμος του βιβλίου στη χώρας μας μοιάζει να κινείται πιο συντονισμένα. Ανέφερα μάλιστα δράσεις που γίνονται αποκεντρωμένα μεταξύ των οποίων και το 1ο Λογοτεχνικό Φεστιβάλ στη Σητεία από τη Στέγη Βιτσέντζος Κορνάρος. Σήμερα έχοντας γυρίσει από ένα τριήμερο συζητήσεων από τη Σητεία επιβεβαιώνω ότι το «παιχνίδι» της λογοτεχνίας έχει διακτινιστεί σε πολλά μέρη με επιτυχία. Η εμπειρία από το Λογοτεχνικό Φεστιβάλ στη Σητεία ήταν κάτι παραπάνω από ενθαρρυντική, ήταν μια νέα εστία προβληματισμού και συζητήσεων . Όχι μόνον για τους καλεσμένους συζητητές αλλά κυρίως για το αναγνωστικό κοινό. Σε ένα ακροτελευταίο απάνεμο λιμανάκι της ανατολικής Κρήτης, χωρίς τουρίστες, βρέθηκαν εκατοντάδες ντόπιοι αναγνώστες να παρακολουθούν λογοτεχνικές συζητήσεις και να γεμίζουν ένα αμφιθέατρο, να παρακολουθούν θέματα πιο εξειδικευμένα και κυρίως να συμμετέχουν με ερωτήσεις και σχόλια. Οι διοργανωτές/ χορηγοί Γιώργος και Αλίκη Γαλανάκη επικουρούμενοι από τον Αλέξη Πανσέληνο και την Λουκία Δέρβη που επιμελήθηκαν τη θεματολογία άνοιξαν μία δίοδο για να εισχωρήσουν κι άλλοι αναγνώστες στους φίλους του βιβλίου. Είχαν πει στην αρχή ότι θα είναι μια πιλοτική πρωτοβουλία αλλά φεύγοντας κανείς δεν αμφέβαλε ότι ένας νέος θεσμός είχε εδραιωθεί.
Η θεματολογία του Φεστιβάλ ανοίχτηκε σε πολλά πεδία. Οι καλεσμένοι ομιλητές – συγγραφείς και όχι ακαδημαϊκοί- μίλησαν εκ βαθέων , ο καθένας στο πεδίο που είχε επιλεχθεί να μιλήσει. Το ότι ήταν συγγραφείς έδωσε μια προσωπική και σε πολλές περιπτώσεις βιωματική χροιά στο πως διαμορφώνεται ένα λογοτεχνικό κείμενο. Νομίζω πως αυτό ήταν ένα μεγάλο κέρδος του Φεστιβάλ. Το δεύτερο σημαντικό ήταν οι παρεμβάσεις από το κοινό, που οι ερωτήσεις και τα σχόλια τους συμπλήρωναν τη γενική εικόνα.
Τα πεδία συζήτησής ήταν αρκετά και ενδιαφέρονα. Την πρώτη ημέρα συζητήθηκε το ιστορικό μυθιστόρημα. Η παρουσία της Ρέας Γαλανάκη στο πάνελ ήταν αφορμή να γεμίσει ασφυκτικά το μεγάλο αμφιθέατρο στο Πολυκέντρο Δήμου Σητείας. Οι υπόλοιποι ομιλητές ήταν ο Βασίλης Παπαδόπυλος (Βραβεύτηκε πρόσφατα με το Βραβείο Ν.Θέμελη από τον Αναγνώστη), ο δημοφιλής για τα ιστορικά του μυθιστορήματα Ισίδωρος Ζουργός και η Έλενα Χουζούρη. Συντόνιζε η Κατερίνα Σχινά η οποία και έθεσε τις αρχές του ιστορικού μυθιστορήματος. Ο Ισίδωρος Ζουργός μίλησε για τη λειτουργία του ιστορικού μυθιστορήματος, κάτι που ξεπερνά τη νοσταλγία και λειτουργεί ως σύμβολο για το σήμερα. Ο Β.Παπαδόπουλος πιστεύει ότι το θέμα διαλέγει τον συγγραφέα ενώ τον ίδιο τον εμπνέει η σχέση εξουσίας και ανθρώπινης μοίρας. Η Ελ. Χουζούρη αναφέρθηκε στις προσπάθειες της να γράφει για κάτι για το οποίο δεν έχει βιώματα, κατ΄ αυτήν μια μεγάλη πρόκληση.
Το δεύτερο πεδίο αναζήτησης απαντήσεων ήταν ποια είναι η σχέση αυτοβιογραφίας και μυθοπλασίας. Η Αντιγόνη Βαβλιανού έθεσε τις βάσεις της συζήτησης. Ο Ανδρέας Μήτσου τόνισε πολλαπλώς ότι ο συγγραφέας όταν γράφει φορά ένα προσωπείο για να απελευθερωθεί από τον εαυτό του. Η Λίλα Κονομάρα έθεσε το ερώτημα πόσο νομιμοποιείται ο συγγραφέας να μιλάει για κοντινά του πρόσωπα και πως γίνονται πια δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψεύδους. Η Μαρία Φακίνου κάνοντας αναφορές σε γνωστούς λογοτέχνες που χρησιμοποίησαν τις απόλυτα προσωπικές τους ιστορίες για να γράψουν (Ε.Λουί, Ντυράς, Κνάουσγκαρντ κ.α.) κατέληξε πως το βασικό είναι ο αναγνώστης να αναγνωρίσει σε αυτές το δικό του βίωμα. Η συζήτηση στο πάνελ αυτό επεκτάθηκε σε πολλά επί μέρους πεδία, όπως το θέμα της σχέσης ηθικής και ενοχής (Κονομάρα, Φακίνου), αν το τραύμα βρίσκεται πίσω από ένα αυτοβιογραφικό κείμενο (Κατσουλάρης). Και τι γίνεται αν ένα έργο βιωματικό π.χ. αναμνήσεις από ένα ναζιστικό στρατόπεδο – αποδειχθεί κατασκευή (Χρ. Αστερίου). Τελική κατάληξη ήταν η μαγεία και η απόλαυση ενός κειμένου είναι πάντα το τελικό κριτήριο.
Πολύ ενδιαφέρουσα ήταν η συζήτηση με θέμα «Ντοπιολαλιά και εντοπιότητα». Εισηγητής ήταν ο Κώστας Κατσουλάρης. Η συμμετοχή της Νάσιας Διονυσίου, συγγραφέα από την Κύπρο, έδωσε ιδιαίτερη χροιά στη συζήτηση. Η Ν. Διονυσιου τόνισε ότι ο άνθρωπος είναι ο τόπος του και η ίδια δύσκολα θα μπορούσε να γράφει στην Κύπρο χωρίς να χρησιμοποιεί ιδιωματισμούς. Ο Θ. Γρηγοριάδης, θρακιώτης ο ίδιος, μίλησε για το πόσο η εντοπιότητα σφραγίζει τα περισσότερα από τα πεζογραφικά του έργα, όπως και ο Κώστας Λογαράς, συγγραφέας από την Πάτρα μίλησε με πάθος για τον ρόλο του τόπου.
Η τελευταία συζήτηση είχε θέμα το αστυνομικό μυθιστόρημα. Ο υπογράφων και συντονιστής της συζήτησης παρουσίασε τα νέα πεδία που αναπτύσσεται το αστυνομικό και γιατί σήμερα είναι ίσως το πιο δημοφιλές ανάγνωσμα. Ο Μ. Ευσταθιάδης μίλησε για το πως αναζητώντας δικαστικά ντοκουμέντα έφτασε στη μυθοπλασία. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Α. Αποστολίδης εξήγησε για το πως το ντοκιμαντέρ μπορεί κάποιες φορές να συμπλεχθεί με τη μυθοπλασία. Ο Δ.Μαμαλούκας αναφέρθηκε στο πως τα μολυβένια χρόνια της ιταλικής τρομοκρατίας τον επηρέασαν να μιλήσει μυθοπλαστικά γι αυτά. Τέλος η Χίλντα Παπαδημητρίου σημείωσε το ενδιαφέρον της για την ποπ κουλτούρα του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα που χάνεται και την εμπνέει στα μυθιστορήματά της.
Το Λογοτεχνικό Φεστιβάλ δεν θα ήταν πλήρες χωρίς τις παράλληλες εκδηλώσεις του. Στο άνοιγμα του συνεδρίου ο Θοδωρής Γκόνης σκηνοθέτησε τη θεατρική παράσταση «Η Αρετούσα και ο Ερωτόκριτος» , μια ιδιαιτέρως δύσκολη προσαρμογή βασισμένη στον Ερωτόκριτο του Β. Κορνάρου σε διασκευή Θ. Γκόνη και Παρασκευής Σαρμπάνη. Μια παράσταση με μεγάλη ευαισθησία και ευφάνταστη σκηνική παρουσίαση. Πήραν μέρος οι ηθοποιοί Αναστασια Ραφαέλα Κονίδη, Ρωξάνη Καρφή και Δέσποινα Δρετάκη. Σκηνικά Μαρίας Μπαχά και Βενετίας Γαλανάκη, μουσική Αλ.Γκόνη.
Το φινάλε το Φεστιβάλ έγινε στο Ενετικό Φρούριο Καζάρμα με συναυλία του Νίκου Κηπουργού, της ορχήστρας του και συμμετοχή της χορωδίας της Μουσικής Σχολής Αρετούσα. Έπαιξαν οι μουσικοί Σοφία Ευκλείδου – βιολοντσέλο, Κώστας Ιωαννίδης – κλαρινέτο , σαξόφωνο, Μιλτιάδης Παπαστάμου – βιολί, Θόδωρος Κοτεπάνος – πιάνο, Μάρω Παναγή – κρουστά. Τραγούδησαν η Ελίτα Κουνάδη και ο Δώρος Δημοσθένους.
Τέλος στη διάρκεια των ημερών του Φεστιβάλ “έτρεχε” και η έκθεση έργων του εικαστικού Βασίλη Σολιδάκη.
