Ιμμάνουελ Μιφσούντ: Η λογοτεχνία ήταν γεμάτη άντρες συγγραφείς που έγραφαν για τις μητέρες τους. Ήθελα να το αλλάξω αυτό (συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου)

0
247

 

 

Η βραβευμένη με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUPL 2011) νουβέλα “Εις το όνομα του πατρός (και του υιού)” του συγγραφέα εκ Μάλτας Ιμμάνουελ Μιφσούντ έχει μεταφραστεί σε δέκα γλώσσες. Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Με αφορμή την κυκλοφορία του, ο Ιμμάνουελ Μιφσούντ μιλά για το βιβλίο του, την ιστορία που λέει, την ιστορία που κρύβει από πίσω αλλά και για τη συγγραφή απαντώντας και σε ερωτήσεις που δεν του αρέσει να απαντά: συγγραφέας γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου

Το βιβλίο σας “Εις το όνομα του πατρός (και του υιού)” είναι πλέον διαθέσιμο στα ελληνικά. Πώς νιώθετε που μπορείτε τώρα να επικοινωνήσετε αυτό το κομμάτι της δουλειάς σας στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό;

Όπως γνωρίζετε, αυτό δεν είναι το πρώτο μου βιβλίο που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πριν από δύο χρόνια ο ίδιος εκδοτικός οίκος κυκλοφόρησε μια από τις ποιητικές συλλογές μου, το «Ψάρι». Όσο γι’ αυτό το βιβλίο, η ελληνική έκδοση είναι η δέκατη μετάφραση, και αυτό, πρέπει να πω, είναι μια πρωτιά στη λογοτεχνική μας ιστορία. Πώς νιώθω; Σίγουρα είναι τιμή και είμαι ταπεινόφρων. Είμαι πάντα πολύ ευγνώμων σε εκείνους τους εκδότες που είναι έτοιμοι να εκδώσουν τη δουλειά μου και με αυτό τον τρόπο με βοηθούν να προωθήσω στο εξωτερικό τη λογοτεχνία μου. Κατάγομαι από ένα μικρό νησί, που βρίσκεται στην ίδια θάλασσα με το δικό σας, αλλά παρά την πολύ πλούσια ιστορία του, εξακολουθεί να είναι πολύ άγνωστο στους μη Μαλτέζους. Μιλάω και γράφω σε μια γλώσσα που ούτε οι γείτονές μας καταλαβαίνουν, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η γλώσσα τους έχει ισχυρή επιρροή στη δική μας. Επομένως, η μετάφραση είναι, για εμάς, πολύ σημαντική. Το να μεταφραστείς στα ελληνικά σημαίνει να συστηθείς σε αναγνώστες που έχουν στις αποσκευές τους μια πολύ μεγάλη και πλούσια πολιτιστική ιστορία, κάτι που κάνει μια τέτοια σύσταση πολύ πιο σημαντική.

Η ιστορία σας δεν αφορά ακριβώς τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά ξεκινάει από αυτόν κατά κάποιον τρόπο, αφού ο πατέρας της ιστορίας σίγουρα επηρεάστηκε ως προσωπικότητα από το γεγονός ότι υπηρέτησε στο μέτωπο. Γιατί κάνατε αυτή την επιλογή;

Υπάρχουν δύο λόγοι γι’ αυτό: πρώτον, επειδή η αφήγηση προέρχεται από ένα ημερολόγιο που έγραψε ο πατέρας κατά τη διάρκεια του πολέμου. Έτσι ο «λογαριασμός» του πολέμου ήταν αναπόφευκτος. Δεύτερον, επειδή ένα από τα περίεργα πράγματα που παρατηρούμε στη λογοτεχνική μας ιστορία είναι η περίεργη απόφαση (είτε συνειδητή είτε σε διαφορετική περίπτωση δεν έχω μπορέσει να καταλάβω ακόμη) των πεζογράφων να παραλείπουν να γράφουν για τα μεγάλα γεγονότα που διαμόρφωσαν την ιστορία μας. Υπάρχουν λιγότερα από μια χούφτα μυθιστορήματα που αφηγούνται τον πόλεμο, παρά το γεγονός ότι ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος χτύπησε πολύ άσχημα τα νησιά της Μάλτας, ειδικά όταν η φασιστική αεροπορία ενώθηκε με τη Luftwaffe σε συνεχείς αεροπορικές επιδρομές και τον συνεχή αποκλεισμό των νηοπομπών με τα απαραίτητα είδη. Το ίδιο -περίεργο γεγονός- συνέβη και με άλλες ιστορικές στιγμές, όπως η πολιτική ένταση μεταξύ της Καθολικής Εκκλησίας και των Σοσιαλιστών τη δεκαετία του 1960 και η πολιτική βία εναντίον εκείνων που αντιτάχθηκαν στο σοσιαλιστικό καθεστώς στα τέλη της δεκαετίας του ‘70 και τη δεκαετία του ‘80. Η γενιά των συγγραφέων στην οποία ανήκω προσπάθησε να το διορθώσει.

Ένας άντρας προσπαθεί σε ώριμη ηλικία να καταλάβει ποιος ήταν ο πατέρας του για να γνωρίσει και τον εαυτό του καλύτερα. Γιατί ο ήρωάς σας χρειάζεται αυτόν τον ετεροκαθορισμό;

Δεν είμαι τόσο σίγουρος ότι ο πρωταγωνιστής χρειάζεται την πατρική φιγούρα για να καταλάβει τον εαυτό του. Μάλλον προσπαθεί να καταλάβει τον πατέρα και να συμβιβαστεί με το γεγονός ότι η σχέση πατέρα και γιου είναι προβληματική. Φυσικά υπάρχουν φροϋδικές προεκτάσεις που αναφέρονται στο σύμπλεγμα του Οιδίποδα και του ευνουχισμού, αλλά σημειώστε ότι η αφήγηση δεν βασίζεται στον Φρόιντ όσο βασίζεται στη φεμινιστική ερμηνεία του Φρόυντ. Ο γιος, στην πραγματικότητα, επαναστατεί συνεχώς ενάντια στο Όνομα του Πατέρα, πρώτα και κύρια με το να είναι ο εαυτός του παρά να γίνει αντίγραφο του Πατέρα, όπως θα ήθελαν οι περισσότεροι πατέρες να γίνουν οι γιοι τους. Οι αβεβαιότητες του γιου δεν ξεκινούν από τη σχέση του με τον πατέρα του, αλλά από τη σχέση με τον ίδιο του τον γιο. Είναι τόσο διαφορετικός από τον Πατέρα (ο βετεράνος του πολέμου και ήρωας) που αντιμετωπίζοντας το ίδιο του το παιδί είναι γεμάτος αμφιβολίες και αβεβαιότητες, κάτι που η παραδοσιακή ανδρική ταυτότητα δεν μπορεί να δεχτεί. Όλο αυτό το μικρό βιβλίο, μεταξύ άλλων, είναι ένας διαλογισμός για τον ανδρισμό και τη σχέση πατέρα-γιου. Πριν από αυτό το βιβλίο η λογοτεχνία μας ήταν πολύ γεμάτη από άνδρες συγγραφείς που έγραφαν για τις μητέρες τους. Ήθελα να το αλλάξω αυτό.

Το βιβλίο σας βραβεύτηκε με το EUPL 2011. Πώς νιώθετε για αυτό;

Για να είμαι πολύ ειλικρινής, δεν είχα ιδέα για αυτό το βραβείο. Έτσι, όταν έμαθα ότι το βιβλίο μου κέρδισε το βραβείο, ήμουν αρκετά χαμένος. Όταν η είδηση κατακάθισε, νόμιζα ότι είχα κερδίσει με το προηγούμενο βιβλίο μου, μια συλλογή σύντομης μυθοπλασίας που περιελάμβανε ιστορίες που στόχευαν στην αντιμετώπιση ορισμένων ταμπού όπως η ανδρική ομοφυλοφιλία σε γάμους ετεροφυλόφιλων, οι συμφωνίες αυτοκτονίας στο Διαδίκτυο και τις ψευδείς ειδήσεις. Έτσι, για να συνοψίσω, ένιωσα έκπληκτος που κέρδισα το βραβείο, και ακόμη περισσότερο που είδα ότι ήταν το βιβλίο του Πατέρα που το είχε κερδίσει.

Έχετε γράψει διηγήματα, ποίηση και παιδικά βιβλία. Ποιο θα λέγατε ότι είναι το πιο δύσκολο είδος και γιατί και ποιο είναι το αγαπημένο σας είδος και γιατί;

Παιδική λογοτεχνία. ΧΩΡΙΣ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ. Νομίζω ότι μπορώ να φανταστώ τι μπορεί να σκεφτεί ένας ενήλικος αναγνώστης γι’ αυτά που γράφω, αλλά πώς μπορώ να ξέρω τι θα σκεφτόταν ένα παιδί; Τα παιδιά μπορούν να είναι βάναυσα ειλικρινή όταν εκφράζουν τις απόψεις τους, γι’ αυτό, πριν δημοσιεύσω οτιδήποτε για παιδιά, διαβάζω κομμάτια σε μια επιλεγμένη ομάδα παιδιών, ανιψιούς και ανιψιές που σχεδόν δεν με γνωρίζουν και βλέπω ποιες είναι οι αντιδράσεις τους. Μόνο έτσι μπορώ να κρίνω αν αυτό που γράφω για παιδιά είναι εντάξει ή όχι.

Υπηρετείτε τη λογοτεχνία ως συγγραφέας αλλά και ως δάσκαλος. Αυτό σας κάνει να βλέπετε τη λογοτεχνία με διαφορετικούς τρόπους; Και πώς επηρεάζει η μία ιδιότητά σας την άλλη σε σχέση με τη γραφή σας;

Ναι, δίνω διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο, εστιάζοντας κυρίως στη λογοτεχνία μετά τη δεκαετία του ’90 (αυτή είναι η γενιά μου) και στη θεωρία της λογοτεχνίας. Προσπαθώ να ξεχάσω την δουλειά που κάνω όταν γράφω. Δεν είναι πάντα δυνατό φυσικά. Μερικές φορές η διδασκαλία διαταράσσει τη γραφή. Μερικές φορές βοηθάει. Για παράδειγμα, στο πιο πρόσφατο μυθιστόρημα που έγραψα (το οποίο πραγματικά ελπίζω ότι οι εκδόσεις Βακχικόν θα εξέταζαν για δημοσίευση) έσπασα επίτηδες όλους τους κανόνες της αφήγησης που διδάσκω κατά τη διάρκεια των διαλέξεων για την αφηγηματολογία. Σε αυτή την περίπτωση, ο πειραματισμός έγινε δυνατός, ή ας πούμε ότι έγινε ευκολότερος από τις γνώσεις μου στον τομέα.

Μια κοινή ερώτηση αλλά πάντα συζητήσιμη: Γεννιέται κανείς συγγραφέας ή γίνεται;

Λέω στους μαθητές μου ότι υπάρχει μόνο μια ερώτηση που τους παρακαλώ να μην κάνουν, ακριβώς αυτή. Πραγματικά δεν ξέρω, και δεν είμαι σίγουρος ότι θέλω να μάθω. Κάποτε το σκεφτόμουν πολύ αυτό, αλλά κάποια στιγμή αποφάσισα ότι δεν ήταν σημαντικό. Αυτό που πιστεύω είναι ότι δεν μπορείς να κάνεις κάποιον συγγραφέα: είτε γεννήθηκε με το χάρισμα είτε το συνάντησε με κάποιο τρόπο κάποια στιγμή στο χρόνο, δεν μπορώ να πω πραγματικά, αλλά καμία πορεία, κανένα εργαστήριο δεν μπορεί να τον κάνει να γίνει συγγραφέας.

Τι θα λέγατε ότι σας καθόρισε ως συγγραφέα;

Και αυτή είναι μια ακόμη πιο δύσκολη ερώτηση που προσπαθώ να αποφύγω. Η μόνη μου απάντηση θα ήταν: Έχω αναγνώστες. Υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι να αγοράσουν τα βιβλία μου και να αφιερώσουν χρόνο διαβάζοντάς τα. Ωστόσο, δεν είμαι σίγουρος ότι αυτή είναι η σωστή απάντηση, αλλά έχω τους αναγνώστες μου μέσα στην καρδιά μου. Όταν κάποιος μου στέλνει ένα μήνυμα λέγοντάς μου ότι διάβασε το βιβλίο μου, λέω στον εαυτό μου ότι θα μπορούσε να είχε περάσει τον ίδιο χρόνο παρακολουθώντας μια ταινία, κολυμπώντας ή παίζοντας χαρτιά. Το γεγονός ότι αφιέρωσε χρόνο και προσοχή σε κάτι που έγραψα, ίσως υποδηλώνει ότι είμαι συγγραφέας τελικά.

 

Ιμμάνουελ Μιφσούντ, Εις το όνομα του πατρός (και του υιού), Βακχικόν 

 

Προηγούμενο άρθροΓιατί η Αλεξάνδρεια εξακολουθεί να διεκδικεί τα δικαιώματά της.. (γράφει η Άννα Αφεντουλίδου)
Επόμενο άρθροΣημειώσεις για μια κρίσιμη εποχή: ο κατοχικός εμφύλιος (του Ευάγγελου Μαυρουδή)

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ