της Τασούλας Τσιλιμένη (*)
Είθισται να αναφέρεται η ηλικία των αναγνωστών στους οποίους απευθύνεται κάθε βιβλίο για να προσδιορίσει σε κάποιον βαθμό την κατανόηση εκ μέρους τους και την διαλογική συζήτηση με όσα αναφέρονται στο περιεχόμενο. Το παρόν βιβλίο κι αυτό αφορά παιδιά από 7 ετών και πάνω. Όμως είναι χρήσιμο να αναφέρουμε ότι αν γενικά λέμε «τα καλά βιβλία είναι για όλους ανεξάρτητα από την ηλικία», στην περίπτωση αυτή ισχύει για έναν επιπλέον λόγο καθώς το επιβάλλει και η προσωπικότητα την οποία σκιαγραφεί ο συγγραφέας, μολονότι το βιβλίο έχει τα τυποεκδοτικά χαρακτηριστικά που το κατατάσσουν στην παιδική/εφηβική λογοτεχνία.
Το βιβλίο ανήκει στην κατηγορία του αφηγηματικού βιβλίου γνώσεων, δηλαδή ο συγγραφέας αξιοποιεί την τέχνη της λογοτεχνικής αφήγησης για να δώσει πληροφορίες και γνώση στους αναγνώστες για ένα συγκεκριμένο θέμα, πρόσωπο. Δημιουργεί δηλαδή χαρακτήρες, ορίζει χωροχρόνο δράσης και πλοκή.
Είναι το τρίτο βιβλίο που γράφεται από τον Μ. Βιντιάδη και ανήκει στη σειρά «Γνωρίζω τους μεγάλους μουσουργούς», με δυο τίτλους που προηγούνται(Μια μέρα με τον Μπετόβεν, Μια μέρα με τον Μότσαρτ).
Αρχίζοντας από το περικείμενο και συγκεκριμένα από τον τίτλο του βιβλίου(Μια μέρα με τον Μίκη) διαπιστώνεται μια αμεσότητα, μια οικειότητα ή οικειοποίηση με το πρόσωπο που θέλει να μας παρουσιάσει το βιβλίο. Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον παιχνίδι εικασίας για το αν η οικειότητα αφορά τον συγγραφέα, αν δηλαδή είναι αποτέλεσμα προσωπικής γνωριμίας και σχέσης του συγγραφέα με τον Μίκη ή επειδή είναι ο Μίκης όλων μας, όπως τον ξέρουν δυο/τρεις γενιές ή αν το χρησιμοποιεί ως τέχνασμα για να δημιουργήσει περιβάλλον οικείο για τους μικρούς αναγνώστες. Όπως και να έχει ο τίτλος και ειδικά η αναφορά στο μικρό όνομα (Μίκη)δίνει την διάσταση του δικού μας, του μας ανήκει κατά κάποιον τρόπο.
Θα επισημάνω και θα σχολιάσω κάποια μόνο σημεία του βιβλίου που αφορούν την τεχνική της γραφής και το πώς ο συγγραφέας σκιαγραφεί την προσωπικότητα αυτού του μεγέθους και λιγότερο στο τι γράφει.
Ο Μηνάς Βιντιάδης είναι γνωστός δημοσιογράφος (και συγγραφέας)και για να αναπτύξει το θέμα του αξιοποιεί την γνωστή του μέθοδο, αυτή που όχι απλά γνωρίζει καλά αλλά την έχει τερματίσει επιτυχώς στην επαγγελματική του πορεία. Την μέθοδο της συνέντευξης.
Η υπόθεση εν συντομία: Σε ένα σχολείο, στο οποίο υπάρχουν ευφάνταστοι εκπαιδευτικοί, αποφασίζεται η έκδοση μιας μαθητικής εφημερίδας. Δυο μαθητές, ο Οδυσσέας και η Μυρτώ, στο πλαίσιο αυτό αναλαμβάνουν να πάρουν συνέντευξη από τον Μίκη.
Η ιστορία αρχίζει με ένα εκκωφαντικό «ΖΗΤΩ» του Οδυσσέα που πληροφορεί την Μυρτώ για την θετική απάντηση του Μίκη να τους παραχωρήσει την συνέντευξη.
Μετά από μελέτη του υλικού που τον αφορά και με την καθοδήγηση του δασκάλου τους, οργανώνουν τις ερωτήσεις και ένα πρωί βρίσκονται στο σπίτι του συνθέτη, απέναντι από την Ακρόπολη.
Εκείνο που εντυπωσιάζει είναι πώς ο Μηνάς Βιντιάδης καταφέρνει να δαμάσει ένα απίστευτο υλικό που αφορά την ζωή του Μίκη, ώστε να σκιαγραφήσει με αυθεντικότητα την προσωπικότητα του και να δώσει μια σφαιρική εικόνα γιαυτόν σε παιδιά αυτής της ηλικίας, χωρίς να τους στερήσει τις βασικές πτυχές της προσωπικότητας του: συνθέτης, πολιτικοποιημένος, τρυφερού συζύγου και πατέρα δυο παιδιών. Καταφέρνει όχι μόνο η νέα γενιά να τον γνωρίσει να τον αγαπήσει, αλλά και οι ενήλικες να ξαναθυμηθούμε ή να μάθουμε νέες πτυχές της ζωής του.
Η πρώτη ερώτηση των παιδιών προς τον Μίκη αφορά τα παιδικά χρόνια. Μέσα από τις απαντήσεις του οι αναγνώστες που ταυτίζονται με τους δυο ήρωες τον Οδυσσέα και την Μυρτώ, νιώθουν την αμεσότητα και ναι σκέφτονται το προφανές μεν, αλλά σε ό,τι αφορά προσωπικότητες σαν τον Μίκη, ότι υπήρξε κι εκείνος παιδί! Παιδί σαν αυτά τα ίδια, που αγαπούσε τα παιχνίδια, είχε πατέρα και μητέρα και πρόσωπα που τον επηρέασαν, αγαπούσε το ποδόσφαιρο και το παιχνίδι. Κατεβαίνει ο Μίκης στα μέτρα τους κι αυτό ανοίγει τον ορίζοντα και τα επιτρέπει να ονειρευτούν να θέσουν στόχους για την εξέλιξή τους, εν ολίγοις να τα εμπνεύσει. Η απάντηση του Μίκη για το πώς ξεκίνησε με την μουσική, επίσης ενδυναμώνει αυτό το συναίσθημα του «μπορώ κι εγώ» και την στροφή προς μια κατεύθυνση επιλογών που μπορεί να προκύψει τυχαία από το άκουσμα μιας… καντάδας…Διαπιστώνουν μέσα από την εξιστόρηση του συνθέτη τις αντίξοες συνθήκες του, τις δυσκολίες και το περιβάλλον της παιδικής και εφηβικής του ηλικίας.
Ο συγγραφέας, έναν μύθο, έναν γίγαντα, τον φέρνει στο επίπεδο των παιδιών και καθώς η συνέντευξη εξελίσσεται οι αναγνώστες παίρνουν και οι ίδιοι θέση στο σπίτι του Μίκη, βλέπουν τον χώρο και τι τον συνθέτει, βιβλία, βιβλία, βιβλία παντού, δίσκοι βινυλίου, φωτογραφίες του με άλλες σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Μιτεράν, ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ούλοφ Πάλμε, ο Φιντέλ Κάστρο, ο Ιβ Μοντάν, η συγγραφέας Φρανσουάζ Σαγκάν…
Στη συνέχεια τα παιδιά θα μάθουν για τις σχέσεις του Μίκη με τους μεγάλους ποιητές και το έργο τους όπως το Άξιον Εστί του Ελύτη, την Ρωμιοσύνη του Ρίτσου, τον Λειβαδίτη…Στις σελίδες του βιβλίου παρατίθενται και στίχοι των ποιημάτων που μελοποίησε. Η ιστορία του Ζορμπά και η αναγνώριση του Μίκη στο εξωτερικό σημειώνεται με απλό τρόπο και όπως ένας «παππούς» μιλάει στα εγγόνια του έτσι κι ο Μίκης δια του συγγραφέα κάνει κοινωνούς της ζωής του στους αναγνώστεςκαι στις αναγνώστριες.
Ο Βιντιάδης απευθύνεται σε δυο ηλικιακές ομάδες: στα παιδιά και στους ενήλικες που θα τους διαβάσουν ή θα τους προσφέρουν το βιβλίο. Έτσι τοποθετεί τον αναγνώστη στη θέση των παιδιών δημοσιογράφων και στις δικές τους ερωτήσεις αναγνωρίζουμε αυτές που εμείς θα υποβάλλαμε στον Μίκη εάν τον συναντούσαμε.
Η εμφάνιση στη συζήτηση και η παρέμβαση της Μαργαρίτας και του Γιώργου, των παιδιών του Μίκη, οι αναφορές τους στην παρουσία και σχέση του πατέρα τους κατά την παιδική τους ηλικία, τα τραγούδια που έγραψε για την γυναίκα του την Μυρτώ, δίνουν μια άλλη τρυφερή αίσθηση στον αναγνώστη.
Μια φράση απάντηση δε της Μαργαρίτας στην ερώτηση που της υποβάλλουν τα παιδιά «Πώς ήταν η ζωή σας;», θα μπορούσε να ειδωθεί ως ένας άλλος τίτλος του βιβλίου. «Σαν παραμύθι, σαν ωραίο παραμύθι, μια ευτυχία, μια απόλυτη ευτυχία», είπε η Μαργαρίτα.
Η συνέντευξη θα κλείσει με την τελευταία ερώτηση των παιδιών:
«Διαβάσαμε ότι εκτός από τη μουσική, δίνατε πάντα μεγάλες μάχες για τη Δημοκρατία. Πήγατε φυλακή, αγωνιστήκατε, σας εξόρισαν, αλήθεια, τι είναι για σας η Ελευθερία;»
Με εύστοχο τρόπο, χωρίς βαρετές λεπτομέρειες για τα παιδιά ο Βιντιάδης θα σκιαγραφήσει και αυτή την πλευρά του Μίκη. Και οι αναγνώστες θα μάθουν τόσα όσα δημιουργούν ένα ολοκληρωμένο πορτρέτο του συνθέτη που περικλείεται στην απάντηση του Μίκη.
Ελευθερία είναι να σκέφτομαι, να σχεδιάζω και να αποφασίζω κάθε στιγμή και σε κάθε περίπτωση, μαζί με τους άλλους, για λογαριασμό μου και για λογαριασμό των άλλων. Όταν ένας άλλος το κάνει για λογαριασμό μου, τότε εγώ δεν είμαι ελεύθερος. Γιατί Ελευθερία είναι το δικαίωμα να είμαι υπεύθυνος κάθε στιγμή, σε κάθε περίπτωση. Ελευθερία είναι το Χρέος.
Θα μπορούσα να κλείσω αυτή τη σύντομη αναφορά στο βιβλίο του Μ. Βιντιάδη Μια μέρα με τον Μίκη με αυτά τα λόγια, αλλά θα είναι παράλειψη αν δεν αναφερθώ και στον σύντομο ΕΠΙΛΟΓΟ που ακολουθεί την ιστορία στον οποίο ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρεται στην προσωπική του σχέση με τον Μίκη και σε όσα πραγματοποίησε μαζί του(συνεντεύξεις, ταξίδι στο Κάιρο, στη συναυλία στην Όπερα της Αυστρίας, στα Τίρανα, κ.ά.). Αυτή η προσωπική αναφορά του Βιντιάδη κάνει πιο πειστικά όλα όσα τα παιδιά αναγνώστες έχουν διαβάσει στην ιστορία. Είναι ο διαμεσολαβητής που έζησε τον Μίκη και γιαυτό το τίτλος του επίλογου είναι «Ο δικός μου Μίκης». Σημαντικό επίσης θεωρώ ότι το βιβλίο διαθέτει ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στο οποίο υπάρχει:
- Barcode όπου μπορεί ο αναγνώστης να ακούσει πολλές από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του συνθέτη
- Πλήρες χρονολόγιο για την ζωή του Μίκη
- Τίτλοι βιβλίων του
- Διακρίσεις του
- Στοιχεία για τους ποιητές που μελοποίησε ο συνθέτης
Και φυσικά, κάθε σοβαρό βιβλίο γνώσεων, ακόμη και όταν είναι αφηγηματικό όπως ετούτο εδώ, διαθέτει τις βιβλιογραφικές πηγές που συμβουλεύτηκε ο συγγραφέας του για να στηρίζει με αληθοφάνεια όσα γράφει.
Η εικαστική παρέμβαση του Βασίλη Γρίβα με το ιδιαίτερο προσωπικό ύφος εικονογράφησης του πορτρέτου του Μίκη, αλλά και σκηνών της ιστορίας, αναδεικνύει και προεκτείνει το κείμενο του Μηνά Βιντιάδη.
(*) H Τασούλα Τσιλιμένη είναι Ομότιμη καθηγήτρια πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Συγγραφέας. Η τελευταία συλλογή διηγημάτων της για ενήλικες έχει τον τίτλο «Το πάρκο της μνήμης» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.
Μηνάς Βιντιάδης, Μια μέρα με τον Μίκη, εικονογράφηση: Β. Γρίβας, Ελληνοεκδοτική 2026
