Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου, 2026
ΑΡΧΙΚΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ Τα άκρα τού ποιητή – στη μνήμη του Βασίλη Βασιλικού (γράφει ο...

Τα άκρα τού ποιητή – στη μνήμη του Βασίλη Βασιλικού (γράφει ο Χρήστος Τσιάμης)

0
1
Τζέημς Μέριλ, Βασίλης Βασιλικός

 

γράφει ο Χρήστος Τσιάμης

Τότε που η ζωή στη Νέα Υόρκη ήταν ακόμα προσιτή υπήρχε ένα Βραζιλιάνικο
εστιατόριο στην οδό Μπρουμ, στο Σόχο, που μας έθελγε. Περισσότερο για την
ατμόσφαιρα παρά για το φαγητό. Ένας πανύψηλος ανοιχτός χώρος με πλούσια
τροπική βλάστηση, για διακόσμηση, αληθινή. «Amazonas» το έλεγαν. Εκεί
λοιπόν είχαμε βρεθεί ένα βράδυ μια παρέα παράταιρη. Ο Βασίλης, που το
βιβλίο του «Ζ» είχε γίνει ταινία και είχε μεγαλώσει τη φήμη του εδώ στην
Αμερική, η γυναίκα του η Βάσω, διάσημη υψίφωνος με καριέρα στο Παρίσι, ο
νεαρός Αλέξανδρος, γιός τού σκηνοθέτη εκείνης της ταινίας, που σπούδαζε τότε
κινηματογράφο στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, και εγώ που είχα γνωρίσει
τον Βασίλη περίπου δέκα χρόνια πριν.
Δεδομένου ότι ο Βασίλης ήταν ο πόλος της γνωριμίας για τους άλλους τρεις μας,
όλη η κουβέντα ξεκινούσε κάθε φορά από αυτόν. Και ήρθε και η ερώτηση του
προς εμένα: «Τι γράφεις αυτή την εποχή;». Μίλησα με ενθουσιασμό για την
πρόσφατη ανακάλυψη μου μιας ηλικιωμένης Αμερικανίδας ποιήτριας, Ελίζαμπεθ
Μπίσοπ την έλεγαν, και για την αφοσίωση μου εκείνο τον καιρό στη μετάφραση
των ποιημάτων της. Κάτι που δεν ήταν εύκολο πράγμα. Το σύνηθες εκείνο
παράδοξο στη μετάφραση της ποίησης: η απλή, στρωτή έκφραση στο
πρωτότυπο, όπως στα ποιήματα της Μπίσοπ, είναι ίσως το πιο δύσκολο να
μεταφέρεις στο ιδίωμα της γλώσσας στην οποία μεταφράζεις το κείμενο. Δεν
την είχε υπόψιν του την ποιήτρια ο Βασίλης, ούτε και οι υπόλοιποι. Και όλη η
κουβέντα επάνω στο θέμα κράτησε δυο τρία λεπτά το πολύ. Το υπόλοιπο της
βραδιάς το περάσαμε ευχάριστα χωρίς άλλη λογοτεχνία…
Την μεθεπόμενη μού τηλεφώνησε από το σπίτι στο γραφείο η σύντροφος του για να
μου πει ότι ο Βασίλης με έψαχνε επειγόντως. Να τον πάρω στο τηλέφωνο που
της έδωσε σε μια ώρα (γιατί μεσολαβούσε κάτι άλλο). Να μην το αμελήσω γιατί
έφευγε αύριο. Όταν επικοινώνησα μαζί του, ο Βασίλης μου εξήγησε τι συνέβη.

Μετά τη βραδιά στο «Αμαζόνας», γύρισε στο διαμέρισμα τού ποιητή Τζέιμς
Μέριλ, που τον φιλοξενούσε, και παρατήρησε πως το σχέδιο-πορτραίτο της
γυναίκας που ήταν κορνιζαρισμένο σε έναν τοίχο του λίβινγκ ρουμ είχε το όνομα
Ελίζαμπεθ Μπίσοπ. Ανέφερε στον ποιητή τη συζήτηση μας και εκείνος ξεφώνισε
«Η Ελίζαμπεθ είναι ο ποιητικός μου έρωτας!». Μου λέει λοιπόν ο Βασίλης τώρα
στο τηλέφωνο: «Ο Μέριλ ανυπομονεί να δει τις μεταφράσεις σου. Να του τις
στείλεις αμέσως στη διεύθυνση που θα σου δώσω. Φεύγει και αυτός αύριο για
το Νέο Μεξικό.»
Η κάρτα έφτασε από το Σάντα Φε με ιδιαίτερο τον χαρακτήρα της ημερομηνίας:
«28 ΧΙ 89». Ευχαριστούσε για τις μεταφράσεις, και συνέχιζε: «Τα ελληνικά μου
έχουν υποπέσει σε τέτοια αχρηστία που (εδώ πέρα χωρίς λεξικό ή τα ποιήματα
της Ε.Μπ.) μπορώ μόνο να πω ότι [οι μεταφράσεις] φαίνονται αρκετά καλές. Θα
επιστρέψω στη ΝΥ αυτό το γουικέντ για 2 ή 3 εβδομάδες πριν πάω νότια για τον
χειμώνα, και ελπίζω να μπορέσουμε να βρεθούμε για μεσημεριανό ή για έναν
καφέ. Ας τηλεφωνηθούμε.» Και τέλειωνε με την απάντηση στο ερώτημα που
του είχα θέσει στο γράμμα μου: τον επισκέφτηκε τελικά η Μπίσοπ στην Ελλάδα
εκείνη τη μοιραία χρονιά που τη χάσαμε, πριν δέκα χρόνια; Του είχα γράψει ότι
την είχα συναντήσει εκείνη την άνοιξη, και μου είχε πει ότι όλο σχεδίαζε να πάει
στην Ελλάδα γιατί «την προσκαλούσε επί χρόνια ο φίλος της ο Τζέιμς Μέριλ που
έχει σπίτι εκεί», και αυτή όλο το ανέβαλε. Το είχε πάρει απόφαση, όμως, να πάει
εκείνο το καλοκαίρι. Και η απάντηση τού Μέριλ ήταν αυτή: «Ναι, η Ελίζαμπεθ
όντως ήρθε στην Αθήνα αλλά δεν ήμουν εκεί, προς αιώνια ντροπή μου…»
Τον επισκέφθηκα στο διαμέρισμα του ένα παγωμένο Σάββατο, Δεκέμβρη μήνα.
Ήταν ένα αρχοντικό σε αρχοντική γειτονιά του Μανχάταν, κοντά στο μουσείο
Αμερικανικής τέχνης, το Γουίτνι. Από το μέγεθος του διαμερίσματος, από τα
έπιπλα, από τα έργα τέχνης τριγύρω, μπορούσες να αντιληφθείς ότι ο πλούτος
ερχόταν από βαθιά στα χρόνια. «Είμαι ευγνώμων για πάντα στη γιαγιά μου»,
μου είπε, εννοώντας ότι ήταν αυτή που του είχε κληροδοτήσει το διαμέρισμα.
Και σκέφτηκα «γιατί όχι ευγνώμων στον μπαμπά;», τον μεγιστάνα ιδιοκτήτη της
μεγάλης χρηματιστικής εταιρείας που έφερε το όνομα του. Σίγουρα από αυτόν
ήρθαν άλλα πράγματα, όπως το σπίτι της Αθήνας, από τα νεανικά του χρόνια.
Να και η εξήγηση για τα Ελληνικά του. Οι παλιές του σχέσεις με τον γνωστό
Ελληνοαμερικανό καθηγητή-μεταφραστή, και με μια Ελληνοαμερικανίδα φίλη,
κατοπινή σύζυγο τού Βασίλη, που έφυγε πρόωρα από τη ζωή. Ο Μέριλ πρότεινε
να πάμε για φαγητό σε ένα εστιατόριο στη λεωφόρο Λέξινγκτον, «δυο τρία  τετράγωνα παρακάτω από εδώ». Πριν φύγουμε, πήγε στο γραφείο του και επέστρεψε με ένα μικρό δώρο. Ήταν ένα βιβλιαράκι με ποιήματα του
μεταφρασμένα στα Ελληνικά, από το νεαρό, τότε, Βασίλη Βασιλικό. «Ιστορικής
σημασίας!», μου είπε γελώντας. «Να στο υπογράψω!».
Το κρύο ήταν τσουχτερό κι έτσι καλύψαμε την απόσταση μέχρι το εστιατόριο σε
χρόνο ρεκόρ ανταλλάσσοντας ελάχιστα λόγια. Με τη ζεστασιά του χώρου και
του φαγητού όμως λύθηκε η γλώσσα μας. Περισσότερο μιλήσαμε για τις
μεταφράσεις των μεγάλων Ελλήνων ποιητών στα αγγλικά. Δεν ήταν καθόλου
επιεικής με μερικούς μεταφραστές, ιδίως με τους νεότερους. «Θα πάρω μαζί
σου τον υπόγειο», μου είπε, καθώς ήμασταν έτοιμοι να φύγουμε. « Έχει έκθεση
ζωγραφικής μια φίλη μου στη γειτονιά σου, στο Σόχο. Αν θέλεις, έλα να την δεις
κι εσύ».
Τα βαγόνια του υπόγειου ήταν ασφυκτικά γεμάτα. Στριμωχτήκαμε προς το
μέσον του βαγονιού, όρθιοι. Ο συνωστισμός και η συνεχής ανακατάταξη των
επιβατών (που ήταν μπαμπουλωμένοι με μπουφάν και με παλτό), από στάση σε
στάση, δεν προσφέρονταν καθόλου για συζήτηση. Στη μεταξύ μας σιωπή, όμως,
φύτρωναν κάποιοι δικοί μου συλλογισμοί για τον συνεπιβάτη μου ποιητή.
Σκεφτόμουν: όταν μεγάλωνε μέσα στον πλούτο και τη χλιδή, μέσα στο άφθονο
χρήμα της οικογένειας του, τι ήταν εκείνο που τον έκανε διαφορετικό από τους
άλλους στο περιβάλλον του, και τον έστειλε στην «αντι-χρηματική» ποίηση; Το
ερώτημα αυτό δεν είχε άμεση απάντηση στο νου μου, εδώ που στεκόμασταν
άβολα στο βαγόνι του τραίνου. Κάποτε, όμως, χρειάστηκε να μετακινηθώ λίγο
για να περάσει κάποιος που ήθελε να κατέβει σε έναν σταθμό. Τότε, καθώς
κοίταζα προς τα κάτω, προσεκτικός να μην πατήσω κάποιον διπλανό, πρόσεξα,
με έκπληξη μεγάλη, κάτι που δεν το είχα προσέξει πριν. Κάτι που έδωσε άμεση
απάντηση σε εκείνο το ερώτημα μου. Λίγους πόντους πιο κάτω από το βαρύ,
μακρύ παλτό του, στο τέλος του μάλλινου γκρι παντελονιού, και δίπλα στα βαριά
χειμωνιάτικα παπούτσια και τις μπότες των συνεπιβατών τριγύρω, φάνταζαν οι
δικές του φανταχτερές σαγιονάρες, και τα γυμνά δάχτυλα των ποδιών του! «Να
λοιπόν η εκκεντρικότητα τού ποιητή! Ο διαχωρισμός του από την οικογένεια και
από τους συνανθρώπους του», σκέφτηκα. Και τότε με απασχόλησε και το άλλο
περίεργο. Πώς και δεν τα είχα παρατηρήσει εκείνα τα γυμνά πόδια όλο τον
προηγούμενο χρόνο που ήμασταν μαζί! Να έχουν δίκιο μήπως αυτοί που λένε
ότι το βλέμμα των ποιητών είναι μονίμως στραμμένο προς τα σύννεφα;

Προηγούμενο άρθρο8 παλιοί και 4 πρωτοεμφανιζόμενοι για να μην τους προσπεράσετε (του Γιάννη Ν.Μπασκόζου)

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ