Προτάσεις βιβλίων χωρίς προσδιοριμό ηλικίας- όσο αισθάνεσαι νέος ή είσαι νέος
Μυθιστορήματα Young Αdults
Τα παρακάτω μυθιστορήματα φαίνονται ως μία εντελώς ασύνδετη πρόταση ανάγνωσης. Αλλά δεν είναι! Το καθένα ξεχωριστά και όλα μαζί αποτυπώνουν μέσα από την πλοκή και τη μυθοπλασία εξαιρετικά ενδιαφέροντες προβληματισμούς, χωρίς βάρος και καταθλιπτική ατμόσφαιρα, που πιστεύω ότι θα αγγίξουν τους αναγνώστες που φτάνουν στο τελευταίο σκαλοπάτι της εφηβείας.
Ένα δυσοίωνο κοινωνικό μέλλον για τους νέους περιγράφουν τα μυθιστορήματα των Θοδωρή Κούκια- Βραβείο Εφηβικού Βιβλίου 2023 του Αναγνώστη- Τετράγωνα κύματα, ιπτάμενες μέδουσες, (Κέδρος) και των δύο τελευταίων τίτλων της τετραλογίας Uglies του Σκοτ Γουέστερφελντ, τα Extras και Specials, (μτφρ. Καίτη Οικονόμου, Μεταίχμιο). ‘Κρατικές δυνάμεις’ επιλέγουν και αναλαμβάνουν να εκπαιδεύσουν εφήβους και έφηβες για να δημιουργήσουν τις χρυσές γενιές του μέλλοντος της κοινωνίας και να τους διαχωρίσουν από τη φύρα. Θα γίνει; Πορευόμαστε προς τα εκεί; Μήπως, αναρωτιέμαι, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τη δύναμη που διαθέτουν δημιουργούν κάτι ανάλογο σε μικρότερη κλίμακα; Μπορούμε να ξεφύγουμε;
Βησσαρία Ζορμπά-Ραμμοπούλου, Ουμπάιντα, Το καραβάνι των ψυχών (Πατάκης). Η πλοκή τοποθετείται στον συγκεχυμένο 7ο αιώνα όπου οι πληθυσμοί μετακινούνται σε χώρες χωρίς σύνορα, νέες θρησκείες εμφανίζονται και αγωνίζονται να επικρατήσουν συνυπάρχοντας με τις παλιές. Τίποτα δεν είχε ακόμα αποκρυσταλλωθεί, πίστεις, ειδωλολατρία, προκαταλήψεις δημιουργούσαν μια κατάσταση που φόβιζε με τη ρευστότητά της. Το καραβάνι και οι ταξιδιώτες του είναι μια ζωηρή μικρογραφία του μεγάλου κόσμου στην οποία καταγράφονται το νέο και το παλιό, επιχειρηματολογίες και συγκρούσεις.
Απαιτητικό μυθιστόρημα για σκεπτόμενες νεαρές και νεαρούς οι οποίοι ψάχνουν τις ιδέες και προβληματίζονται για θέματα διαφορετικά από τα συνήθη των εφηβικών βιβλίων -τις σχέσεις, τα κοριτσίστικα, τις φιλίες και τις ζήλειες, κλπ.
Οι Κατερίνες του Τζον Γκριν ( μτφρ. Δημήτρης Μελικέρτης, Ψυχογιός) πραγματεύονται τις δυσκολίες των υπεριδιοφυών νεαρών. Η διαφορετικότητά τους τούς κάνει βαρετούς, οι αντιδράσεις τους είναι ακατανόητες για τους πολλούς με αποτέλεσμα τη μοναξιά και τις αποτυχημένες σχέσεις με το άλλο φύλλο. Πρόκειται για τον Κόλιν, τις 19 Κατερίνες του και το μαθηματικό θεώρημα το οποίο αποδεικνύει τη σχέση μεταξύ εκείνων που δέχονται χιλόπιτες και αυτών που δίνουν. Στο παράρτημα, τα παθιασμένα μαθηματικά μυαλά θα ενημερωθούν αναλυτικά για τις μαθηματικές θεωρίες του Κόλιν!
Είχα διαβάσει το κλασικό μυθιστόρημα της Betty Smith, Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν (μτφρ. Μαρία Φακίνου, Μεταίχμιο) γύρω στα 14-15. Ήταν από τα πρώτα κοινωνικά βιβλία που έπεσαν στα χέρια μου και ομολογώ ότι μου άνοιξε τα μάτια για έναν κόσμο πολύ μακριά από τον δικό μου, της Αθηναίας καλοαναθρεμμένης κοπέλας. Είναι ένα μυθιστόρημα που, όπως και το Τίγκρε του Γιώργου Παναγιωτάκη (Πατάκης), του οποίου η ιστορία απέχει πολλές δεκαετίες από την ιστορία της Φράνσι Νόλαν, προσφέρει γνώση για καταστάσεις που οι σημερινοί νέοι ούτε που υποπτεύονται. Γράφει για τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή, για θάρρος, εξυπνάδα και επιμονή. Τίποτα δεν ήταν δοσμένο στις αρχές του 20ου αιώνα που έζησε η Φράνσι στις φτωχογειτονιές του Μπρούκλιν. Στο χέρι της ήταν να κατακτήσει και εκείνη το αμερικάνικο όνειρο.
Το 500+σελίδων Διαλυμένο κορίτσι, της διεθνώς πρωτοεμφανιζόμενης Kathleen Glasgow (μτφρ. Άντζη Κουνάδη, Μεταίχμιο) αποκαλύπτει ένα κοινωνικό ζήτημα που περνάει στα ψιλά, αλλά δεν είναι περιθωριακό, όπως φαίνεται από τις στατιστικές που παραθέτει η συγγραφέας στο τέλος του. Είναι η ιστορία της χαμένης στους μαιάνδρους του αυτοτραυματισμού (χάραγμα, κάψιμο, τρύπημα του σώματος) ως δήλωση για τον εαυτό της, ως εσωτερίκευση μιας απελπισίας που έχει πολλά πόδια. Η συγγραφέας ομολογεί πως έγραψε αυτό το κυριολεκτικά σπαραχτικό μυθιστόρημα επειδή και η ίδια βυθίστηκε στην απόγνωση που την οδήγησε στους αυτοτραυματισμούς. Γράφοντας, θέλει να πει στις παλιές της συντρόφισσες ότι δεν είναι ούτε οι μόνες ούτε μόνες. Ο δρόμος για την ίαση, για ‘το στήσιμο ξανά στα πόδια’ υπάρχει! Οπωσδήποτε για νεαρούς ενηλίκους!
Το Όσο λυσσομανά η θύελλα, το δεύτερο μυθιστόρημα του Phil Earle ( το πρώτο Όταν έπεσε ο ουρανός στο κεφάλι μας, μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Ίκαρος) μας μεταφέρει και πάλι στο Λονδίνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου μπλέκονται η κυβερνητική πολιτική, οι σκοπιμότητες, η φιλοζωία και τα συναισθήματα. Όλα ξεκινούν από δυο αποφάσεις της βρετανικής κυβέρνησης: να σταλούν τα παιδιά στην επαρχία για να σωθούν από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς και για φιλοζωικούς και πρακτικούς λόγους να γίνει ευθανασία σε όλα τα κατοικίδια. Ένα αγόρι κι ένα κορίτσι δεν θέλουν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Το σκάνε με τα σκυλιά τους κλέβοντας μια μαούνα και πλέουν στον Τάμεση ώστε να φτάσουν στο κτήμα μιας δούκισσας που φροντίζει ζώα. Και ξεκινά μια συναρπαστική περιπέτεια σαν τις παλιές καλές περιπέτειες με απρόσμενο τέλος, γιατί φτάνοντας στο τέλος του καταλαβαίνουμε ότι η καπατσοσύνη τους, η θέληση και οι παιδικές ελπίδες τους δεν είναι εύκολο να ευοδωθούν! Διαβάζεται απνευστί!
Escape books
Πριν λίγα χρόνια, οι πόλεις γέμισαν Escape rooms, μια μορφή συνεργατικής ψυχαγωγίας οργανωμένων αποστολών βασισμένων στην επίλυση γρίφων. Οι εκδόσεις Οξύ προτείνουν, αντί για Escape rooms, τρία διαδραστικά Escape books, των Charles Phillips και Melanie Frances, με ήρωες τους αναγνώστες ως alter ego του Σέρλοκ Χολμς: Περιπέτεια στο Βρετανικό Μουσείο, Περιπέτεια στο υδραγωγείο του Λονδίνου, Η περιπέτεια της αναλυτικής μηχανής (μτφρ. Νίκος Στρατηγάκης). Χάρτες, κώδικες, παγίδες, διαφυγές και αδιέξοδα. Καθόλου εύκολο να βγεις άνετα από το μυστήριο ολοκληρώνοντας την αποστολή! Απαιτητικά και απολαυστικά για δύσκολους λύτες!
Βιβλία, ας τα πούμε cross over– παιδιά και ενήλικοι
Αποκλείω να ενδιαφερθούν οι νεαροί για τα βιβλία των Άλκηστη Χαλικιά, Σαν διακοπές ρεύματος, (εικ. Μάρια Μπαχά, Ίκαρος) και Charly Mackey, το Όσκαρ 2023 ταινίας μικρού μήκους, Το αγόρι, ο τυφλοπόντικας, η αλεπού και το άλογο, Η ιστορία ζωντανεύει (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Παπαδόπουλος). Είμαι όμως βέβαιη πως μπορούν να μοιραστούν πολλά τα παιδιά και οι ενήλικοι.
Στο Σαν διακοπές ρεύματος, η συγγραφέας εγκαθιστά για ένα χρόνο την οικογένεια των ηρώων σε ένα βουνίσιο χωριό. Οι αλλαγές πολλές, όχι για τους γονείς που δουλεύουν από το σπίτι, όσο για τον γιο τους που φοιτά σε ένα σχολείο αλλιώτικης παιδαγωγικής. Θα έλεγα ότι είναι το Ταρακουνημένο σχολείο (το προηγούμενο βιβλίο της) που τώρα ανέβηκε τάξεις, και υποδέχτηκε τους μαθητές όχι σε αίθουσες με θρανία και πίνακα αλλά στη φύση. Η ομαδικότητα, η παρατήρηση, η γνώση και ο σεβασμός προς όλους, θυμίζουν τα ‘ουτοπικά’ παιδαγωγικά συστήματα των αρχών του 20ου αιώνα που καμιά φορά επανέρχονται πλαγίως στο σήμερα. Και όπως όταν γίνονται διακοπές ρεύματος η καθημερινότητα ανατρέπεται και γίνεται πιο ανθρώπινη, έτσι και στο βουνίσιο σχολείο. Το συνδέω με το έργο του Mackey, ένα βιβλίο που ενώ μοιάζει πολύ παιδικό υφαίνει σταδιακά μια διαλεκτική προσέγγιση βασικών εννοιών για την ευζωία, την κοινωνική και την ατομική. Είναι ένα γοητευτικό, συζητητικό και πολυτροπικό βιβλίο εικόνων και λιγοστών κειμένων, το οποίο επίσης διαπαιδαγωγεί με τον τρόπο του περνώντας χαλαρά από το ένα θέμα στο άλλο.
Σε παρόμοιο κλίμα, Η Παιδική χαρά, των Μαρίνου Σταμούλη και Ντανιέλας Σταματιάδη (Ίκαρος) όπου οι γονείς βγαίνουν από τον συνήθη ρόλο τους και ξαναανακαλύπτουν τον παιδικό τους εαυτό χάρη στα παιδιά τους, πρέσβεις της χαράς του παιχνιδιού.
