του Γιώργου Βέη
Πρόκειται για μιαν ακόμη τυπική εμπέδωση δόκιμης κειμενικής στρατηγικής. Που πάει να πει ότι η ήδη γνωστή στη χώρα μας καταξιωμένη στη συγγραφική πράξη υφολογική ενδελέχεια του Πολ Λιντς (γενν. Ιρλανδία, 1977) απαντά και στο παρόν μυθιστόρημα, υποδειγματικά γυρισμένο στη γλώσσα μας. Η καταιγιστική αφήγηση, η αδιάπτωτη συγκινησιακή ένταση, οι απροσδόκητες κορυφώσεις του ατομικού δράματος μέσα στο πλαίσιο μιας καθόλα αδιέξοδης καθημερινότητας, οι αλλεπάλληλοι φοβικοί συνειρμοί, οι όντως καθηλωτικές γραμματικές εικόνες, η συστηματική γείωση στη σκληρή επιφάνεια της αβίωτης εν τέλει πραγματικότητας, αλλά και η παράλληλη παρουσία των δεικτών ενός εμφανούς συμβολισμού συναποτελούν τα κυριότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της εν λόγω ρηματικής ταυτότητας. Η απρόσκοπτη ανάδειξη του παραλόγου στοιχείου, το οποίο, ως γνωστόν, ενυπάρχει εκ προοιμίου στην ανθρώπινη ζωή, ενισχύει ασφαλώς από την πλευρά της τη ρεαλιστική καταγραφή των αφηγηματικών δεδομένων. Συγκρατώ ότι κι εδώ, όπως συμβαίνει στο βραβευμένο με Booker έργο του ίδιου συγγραφέα, το οποίο τιτλοφορείται Το τραγούδι του προφήτη (επίσης εκδ. Gutenberg, 2024), η κρίσιμη λεπτομέρεια προβάλλεται επιδέξια, η λέξη παραμένει πάντα πιστή στην έννοια που έχει αναλάβει να εκπροσωπήσει, η συστηματικά εναργής πολιτική του ομιλήματος συμβάλλει αποφασιστικά στην προσδοκώμενη πρόσληψη των διαδοχικών μηνυμάτων. Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, προάγγελος πολλών δυστοπικών εκδοχών, αποτυπώνεται με τη δέουσα ρηματική συνέπεια. Η συνειδητή λεκτική οικονομία παραμένει, το τονίζω αυτό, από την αρχή ως το τέλος της εξιστόρησης η πάγια λεκτική τακτική.
Η φορά των συγκυριών αποδεικνύεται, ως μυθιστορηματικά είθισται, ανελέητη. Περιληπτικά συμβαίνουν τα εξής: δύο ψαράδες, ο βετεράνος, ο πολύπειρος, αλλά αθεράπευτα απένταρος Μπολίβαρ, ο οποίος επείγεται πλέον να ξεπληρώσει έστω ένα μέρος από τα χρέη του και ο νεαρός πρωτάρης, εμφανώς καθόλα ανώριμος Χέκτορ, ξεμένουν στον Ειρηνικό Ωκεανό, σε μια βάρκα, εκατό μίλια μακριά από τις πλησιέστερες ακτές. Παρά τις σαφείς προειδοποιήσεις γνωστών και φίλων για την επερχόμενη θύελλα, πήγαν για ψάρεμα, ενεργώντας ως να ήταν για την ώρα δύο αυθεντικά πλατωνικά ανδρείκελα, εμφανώς παγιδευμένα στους τροχούς του πεπρωμένου. Έχοντας χάσει κάθε κανάλι επικοινωνίας, έχοντας εξαντλήσει τα όποια αποθέματα τροφής, προσπαθούν να επιβιώσουν, πιάνοντας μετά από μεγάλες δυσκολίες ελάχιστα ψάρια ή αμφιβόλου υγείας χελώνες. Πίνουν με μεγάλη προσοχή, όποτε προκύψει, το πολύτιμο δώρο του ουρανού, το νερό της βροχής. Ενίοτε ο Μπολίβαρ δεν θα διστάσει να πιει ακόμη κι αυτά τα ίδια του τα ούρα. Μάλιστα, σε αντίθεση με τον Χέκτορ, παραμένει εξαιρετικά ψύχραιμος. Ως κλασικός φορέας του ορμεμφύτου προς ζωή, ο δοκιμασμένος επί δεκαετίες αυτός ψαράς δείχνει ότι όντως είναι ικανός να διαχειριστεί σε μεγάλο βαθμό τη μανία του Ειρηνικού Ωκεανού, προσδοκώντας πάντα τις ιαματικές για την περίσταση νηνεμίες.
Κατά τα άλλα, όταν οι χείμαρροι των κυμάτων κάποια στιγμή θα σταματήσουν, οι χείμαρροι των εξομολογήσεων αυτομάτως θα αρχίσουν και πάλι. Τύψεις, αλυσίδες ενοχών, ανομολόγητες συμπεριφορές, ποινικά κολάσιμες πράξεις που μάλλον δεν θα τιμωρηθούν ποτέ, απαράδεκτες γονικές αντιδράσεις, τραυματικές εμπειρίες, εφιάλτες που τυραννούν τους ύπνους, επίμονες, κουραστικές φαντασιώσεις και βεβαίως πλείστα απωθημένα, τα οποία επείγονται να απελευθερωθούν και να γίνουν κι αυτά με τη σειρά τους, εδώ και τώρα, αντικείμενα σχολαστικών διερμηνειών τροφοδοτούν συνεχώς τη διηγητική ροή. Η πραγματικότητα διαστέλλεται. Το παρόν παύει γι’ αυτά τα δύο θύματα των καιρικών συνθηκών να υπακούει στον γνωστό μαθηματικό χρόνο. Χαοτικό, αφιλόξενο, τυραννικά διευρυμένο φαίνεται ότι υπακούει σε μιαν άλλη φύση. Συγκρατώ ότι αμφότερες οι διαλογικές συνειδήσεις συμμετέχουν στη σταδιακή ανάδειξη των πλέον σημαντικών στοιχείων της ζωής, αλλά και του λανθάνοντος βάθους της. Το δε παρελθόν, ιδίως του Μπολίβαρ, αρχίζει να ομιλεί ανενδοίαστα για τα όσα υποτίθεται ότι έχει προλάβει να σκεπάσει προ πολλού η λήθη. Το ένα παράπτωμα διαδέχεται το άλλο.
Έτσι, δύο σχεδόν τίποτα, οι άτυχοι εν ολίγοις αλιείς του Πολ Λιντς, αναγκάζονται, λόγω της απότομης εκτροπής των πραγμάτων και της όλης δραματικής εξέλιξης, να αποκαλύψουν, από παράγραφο σε παράγραφο, προ των πυλών μάλιστα του επέκεινα, τις ένδον άυλες εκτάσεις τους. Που είναι κάθε άλλο παρά αμελητέες. Σημειώνω ότι η εμπλοκή του ασύνειδου θα ολοκληρώσει τη δομική αναπαράσταση του εαυτού. Πιστοποιείται, λοιπόν, ότι η ψυχοπνευματική υπόσταση των δύο ψαράδων συγκροτεί έναν άλλον Ωκεανό, σαφώς ευρύτερο, πολύ πιο ταραγμένο από αυτόν που μπορεί να τους πνίξει από λεπτό σε λεπτό. Η δε κατηγορηματική δήλωση του Μπολίβαρ «ένας ψαράς είμαι», που επαναλαμβάνεται όποτε χρειαστεί και με την οποία, το επισημαίνω, κλείνει το βιβλίο, υπονοεί μιαν απώτερη δήλωση: «από θάλασσα είμαι κι εγώ». Οι βίαιες συμπλοκές, οι οποίες εντοπίζονται προς τα μέσα της αφήγησης, υπογραμμίζουν τις δυσκολίες της έμπρακτης συνύπαρξης των ανθρώπων σε τόσο κλειστό χώρο, όπως είναι εξ ορισμού μια βάρκα ψαρέματος. Η δράση του «συνδρόμου των σκαντζόχοιρων», τα αγκάθια των οποίων εμποδίζουν μιαν περαιτέρω προσέγγιση, όπως συμβαίνει εν γένει στον κόσμο των εμβίων, σύμφωνα με την επισήμανση από τον προπερασμένο αιώνα του Άρτουρ Σοπενχάουερ, επαληθεύεται ακόμη μια φορά. Ο ένας, συνεπώς, θέλει με κάθε τρόπο να επιβληθεί στον άλλον. Ει δυνατόν πλήρως. Θα μείνει όμως εκεί η διήγηση. Δεν θα χρειαστεί να φτάσει στο ζήτημα της ανθρωποφαγίας στην κυριολεξία του όρου.
Κοντολογίς, θα είχαμε μια ακόμη απλή, μια μονοδιάστατη θαλασσινή περιπέτεια, η οποία κάλλιστα θα μπορούσε να συμπτυχθεί σε ένα ολιγοσέλιδο διήγημα ή έστω σε μια περιεκτική νουβέλα. Στο κειμενικό όμως σύμπαν του ομολογουμένως υποδειγματικά διεξοδικού συγγραφέα, το θέμα αυτό αναβαθμίζεται πολλαπλασιασμένο σε μιαν καθόλα αυθεντική ψυχογραφία μιας ενδεικτικής πτυχής της ανθρώπινης κατάστασης. Σε ικανό βάθος εποχών. Εξ ου και οι σημαίνουσες ειδολογικές προοπτικές του Πιο πέρα από τη θάλασσα.
ΠΟΛ ΛΙΝΤΣ, Πιο πέρα από τη θάλασσα, Μτφρ: Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδη, Εκδόσεις Gutenberg, 2026
