της Ιωάννας Καραμαλή
Υπάρχουν βιβλία που δεν γράφονται για να ευχαριστήσουν, γράφονται για να λυτρώσουν, Υπάρχουν βιβλία που οι σελίδες του κυλούν σαν φτερά που σκίζουν τον αιθέρα προς την ελευθερία, ένα τέτοιο βιβλίο λοιπόν είναι η Συναίνεση της Vanessa Springora που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα από τις εκδόσεις Μετρονόμος σε μετάφραση του Γεωργίου Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη.
Η Συναίνεση αποκαθιστά την αλήθεια, όπως εκείνη βιώθηκε από την ίδια τη συγγραφέα από την ηλικία των δεκατεσσάρων της χρόνων όπου «συναίνεσε» σε έναν άνισο «δεσμό» με τον συγγραφέα Gabriel Matzneff. Η Springora βρέθηκε να χάνει τον εαυτό της και να γίνεται μια ακόμη «ηρωίδα» στη μυθολογία του γνωστού συγγραφέα, εξαγνίζοντας, εν αγνοία της, τη διαστροφή του.
Χρειάστηκε δύναμη και θάρρος η συγγραφή αυτού του βιβλίου, αρχικά γιατί η ίδια έπρεπε να σταθεί απέναντι στον νεαρό εαυτό της που φαινομενικά «συναίνεσε» μα και σε όλη την κοινωνία που είναι συνηθισμένη να κλείνει τα μάτια μπροστά στα ειδεχθή ψυχικά εγκλήματα που διαπράττονται καθημερινά.
Η κυκλοφορία του βιβλίου στη Γαλλία το 2020 ήταν η αφορμή να ξεκινήσουν οι έρευνες κατά του συγγραφέα Gabriel Matzneff, 83 ετών τότε, για τις σχέσεις του με ανήλικα κορίτσια και με τη συγγραφέα Springora, έρευνες που ξεκίνησαν αυτεπάγγελτα από τον εισαγγελέα του Παρισιού Remy Heitz. Το δυστυχές γεγονός είναι ότι όλα όσα περιγράφονται στο βιβλίο, ήταν ήδη γνωστά στους λογοτεχνικούς κύκλους του Παρισιού αφού ο γνωστός συγγραφέας υποστήριζε την αρρωστημένη τακτική του μέσα και από τα βιβλία του (όπως στο Κάτω των δεκαέξι) μα και με τη δημοσιοποίηση των ερωτικών επιστολών των θυμάτων του.
«Όχι μόνο ο Γ. αναπαρήγαγε στα βιβλία αυτά χωρίς κανέναν δισταγμό τα γράμματα που λάμβανε από τις «κατακτήσεις» του, όλα όμως είχαν, επίσης, κάτι το παράξενα οικείο το ίδιο ύφος, την ίδια έξαψη, ακόμα και το ίδιο λεξιλόγιο. Έμοιαζαν σαν να συνθέτουν το σώμα μιας και μόνης φωνής -μιας αιώνιας, ιδεατής νεαρής που επανερχόταν, με διαφορετικό πρόσωπο κάθε φορά.»
Σε μια κοινωνία και σε μια λογοτεχνική ελίτ όπου ο συγγραφέας Matzneff εξέδιδε βιβλία με κεντρικό θέμα τις σεξουαλικές του σχέσεις με ανήλικα ηλικίας 11-14 ετών (Mes Amours Décomposés), χρειάστηκε το ίδιο το θύμα να βρει τη φωνή του, να τολμήσει να βιώσει από τη αρχή όλη την τραυματική του εμπειρία και να την εκδώσει ώστε να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα από την πολιτεία και να γίνουν μεταρρυθμίσεις στο νομικό γαλλικό σύστημα σχετικά με το ηλικιακό όριο που μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα άτομο είναι σε θέση να συναινέσει. Χρειάστηκε το θύμα να βιώσει εκ νέου τις τραυματικές εμπειρίες του, για να καταδικάσει η λογοτεχνική ελίτ την παιδοφιλία του Gabriel Matzneff -που μέχρι να σπάσει κάποιος εκείνον τον μαύρο κύκλο της σιωπής- τροφοδοτούσε διαβάζοντας και αγοράζοντας τα βιβλία του.
Είναι συγκλονιστικά απάνθρωπο να έχεις βιώσει όλη αυτήν την κακοποίηση και έπειτα να διαβάζεις την ιστορία σου, παραλλαγμένη από τον ίδιο τον κακοποιητή σου και οι πληγές σου να εκτίθενται προς ικανοποίηση ενός λογοτεχνικού κοινού που επί της ουσίας σε βιάζει ξανά.
Όταν τέλειωσα το βιβλίο, ένιωσα πως η ζωή μου είχε καταστραφεί πριν καν αρχίσει. Με μια μόνο κίνηση της πένας του είχε σβήσει την ιστορία μου, την είχε καθαρίσει, ξαναγράψει και εκδώσει σε χιλιάδες αντίτυπα. Τι σχέση μπορούσε να έχει εκείνο το χάρτινο δημιούργημα με την πραγματική μου ύπαρξη; Το να με κάνει μυθιστορηματικό χαρακτήρα, ενώ η ενήλικη ζωή μου μόλις ξεκινούσε, ήταν ένας τρόπος να με καθηλώσει, να με φυλακίσει σε λόγια. Ο Γ. το ήξερε. Αλλά, υποθέτω, απλώς δεν τον ένοιαζε.
Εκείνος προσπάθησε να την κλείσει μέσα σε ένα μυθιστόρημα, να της αφαιρέσει για πάντα τη φωνή και τη δύναμη να υπερασπιστεί τον εαυτό της, προσπάθησε να την εγκλωβίσει στη δική του αφήγηση. Εκείνη έσπασε τη σελιδοποίηση και με αξιοπρέπεια και δύναμη έγινε η φωνή όλων των θυμάτων. Η Συναίνεση της Springora δεν είναι απλά μια μαρτυρία, δεν είναι απλά η αποκατάσταση της προσωπικής της ιστορίας, είναι μια συλλογική κραυγή όλων των θυμάτων και θα πρέπει να διαβαστεί από όλους και όλες, καθώς φωτίζει με γλώσσα λιτή και ψύχραιμη, βήματα και τεχνικές αποπλάνησης που καθιστούν τα θύματα ενοχικά για όσα βιώνουν ή βίωσαν.
Ο Γ. ήξερε να επιλέγει τα θύματά του: νεαρά, ευάλωτα κορίτσια, με απόντες γονείς ή με γονείς που προτιμούσαν να μη βλέπουν. Ήξερε πως δεν θα απειλούσαν τη φήμη του. Και η σιωπή, όπως πάντα, μετρούσε ως συναίνεση. Από όσο γνωρίζω, καμιά από τις ερωμένες του δεν έχει γράψει βιβλίο για τη «θαυμάσια» σχέση της μαζί του. Ίσως κι αυτό να λέει κάτι. Σήμερα κάτι έχει αλλάξει. Κι αυτό είναι που ενοχλεί τους άνδρες σαν κι εκείνον: πως, επιτέλους, ήρθε η σειρά των θυμάτων να μιλήσουν.
Το βιβλίο της Vanessa Springora είναι πράξη αποκατάστασης, αντίστασης και διακοπής μιας κουλτούρας συνενοχής.
Vanessa Springora, Συναίνεση, μτφρ.Γ.Μ.Κωνσταντινίδης, Μετρονόμος
