του Γιάννη Πανούση
Διδάσκουν οι νεκροί; (Θ.Θ.Νιάρχος,Οι λέξεις εκδικούνται)
Πρέπει να συνεννοηθούμε
Η Αστυνομική Λογοτεχνία δεν υποκαθιστά τη θεσμική Δικαιοσύνη[1],τιμωρώντας τους ένοχους,πυροβολώντας τους βίαιους κι εκδικούμενη -εκ μέρους των αδικημένων- τους ‘κακούς’εξουσιαστές
Η μυθιστορία,όπως συμβαίνει και στην ίδια τη ζωή,δεν αποτελείται μόνον από αντιθέσεις,διαμάχες,μονομαχίες,διχόνοιες και φιλονικίες[2]
Δεν πρόκειται για μονομανιακή ή μονοδρομική αφήγηση
Μπορεί να έχει γραφτεί ότι’’κλέφτες έσωσαν την Ελλάδα και οι γιοί των κλεφτών τη σκότωσαν’[3],όμως η απόσταση ανάμεσα σε μία λογοτεχνική απόδοση[ή εκδοχή] και στην πραγματική πολιτικοκοινωνική ερμηνεία συχνά είναι μεγάλη
Κατά συνέπεια ακόμα και ο ιστορικός αστυνομικός συγγραφέας ,ο οποίος χρησιμοποιεί ‘ήρωες’ από το [μυθοποιημένο;]παρελθόν[4],οφείλει να σέβεται το πλαίσιο της εποχής[5]κι όχι να ακροβατεί οριζοντίως και καθέτως μέσα στο χωρόχρονο
Η λεγόμενη’αλχημική ευφυία’ στη ροή της αφήγησης[6]δεν περιορίζεται στην παραδοξότητα του στόρυ,στο ρέον αίμα,στην αμαρτία,στη δια-πλοκή,στα [αυτο]βιο-γραφικά τραύματα,στις αλληγορίες και στους αποκρυφισμούς[7].Ούτε το ‘μυστικό των μυστικών’[8] της συγγραφής βρίσκεται στην υπέρβαση των ορίων του παρα-λογισμού,ή στο μετέωρο νόημα[9]ενός ‘αμεριμνομέριμνου’[10]συγγραφέα που ‘κανακεύει’ το σκοτεινό κόσμο ή τους πανικόβλητους αναγνώστες[11]
Η φοβο-φοβία[phobophobia][12]καταλήγει σε ‘εναλλακτικές ‘ ή αντιφατικές εξελίξεις της αφήγησης[13],αλλά μολονότι τα πραγματικά αινίγματα αναδεικνύουν τα εννέα δέκατα του[εγκληματικού] παγόβουνου[14],το αληθινό μυστήριο βρίσκεται στο ορατό κι όχι στο αόρατο[15]
Δεν ξέρω αν ο συγγραφέας είναι ο ήρωας του εαυτού του,αν μαξιμαλίζει ή μινιμαλίζει τα εσώτερά του βιώματα,αν κινείται στο πεδίο της ονειροφαντασίωσης ή του συγγραφικού ακτιβισμού για τον εξορκισμό του φόβου των αναγνωστών
Σε κάθε όμως περίπτωση όταν η λογοτεχνία μετατρέπει το ανοίκειο σε ορατό[16],ακόμα κι όταν ο συγγραφέας δι-ερωτάται ‘πώς θα μπορούσαν να γίνουν αλλιώς τα πράγματα;’[17]ή ‘πώς συμπιέζεται η μνήμη;’[18],στόχος της/του παραμένει ‘να αντιμάχεται τη διαφθορά της συνείδησης’[19]
Από την άλλη ο αναγνώστης δεν πρέπει να είναι οπαδός της διαγώνιας μελέτης του κειμένου,δηλαδή ένας ξένος ως προς την ουσία[20],που ευχαριστιέται με την καταγγελία του γενικότερου συστήματος[21], αλλά που δεν δίνει σημασία στη γενεαλογία του Κακού[22]
Η αστυνομική λογοτεχνία δεν μπορεί να καλύψει όλο το χώρο του επιστητού και πασών των επιστημών[23]και ο αστυνομικός συγγραφέας οφείλει ν’αποβάλλει την αγχώδη νεύρωση του ευπώλητου[24],γιατί μόνον έτσι θα γίνει ‘καλός γραφιάς’
Χρειάζονται νέοι αφηγηματικοί τρόποι[25] και, κατά την προσωπική μου γνώμη, περισσότερη φιλοσοφική προ-διάθεση[26],ώστε τα στοιχεία που συγκροτούν το τετράγωνο ‘’Ύβρις-Άτις-Νέμεσις-Τίσις’ να ευθυγραμμίζονται με βάση το ύφος και ήθος του συγγραφέα, ο οποίος τα ενοποιεί και δεν τα δια-χωρίζει
Μπορεί ο δημιουργός να πιστεύει σε κάτι ή σε κάποιον[27], η πίστη του όμως αυτή δεν πρέπει ν’αλλοιώνει το γλωσσικό στυλ και τη μορφολογία του κειμένου,που διαμορφώνουν την ταυτότητά του,διότι διαφορετικά θα αιωρείται στο ενδιάμεσο κενό ιδεολογίας και ρεαλισμού
Το ‘ιδιάζον’ ή το ακραίο χαρακτηριστικό ενός μυθιστορήματος που ξεφεύγουν από το ‘έκδηλο επίπεδο’κατανόησης[manifest content]και καταλήγουν στο ‘λανθάνον επίπεδο’[latent content]δεν συνιστούν υποχρεωτικά συνταγή επιτυχίας
Η αστυνομική λογοτεχνία δεν ταυτίζεται με ‘τη λογοτεχνία των ερειπίων’[28],γιατί τότε θα σηματοδοτεί το τέλος της αφήγησης[29],άρα και του λογοτέχνη
Επιβάλλεται συνεπώς μεγαλύτερος αναστοχασμός και λιγότερη μανιέρα
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1]Γρ.Μπέκος,Μία Μις Μαρπλ των εσώτερων μεταπτώσεων[βιβλίο Μάρως Δούκα,Ζήτω η Αγκάθα Κρίστι,Πατάκης 2025],Βήμα Κυριακής 14/12/25
[2] Αντ.Σμυρναίος,Παιδαγωγική του Πολέμου-φιλοσοφικές και ιστορικές συζυγίες,Αρμός 2025,65
[3]Β.Καραποστόλης,Διχασμός κι Εξιλέωση-περί της πολιτικής ηθικής των Ελλήνων,β’ έκδοση,Πατάκης 2010,117[ρήση Περικλή Γιαννόπουλου]
[4]Κ.Παπαθανασίου,Δέμφις,Πνοές 2025-Άννα Δάρδα-Ιορδανίδου,Τρανσαλόνικα,Καστανιώτης 2025-πρβλ.Άννα Λυδάκη,Ο άνισος αγώνας με το παρελθόν[για Ηλία Μπιστολά,Χώμα στα μάτια,στα αυτιά,στο σώμα…],oanagnostis.gr 27/11/25
[5] Κ.Κατσουλάρης,Παρατηρώντας ένα μεταβαλλόμενο τοπίο,Βήμα Κυριακής 23/11/25
[6]πρβλ.Μιχ.Μοδινός,Όλη η τέχνη του[Ιτάλο Καλβίνο]σε πέντε αφηγήσεις,Νέα/βιβλιοδρόμιο 22-23/11/25
[7]πρβλ.Αλεξάνδρα Σκαρίκη,Ο δράκος της Φλωρεντίας,σειρά Netflix για 16 φόνους σε πανσέληνο,Καθημερινή Κυριακής 16/11/25-Craig Rusell,Χάιντ,μτφ.Χρ.Ριζοπούλου,Bell 2025
[8] πρβλ.ομότιτλο βιβλίο Dan Brown
[9]Γεωργία Καλαφάτη[sugahspank],σε Συστάσεις-Νέα/βιβλιοδρόμιο 6-7/12/25:’’η γραφή μου έχει δικαίωμα να είναι ανώριμη’’
[10]πρβλ.Π.Μπουκάλας,Οι αμεριμνομέριμνοι και η κακιστοκρατία,Καθημερινή Κυριακής 14/12/25
[11]Δ.Δουλγερίδης,Ντέιβιντ Σολόι,’’δεν προτιμώ τα βιβλία που κολακεύουν τους αναγνώστες’’,Νέα 6-7/12/25-πρβλ.Ρ.Σαμαρά-Μά’ι’να,Παρατηρητής Θράκης 22/10/25[για ρήση Καραγάτση]
[12]Α.Σμυρναίος,οπ.π.,36
[13]οπ.π.,88-πρβλ.Ηρόστρατος,ΕΛΣΑΛ:συνεχίζονται σήμερα και αύριο οι βραδιές Αστυνομικής μυθοπλασίας 2025,Δρόμος της Αριστεράς 29/11/25
[14]Α.Σμυρναίος,οπ.π.,92
[15]οπ.π.,102[ρήση Όσκαρ Ουάιλντ]
[16]πρβλ.Στέφ.Δημητρίου,Η ανήσυχη σκέψη στη δοκιμασία της συγκυρίας[για Δ.Χριστόπουλο],oanagnostis.gr 27/11/25
[17]Π.Ιωαννίδης,Ο John Le Carre μετά τον George Smiley,oanagnostis.gr 17/11/25
[18]πρβλ.Κατερίνα Σχινά,’Η δεσμοφύλακας’ του Νίκου Δαββέτα,oanagnostis.gr 17/11/25
[19]πρβλ.Χαρίδημου Τσούκα,Ο Σαββόπουλος που ξεβολεύει και ενοχλεί,Καθημερινή Κυριακής 23/11/25-πρβλ.Ανδρέα Ρήγα,Η αλήθεια είναι ψάρι του βυθού,Αγγελάκη 2025
[20]πρβλ.Μάρθα Κα’ι’τανίδη,Η ψευδαίσθηση της οικειότητας,Νέα 28/11/25
[21]πρβλ.Ανδρέα Παππά,Θέματα,μοτίβα…και μία εμμονή,Καθημερινή Κυριακής 30/11/25-Α.Σμυρναίος,οπ.π.,255
[22]πρβλ.Βαγγ.Χατζηβασιλείου,Η παράδοση συναντάει το Κακό[βιβλίο Χρυσόστομου Τσαπρα’ί’λη,Το κατέβασμα του φεγγαριού,Ίκαρος 2025],Βήμα Κυριακής 30/11/25
[23]πρβλ.Σίγκμουντ Φρόυντ,Οι απαρχές της Ψυχανάλυσης,εισαγωγή Ν.Τζαβάρας,μτφ.Έμη Βα’ι’κούση,Ίνδικτος 2025,17[για πνευματική απληστία]
[24]οπ.π.,32
[25]πρβλ.Γ.Μπασκόζος,Βιβλία για γιορτές(1)-αστυνομικά από το κλασικό νουάρ ως το docufiction,oanagnostis.gr 5/12/25
[26]Π.Ιωαννίδης,Διαβάζει ο Λάνθιμος Κρασναχορκάι;,oanagnostis.gr 15/12/25
[27] βλ.Άγγ.Χαριάτης,Η συγγραφή θέλει ταλέντο και γνώση,eleftherostypos.gr 7/12/25[Σκιές πάνω από το Όρος,Κύφαντα 2025]
[28]Α.Σμυρναίος,οπ.π.,240
[29]οπ.π.,249,267
* η χρονολογία των ιστοσελίδων αναφέρεται στην αναζήτηση κι όχι στην ανάρτησή τους
