της Μαρίζας Ντεκάστρο
Το φιλμ ξετυλίχτηκε στον σκοτεινό θάλαμο, οι φωτογραφίες που τράβηξε ο μεγάλος Βραζιλιάνος Σεμπαστιάο Σαλγάδο (1944-2025) τυπώθηκαν. Είναι φωτογραφίες της γης. Ο Σαλγάδο ένιωσε τον παλμό της, ταξίδεψε, τη φωτογράφησε και αποτύπωσε τις ποικίλες φυσιογνωμίες της και τα πλάσματα που την κατοικούν, που παιδεύονται και την παιδεύουν.
Είμαι η Γη.
Αλήθεια, εμείς που ζούμε στη Γη, την πατάμε, γυρνοβολάμε πάνω της, πόσο τη γνωρίζουμε; Πόσο ευαίσθητοι είμαστε;
Η Γη (του/μας) μιλάει:
Αποφάσισες να περάσεις τη ζωή σου φωτογραφίζοντας. Να κοιτάξεις τους ανθρώπους στα μάτια, να τους γνωρίσεις χωρίς να τους κρίνεις…
Αποκαλύπτεται μέσα από τον φακό του Σαλγάδο και διηγείται σ’ εμάς τους αναγνώστες τη ζωή του, την αφιερωμένη στην παρατήρηση και την καταγραφή σημαδιακών εικόνων που τον απογοήτευσαν
…να φτιάξεις εικόνες από βλέμματα, να πλάσεις το φως με τη σκιά για να δείξεις τον κόσμο σου. Το Καλό και το Κακό τους είδους σου.
Οι άνθρωποι και η Γη γεννούν. Ο Σεμπαστιάο σπέρνει τη γη, τη βοηθά να αναγεννηθεί
…ένιωσα τους χυμούς να επιστρέφουν… την υγρασία να αγκαλιάζει τα νέα φύλλα, τις ρίζες να απλώνονται αργά μέσα μου, τη ζωτική δύναμη να σπρώχνει τα βλαστάρια προς τον ουρανό, άκουσα τα πουλιά να κελαηδούν και τα ζώα να φτιάχνουν ήσυχα τις φωλιές τους στο δάσος…
Οι φωτογραφίες και η ζωή του Σεμπαστιάο Σαλγάδο (ταινία Το αλάτι της γης) συγκίνησαν τους δημιουργούς του βιβλίου οι οποίοι παρέδωσαν στους αναγνώστες ένα βιβλίο ποιητικού ρεαλισμού.
Ο Μάνος Μπονάνος, αρχικά επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής, εκπλήρωσε το όνειρό του να γίνει συγγραφέας. Τα τρία βιβλία, μέχρι στιγμής, στη σειρά Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο: Χάτσικο- Αφοσίωση ( εικ. Μ. Θύμη), Ο άνθρωπος και η κουκουβάγια- Σύνδεση (εικ. Ντ. Σταματιάδη) Είμαι η Γη- Αναγέννηση, (εικ. Β. Κουτσογιάννης) εμπνέονται από ποικίλα διαχρονικά θέματα, όπως ορίζονται από τους υπότιτλους των έργων. Ο Μ. Μπ. εξελίσσεται. Γράφει χωρίς να πλατειάζει, λιτά, ζυγισμένα ώστε το κείμενο να αποδίδει συναισθήματα που δεν περιγράφονται αλλά πηγάζουν από τις λέξεις. Γράφει ποιητικά χωρίς να κάνει ποίηση.
Ο Βασίλης Κουτσογιάννης πρωτοεμφανίστηκε στην εικονογράφηση παιδικών βιβλίων το 2017. Οι εικονογράφοι που σέβονται τη δουλειά του βυθίζονται στην ιστορία που καλούνται να εικονογραφήσουν ξέροντας καλά ότι κάθε ιστορία έχει τη δική δυναμική και άρα η καλλιτεχνική προσέγγισή της είναι ιδιαίτερη. Είναι φορές, και δουλειές, όπου οι εικονογράφοι εμφανίζουν κάποιες σταθερές, μια αισθητική δηλωτική του στιλ τους η οποία τους δένει με τους αναγνώστες.
Παρά ταύτα δεν συμβαίνει το ίδιο με τις εικονογραφήσεις του Β. Κ., οι οποίες είναι διαφορετικές σε κάθε ένα. Το έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις: ζωγραφίζει μπαίνοντας στην ιστορία χωρίς να επαναλαμβάνεται. Η μη επανάληψη και η καλλιτεχνική διαφορετικότητα μπορεί να ξενίσει κάποιους (δεν είμαι ανάμεσα τους). Γνωρίζοντας λοιπόν όλα του τα έργα, πιστεύω πως αυτή η ‘ακατάτακτη’ στυλιστικά εικονογράφηση είναι το τρομερά ενδιαφέρον χαρακτηριστικό που τον αναδεικνύει.
Στο Είμαι η Γη, ο Β. Κ. ταίριαξε στον ποιητικό λόγο του συγγραφέα αδρά μαύρα σκίτσα των ανθρώπινων χαρακτήρων της ιστορίας-του Σαλγάδο, της γυναίκας του Λέιλα, των ανώνυμων που μοχθούν, του σκελετωμένου μικρού Αφρικανού- των συνομιλητών της πολυετούς επαφής του φωτογράφου με την εκρηκτική πολυχρωμία της Γης.
*****
Η τοποθέτηση του εν λόγω έργου από τον εκδότη σε παιδική σειρά θέτει ένα ερώτημα που συστηματικά ανακύπτει σε εκδόσεις όπως αυτή: Το αν δηλ. θα διαβαστεί από τις μικρότερες ηλικίες, αν οι αναγνώστες του θα νιώσουν την ποιητική του λόγου και των εικόνων, αν θα καταλάβουν το φιλοσοφικό και το κοινωνικό του περιεχόμενο ή θα καθίσει στο ράφι επειδή θα κριθεί δύσκολο αφού δεν απαντά στις τρέχουσες θεματικές αναγνωστικές συνήθειες των παιδιών.
Η εκκολαπτόμενη αναγνωστική εμπειρία των παιδιών προϋποθέτει βιβλία με θεματική και ειδολογική ποικιλία. Η επιλογή για τα ποια αναγνώσματα προτείνουμε σε κάθε αναγνώστη επηρεάζεται αναμφίβολα, και ως ένα βαθμό, από την ηλικία, το οικογενειακό περιβάλλον, τις συνήθειες.
Βιβλία σαν το Είμαι η Γη έχουν συχνά ανάγκη από ευαίσθητους μεσάζοντες, συν-αναγνώστες οι οποίοι θα τα ξεδιπλώσουν μαζί με τους μικρούς.
*****
Ο ρεαλισμός στα εικονογραφημένα βιβλία για μικρότερα παιδιά αποτυπώνει συναισθήματα, καταστάσεις και δυσκολίες των μικρών, ενώ σχεδόν πάντοτε καταλήγει στο επιθυμητό προς όφελος όλων.
Το εικονογραφημένο Κάποτε ήμασταν φίλες, των Marcy Campbell & Aimée Siguro, επιδιώκει με όχημα μια παιδική φιλία να απαντήσει στο φιλοσοφικό ερώτημα: Τι μπορεί να κρατήσει για πάντα; Στο έργο το ‘πάντοτε’ γίνεται ‘κάποτε’.
Ανοίγω το βιβλίο και βλέπω στις πρώτες σελίδες χαρούμενα κορίτσια. Παρακάτω τις βλέπω θυμωμένες, τσακωμένες, πάλι μονιασμένες. Γυρίζω στο εξώφυλλο: τα ίδια κορίτσια, κάθονται πλάτη με πλάτη, αδιάφορες η μια για την άλλη. Η εικόνα κάνει κλικ και προϊδεάζει για το περιεχόμενο. Το κορίτσι του βιβλίου διηγείται μια ιστορία φιλίας με τα πάνω και τα κάτω της. Μια στενοχωριέται και μια χαίρεται, αναπολεί καλές και κακές στιγμές κι όμως αντιμετωπίζει όσα εμφανίζονται φυσιολογικά μεταξύ φιλενάδων. Αλλά, και πάλι δεν σημαίνει ότι συμβαίνει πάντοτε. Το κοριτσάκι στριμώχνεται ψυχολογικά όταν όσα περιμένει από τη φίλη της τελικά δεν έρχονται. Το σπάσιμο της σχέσης φαίνεται οριστικό και το όνειρο του ‘παντοτινού’ διαλύεται. Οι αλλαγές στο παιδικό μυαλό της φαντάζουν τρομερές, ανυπέρβλητες, δυσκολεύεται να κάνει βήματα για να ξεπεράσει την απώλεια και να ξανοιχτεί σε καινούργιες φιλίες, που κι αυτές μπορεί να αποδειχτούν προσωρινές. Όπως υπονοεί ο πατέρας, που ήρεμα μεταφέρει την εμπειρία του από σχέσεις και φιλίες, η προσωρινότητα δεν πρέπει να τρομάζει γιατί είναι μια εμπειρία προοπτικά αισιόδοξη: κράτησε, αποδέξου τα καλά όσο διαρκούν. Με τον καιρό τα συναισθήματα που πληγώνουν θα κατακαθίσουν και τα πράγματα θα αλλάξουν.
Δεν επιστρατεύει λοιπόν γλυκόλογα για να κουκουλώσει τη στενοχώρια και ν’ ανακουφίσει την κόρη του, παρά της δίνει χρόνο να σκεφτεί: Δεν ξέρω αν θα γίνουμε ξανά κολλητές φίλες… ή φίλες που θα συναντιούνται πότε πότε…ή παλιές φίλες που θα χαθούν για πάντα.
INFO
Μάνος Μπονάνος & Βασίλης Κουτσογιάννης, Είμαι η Γη- Αναγέννηση, Παπαδόπουλος, 2026.

Marcy Campbell & Aimée Siguro, Κάποτε ήμασταν φίλες, Μτφρ. Τατιάνα Γαλάτουλα, Διόπτρα, 2026.
![]()






















