του Γιάννη Μουγγολιά
Κοιτάζοντας τη φωτογραφία που τραβήχτηκε πριν από 67 περίπου χρόνια, τον Νοέμβριο του 1958 στην Taverna Messicana, φημισμένο τζαζ κλαμπ του Μιλάνου όπου η Billie Holiday πήγε για να ακούσει ζωντανά τη μεγάλη μπάντα της εποχής στην Ιταλία, το Basso-Valdambrini Quintet, ερχόμαστε σε επαφή με μια ξεχωριστή στιγμή της ζωής και της καριέρας της κορυφαίας Αμερικανίδας τραγουδίστριας, που ωστόσο δεν ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα.
Ήταν οκτώ περίπου μήνες πριν τον θάνατό της στα 44 της από κίρρωση του ύπατος στο Metropolitan Hospital (17 Ιουλίου 1959), ενώ λίγο πριν είχε συλληφθεί για κατοχή κοκαϊνης. Τέσσερις μήνες πριν επιστρέφοντας από μια περιοδεία στην Ευρώπη μαθαίνει για τον θάνατο του αγαπημένου της, τενόρο σαξοφωνίστα της τζαζ, Lester Young στα 49 του από επιπτώσεις αλκοολισμού. Στην κηδεία του η Billie Holiday που δεν την είχαν αφήσει να τραγουδήσει, προφητικά είχε πει «Θα είμαι η επόμενη που θα φύγει».
Στην κεντρική φωτογραφία του άρθρου μας την Billie Holiday πλαισιώνουν τα μέλη του Basso-Valdambrini Quintet ντυμένα με ριγέ σακάκια, ενώ όλοι οι εικονιζόμενοι με πλατιά χαμόγελα ακτινοβολούν ευτυχία. Δεν ήταν όμως ακριβώς έτσι τα πράγματα. Είχε προηγηθεί στις 3 Νοεμβρίου στο Teatro Smeraldo, έναν τεράστιο χώρο που ανέβαιναν κυρίως κωμικές παραστάσεις βοντβίλ και που το κοινό αποτελείτο από άτομα της εργατικής τάξης μη εξοικειωμένα με τη μουσική τζαζ, η πρώτη συναυλία της Billie Holiday συνοδεία του εδώ και δυο χρόνια πιανίστα της Mal Waldron. Ο αρχικός προγραμματισμός προέβλεπε έναν αριθμό παραστάσεών τους από 3 έως 9 Νοεμβρίου. Ωστόσο από την αρχή της πρώτης συναυλίας στις 3 Νοεμβρίου, η σκληρότητα στη χροιά της φωνής, οι εκούσιες παραμορφώσεις και η έκφραση της Billie Holiday ξένισαν τους θεατές που έκαναν θόρυβο με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην υπάρξει θερμή υποδοχή για την τραγουδίστρια αλλά να αρχίσουν έντονες αποδοκιμασίες και γιουχαϊσματα. Billie Holiday και Mal Waldron έμειναν στη σκηνή και έπαιξαν μόνο πέντε τραγούδια και στη συνέχεια αποσύρθηκαν. Οι υπόλοιπες συναυλίες τους στο Teatro Smeraldo ακυρώθηκαν.
Λίγες μέρες αργότερα η Billie Holiday σαφώς πικραμένη, αγανακτισμένη και χωρίς την παραμικρή διάθεση για χαμόγελα πήγε στην Taverna Messicana, για να ακούσει το Basso-Valdambrini Quintet αποτελούμενο από τους δυο ιδρυτές του, τον σαξοφωνίστα Gianni Basso και τον τρομπετίστα Oscar Valambrini, δυο θαυμάσιους μουσικούς που μεγάλωσαν με σπάνια λατρεία για την αμερικάνικη τζαζ και ο ήχος του ενός έμοιαζε να είναι φτιαγμένος για να δένει με τον ήχο του άλλου, αλλά και τον πιανίστα Enrico Intra, τον κοντραμπασίστα Giorgio Azzolini και τον ντράμερ Gianni Cazzola. Basso και Valambrini είχαν συνεργαστεί με αρκετούς Αμερικανούς τζάζμεν που έκαναν περιοδείες: Chet Baker, Slide Hampton, Maynard Ferguson, Phil Woods. Gerry Mulligan, Lionel Hampton, Duke Ellington, Freddie Hubbard, Tony Scott κ.α.
Εκείνη τη χρονιά (1959) είχε κυκλοφορήσει το σπουδαίο ομώνυμο άλμπουμ του κουιντέτου με εκλεκτές διασκευές τζαζ στάνταρντς αλλά και με πρωτότυπο υλικό σε ύφος bop και cool jazz. Εκπληκτικοί ρυθμοί και μελωδίες που διαμορφώνουν ένα κλίμα γεμάτο εξωστρέφεια, απόρροια των υποδειγματικών παιξιμάτων των μουσικών και τον υψηλό βαθμό συνοχής τους. To 1960 κορυφαία δισκογραφική στιγμή του κουιντέτου αποτελεί το «Walking In The Night», που σηματοδότησε μια καθοριστική καμπή για το σχήμα από το cool στο hard-bop και από τα standards στις πρωτότυπες συνθέσεις και εμπεριέχοντας το καταπληκτικό «Lotar». Το κουιντέτο μεταβαλλόμενο σε σεξτέτο με την αντικατάσταση του ντράμερ Gianni Cazzola από τον Lionello Bionda και την προσθήκη του τρομπονίστα Dino Piana το 1962 κυκλοφόρησε τον αριστουργηματικό δίσκο «The Best Modern Jazz In Italy» (RCA Victor) με διασκευές κομματιών των Jackie McLean, Benny Golson, Dave Brubeck και με πρωτότυπες συνθέσεις, ανάμεσα στις οποίες και αφιερωματική σύνθεση στον John Coltrane.
Στο εξώφυλλο του δίσκου που κυκλοφόρησε το Basso Valdambrini Sextet ως νικητής του διαγωνισμού «Best Modern Jazz in Italy» του 1962 διαβάζουμε «Arden for Men» που δεν είναι τίποτα άλλο από την εταιρεία καλλυντικών που χρηματοδότησε τον διαγωνισμό. Αναμφίβολα μια κορυφαία στιγμή της ιταλικής τζαζ από την οποία άρχισαν όσα συναρπαστικά γνωρίζουμε για την ιταλική τζαζ. Το 1966 κυκλοφόρησε ένας ακόμα σπουδαίος δίσκος του Basso-Valdambrini Sextet σε ύφος cool jazz και post bop, το «Exciting 6» από την ιταλική δισκογραφική εταιρεία GTA Records. Ta κομμάτια, σύντομα επί το πλείστον στη διάρκεια, χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερη ένταση, ρυθμό, τροπικότητα στο παίξιμο του πιάνου, εκρηκτικούς ρυθμούς στα πνευστά και δίνουν άλλη διάσταση σε ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά ακούσματα της ευρωπαϊκής τζαζ της δεκαετίας του ΄60.
Στη συνάντηση της Billie Holiday και των μουσικών του σχήματος, υπό τη σκιά της αποτυχημένης πρώτης εμφάνισης της τραγουδίστριας αποφασίστηκε η διοργάνωση μιας δεύτερης συναυλίας της σε άλλο χώρο, στο Gerolamo, ένα σαφώς μικρότερο θέατρο του Μιλάνου την τελευταία μέρα της παραμονής της στην Ιταλία. Στόχος αυτής της συναυλίας ήταν η αποκατάσταση του κύρους της μεγάλης αυτής ερμηνεύτριας. Και πράγματι αυτή τη φορά τα πράγματα εξελίχτηκαν με τον καλύτερο τρόπο.
Η είδηση της συναυλίας έγινε γνωστή ακαριαία από στόμα σε στόμα στους γνήσιους θαυμαστές της τζαζ και το θέατρο γέμισε ασφυκτικά από ένα υποψιασμένο κοινό. Δίπλα στη μεταμορφωμένη Billie Holiday εμφανίστηκαν ο πιανίστας Mal Waldron, ο κοντραμπασίστας Franco Cerri, ο ντράμερ Gene Victory και οι Basso και Valambrini. Όλο το θέατρο έγινε μια αγκαλιά για τη Lady D, η φωνή της στάθηκε στο μεγάλο ύψος της, η ατμόσφαιρα ήταν συγκινησιακά έντονα φορτισμένη και το χειροκρότημα πηγαίο και σαρωτικό δεν θύμιζε σε τίποτα τις αποδοκιμασίες πριν έξι μέρες.
Eκείνη τη χρονιά ο Norman Granz, από τους πιο επιτυχημένους ιμπρεσάριους της τζαζ, αφεντικό της εταιρείας Verve εξέδιδε τους τελευταίους δίσκους του με την Billie Holiday («Stay With Me» και «All or Nothing At All»).
Ήταν η μία και μοναδική φορά που η Billie Holiday επισκέφτηκε την Ιταλία στη ζωή της. Ωστόσο επί ευρωπαϊκού εδάφους ήταν η δεύτερη φορά αν λάβουμε υπόψη τις συναυλίες που η θρυλική τραγουδίστρια είχε δώσει με τον Mal Waldron το 1954 μέσω του Σουηδού επιχειρηματία Nils Helstrom, ξεκινώντας από τη Στοκχόλμη και κατόπιν σε Γερμανία, Ολλανδία, Παρίσι και Ελβετία. Αποσπάσματα από αυτές τις συναυλίες ηχογραφήθηκαν στο cd «Billie Holiday – In Europe 1954 – 1958» (Kangourou Swing, 2000).
Το 1959, τελευταία χρονιά της ζωής της, για τρίτη φορά βρέθηκε στην Ευρώπη, για τις ανάγκες μιας από τις τελευταίες τηλεοπτικές εμφανίσεις της στο Nine του Λονδίνου.
Στην αυτοβιογραφία της «Lady Sings the Blues», γραμμένη το 1956, περιέγραφε το ταξίδι της στην Ευρώπη ως όνειρο ζωής. Κάτι που τελικά πρόλαβε να κάνει έχοντας καλές και κακές εντυπώσεις.
