της Όλγας Σελλά
Βασικό υλικό, και στις δύο παραστάσεις, η λογοτεχνία. Βασικό θέμα, και στις δύο, η γυναίκα, ο ψυχισμός της, οι εμπειρίες της, η διαδρομή της προς την απελευθέρωση και την αυτοτέλεια. Σε διαφορετικές εποχές, σε διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα. Το τρίτο κοινό τους στοιχείο είναι ότι και οι δύο παρουσιάζονται στο θέατρο «Θησείον», στου Ψυρρή.
Η πρώτη παράσταση βασίζεται στο βιβλίο της νομπελίστριας Αννί Ερνό «Τα χρόνια» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο») σε δραματουργία και σκηνοθεσία των Ακύλλα Καραζήση και Νίκου Χατζόπουλου. Η δεύτερη παράσταση βασίζεται στην πασίγνωστη και υπέροχη νουβέλα του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι «Η ήμερη» σε διασκευή και σκηνοθεσία του Γιάννη Νταλιάνη.
«Τα χρόνια» – «Το παρελθόν ενσαρκωμένο»
Εκτός από τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες σ’ όλο τον κόσμο και οι άνθρωποι του θεάτρου σ’ όλο τον κόσμο έχουν αγαπήσει αυτό το βιβλίο. Το περασμένο καλοκαίρι, το είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών, με τη σκηνοθετική υπογραφή της Ελίνε Άρμπο και το Internationaal Theater Amsterdam.
Την πρώτη θεατρική παρουσίαση του βιβλίου σε ελληνική σκηνή φλέρταραν αρκετοί. Το υλοποίησαν ο Ακύλλας Καραζήσης και ο Νίκος Χατζόπουλος. Και έστησαν μια ζεστή, τρυφερή και ανάλαφρη σκηνική ατμόσφαιρα και –μέσω των τεσσάρων γυναικών ηθοποιών τους και της μουσικής- ζωντάνεψαν τις διαφορετικές ηλικίες και τις αναμνήσεις της αυτοβιογραφούμενης, στην ουσία, Ερνό, η οποία στο βιβλίο της αφηγείται την πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική διαδρομή της Ευρώπης, έτσι όπως βιώθηκε από την ίδια και τις άλλες γυναίκες της γενιάς της.
Οι δύο σκηνοθέτες της παράστασης σ’ αυτή την πρώτη ελληνική θεατρική παρουσίαση, στη δραματουργία τους επέλεξαν σημεία του βιβλίου που μπορούν να ανασύρουν μνήμες ή αναμνήσεις και στο ελληνικό κοινό. Έτσι έδωσαν μικρότερο μερίδιο στην Κατοχή και τη μεταπολεμική περίοδο (όπου οι αναφορές είναι διαφορετικές), αναφέρθηκαν στις μεταπολεμικές καταναλωτικές αλλαγές (ηλεκτρικές συσκευές, αυτοκίνητο, διακοπές, κ.λπ.) και επέμειναν ιδιαίτερα στα σημεία που θίγονται, με θαυμάσιο τρόπο από την Αννί Ερνό, οι προσπάθειες των γυναικών να γνωρίσουν τον εαυτό τους και το σώμα τους: η πρώτη σεξουαλική επαφή, η διαδικασία μιας έκτρωσης, όταν ακόμα ήταν απαγορευμένες, η πορεία προς την κατάκτηση της αυτοδιάθεσης του σώματος και η ανάταση που έφερε το κίνημα του Μάη του ’68 –«Για πρώτη φορά φανταζόμασταν τη ζωή μας σαν πορεία προς την ελευθερία. Κι αυτό άλλαξε τα πάντα»-.
Η ξανακερδισμένη μοναξιά της απελευθερωμένης γυναίκας, που έχει διεκδικήσει, με κόστος, πολλά, είναι το κυρίως θέμα αυτής της παράστασης. Μια διαδρομή που ξεδιπλώνουν με κέφι, χιούμορ, τρυφερότητα και συγκίνηση η Αγγελική Στελλάτου, η Δέσποινα Κούρτη, η Δήμητρα Βλαγκοπούλου και η Κατερίνα Παπανδρέου (σε πολύ καλή στιγμή). Δίπλα τους, σαν δεύτερη φωνή μέσω της μουσικής του, ο Διαμαντής Αδαμαντίδης.
Παρ’ όλο που η έμφαση δόθηκε κυρίως στα ζητήματα της έμφυλης ταυτότητας, συμπιέζοντας τις αναφορές στο κοινωνικό και πολιτισμικό τοπίο που συνόδευσε, με διάφορους και διαφορετικούς τρόπους, τη διαδρομή της γυναικείας απελευθέρωσης (και έχουν έντονη παρουσία στις σελίδες της Αννί Ερνό), ήταν μια παράσταση καμωμένη με σεβασμό, με γνώση, με αισθητική – στοιχεία που συνδιαμόρφωσαν όλοι οι συντελεστές της παράστασης.
Η ταυτότητα της παράστασης
Διασκευή: Άρμιν Κέρμπερ, Μετάφραση: Ρίτα Κολαΐτη, Σκηνοθεσία – Δραματουργία: Ακύλλας Καραζήσης, Νίκος Χατζόπουλος, Σκηνικά: Μαρία Πανουργιά, Κοστούμια: Βασιλεία Ροζάνα, Βοηθός Σκηνοθέτη: Φαίη Κοτσιλίτη, Φωτογραφίες: Κάρολ Γιάρεκ, Γραφιστικά: Μάριος Γαμπιεράκης – Μαύρα Γίδια
Επικοινωνία – Γραφείο Τύπου: Μαρία Τσολάκη
Παίζουν: Αγγελική Στελλάτου, Δέσποινα Κούρτη, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Κατερίνα Παπανδρέου, Διαμαντής Αδαμαντίδης
Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Μια συμπαραγωγή της ΠΥΡ με την ΤΕΧΝΗΧΩΡΟΣ.
Θέατρο ΘΗΣΕΙΟΝ – Ένα Θέατρο για τις Τέχνες
Τουρναβίτου 7, Θησείο
Ημέρες και ώρες παραστάσεων
Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00, Κυριακή στις 18:00
«Ήμερη – Η ανατομία μιας πτώσης»
Έπειτα από πολλά, πάρα πολλά χρόνια σιωπής -από το 1876 που εμφανίστηκε στα ρωσικά γράμματα, η «Ήμερη» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι- αυτή η νέα γυναίκα που έδωσε τέλος στη ζωή της μη αντέχοντας μια ζωή στεγνή από αγάπη, ανάπηρη από μοίρασμα και σχεδιασμένη ερήμην της, απέκτησε φωνή. Αυτό θέλησε ο Γιάννης Νταλιάνης που διασκεύασε και σκηνοθέτησε την πασίγνωστη νουβέλα του Ντοστογιέφσκι και παρακολούθησε αυτή τη σχέση που ξεκίνησε ως μια συναλλαγή, χωρίς να βρει όμως ποτέ προορισμό και αποδέκτες.
Ομιλών πρωταγωνιστής αυτής της νουβέλας είναι ένας ώριμος άντρας (Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης), που έπεσε θύμα μιας συκοφαντίας, πέρασε δύσκολα, αποτραβήχτηκε από την κοινωνία μέχρι που άνοιξε ένα ενεχυροδανειστήριο. Και τότε τον είχαν οι άλλοι ανάγκη. Τότε γνωρίζει μια κοπέλα (Ιώβη Φραγκάτου) που θέλει απεγνωσμένα να σωθεί από μια φρικτή ζωή που ζει μαζί με τις θείες της, οι οποίες την κακομεταχειρίζονται και την εκμεταλλεύονται. Πηγαίνει στον ενεχυροδανειστή να ζητήσει δουλειά. «Και χωρίς μισθό. Ένα φαΐ μόνο», λέει η απελπισμένη κοπέλα. Ο ενεχυροδανειστής την νουθετεί –«οι άνθρωποι το τζάμπα το υποτιμούν. Το εκμεταλλεύονται»-, την προσλαμβάνει, την ερωτεύεται και την ζητάει από τις θείες της, δίνοντάς τους ένα γενναίο ποσόν αποζημίωσης. Η πρόταση που της έκανε ήταν δηλωτική και του δικού αισθήματος απόρριψης –από την κοινωνία: «Ελάτε να εκδικηθούμε μαζί την κοινωνία. Να επιτύχουμε» της είπε. Εκείνη τον επιλέγει –ανάμεσα σ’ εκείνον και τον μπακάλη της περιοχής- σαν λύση απελπισίας. Τον σέβεται και τον φροντίζει, προσμένοντας μια καλή ζωή. Όμως ο γάμος τους έχει την ψυχρότητα της βιτρίνας των τιμαλφών του ενεχυροδανειστηρίου. Γιατί ο ενεχυροδανειστής συγκρατεί τα συναισθήματα που νιώθει για εκείνην, αποκόπτει κάθε ανθρώπινη επικοινωνία, αφαιρεί και τη συζυγική συνεύρεση από τη ζωή τους, επειδή έχει έναν στόχο: να συγκεντρώσει ένα μεγάλο ποσόν «και τότε θα άφηνα την αγάπη μου να ξεχειλίσει για όλες εκείνες τις λευκές νύχτες». Η επιτυχία του θα ήταν η οικονομική του δύναμη και η νέα και όμορφη γυναίκα, το τρόπαιο. Ένας άνθρωπος που δρα μόνος, σκέφτεται μόνος, επιβάλλει και αμφισβητεί. Μέχρι και τη σιωπή αυτής της γυναίκας αμφισβητεί και η καχυποψία γίνεται η μόνη «φίλη» του, με αποτέλεσμα να ελέγχει και να περιορίζει ολοένα και περισσότερο την άτυχη κοπέλα. Υποπτεύεται ότι έχει άλλες σχέσεις, στραγγαλίζει τις μικρές καθημερινές χαρές της, την μειώνει, την ισοπεδώνει. Κι εκείνη βάζει τέλος στη ζωή της.
Η παράσταση ξεκινά από το σημείο που το άψυχο σώμα της είναι ξαπλωμένο πάνω στη βιτρίνα του ενεχυροδανειστηρίου και στην πράσινη τσόχα των τυχερών παιγνίων. Και είναι τότε, που αυτός ο άντρας αρχίζει να λέει σ’ εκείνην που δεν ακούει πια, όσα δεν της είπε όσο ζούσε. Μάταια η υπηρέτριά του, η Λουκέρα (Δήμητρα Σταύρου), που ήταν η φωνή της λογικής και η ήρεμη δύναμη σ’ αυτή την ιστορία και που είχε φτιάξει μια πολύ ωραία σχέση με την άτυχη κυρά της, προσπαθεί να του πει ότι μάταια της μιλάει. Εκείνος βρίσκεται σε παραλήρημα. Ένα παραλήρημα που αποκαλύπτει όσα ένιωθε και έκρυβε και όσα είχαν διαμορφώσει την εξουσιαστική του αντίληψη, που υπέστη η άτυχη νεαρή γυναίκα. Ένα παραλήρημα που αποκαλύπτει τη μοναξιά και της δικής του ψυχής και της δικής του ζωής. Μια μοναξιά που σμιλεύτηκε από αντιλήψεις που η κοινωνία διαμόρφωνε για τους άνδρες, που ενδύονταν μια συμπεριφορά εξουσιαστική, πατριαρχική, απόμακρη, βάναυση εντέλει για όσους ήταν δίπλα τους, ακόμα κι όταν έλιωναν από πόθο και αγάπη!
Η Ιώβη Φραγκάτου ήταν στην καλύτερη στιγμή της και στην πιο πλήρη ερμηνεία της μέχρι σήμερα. Πολύ καλή δίπλα της και η Δήμητρα Σταύρου. Οι δυο τους έφτιαξαν ένα γυναικείο δίδυμο που είχε αποφασιστικότητα, ισορροπία, ευαισθησία. Ο Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης είχε περισσότερες εξωστρεφείς στιγμές απ’ ό,τι χρειαζόταν. Ωραία η παρουσία του Γιώργου Κορομπίλη. Ενδιαφέροντα και λειτουργικά τα σκηνικά της Νατάσσας Τσιντικίδη, έκπληξη τα κοστούμια της Ιώβης Φραγκάτου, ωραίοι οι φωτισμοί του Χάρη Δάλλα. Το πιάνο ήταν μουσικό όργανο και εύρημα μαζί.
Ο Γιάννης Νταλιάνης μελέτησε με προσοχή και ευαισθησία αυτό το υπέροχο κείμενο κι έστησε μια παράσταση ευαίσθητη και αισθαντική. Έδωσε με πολύ ωραίο τρόπο φωνή στη «Ήμερη», καλύπτοντας έτσι την απόσταση από τότε μέχρι σήμερα και ενσωμάτωσε ή υπαινίχθηκε επιδέξια και άλλα έργα του Ντοστογιέφσκι. Ίσως να μην χρειαζόταν η χρήση, αρκετές φορές, της λέξης «γυναικτονία», μου φάνηκε εκτός του ύφους της παράστασης. Και οπωσδήποτε χρειαζόταν μια καλύτερη διαχείριση του χρόνου της.
Η ταυτότητα της παράστασης
Σκηνικά: Νατάσσα Τσιντικίδη, Κοστούμια: Ιώβη Φραγκάτου, Φωτισμοί: Χάρης Δάλλας, Μουσική: Ορέστης Ντάντος, Φωτογράφηση & Βίντεο: Πάτροκλος Σκαφιδάς, Βοηθός σκηνοθέτη: Εύη Νάκου, Εθελοντής: Ιωάννης Βασιλειάδης
Επικοινωνία – Γραφείο Τύπου: Μαρία Τσολάκη, Social Media: Renegade
Παίζουν: Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης, Ιώβη Φραγκάτου, Δήμητρα Σταύρου, Γιώργος Κορομπίλης
Με τη φωνή του Δημήτρη Πιατά
Συμπαραγωγή: ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΕΧΝΗ Ε.Ε. και ΑΜΚΕ Zero Gravity Two
Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Θέατρο Θησείον – Ένα Θέατρο για τις Τέχνες (Τουρναβίτου 7, Ψυρρή).
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 9μ.μ.
