Ρέα Γαλανάκη (*)
Με το συγγραφέα Νίκο Θέμελη μας συνέδεσε φιλία και αμοιβαία εκτίμηση. Με συγκινεί, λοιπόν, το γεγονός ότι θα απονείμω σήμερα αυτό το βραβείο στον πρέσβη ε.τ., τον δοκιμιογράφο, στοχαστή, και συγγραφέα λογοτεχνίας Βασίλη Παπαδόπουλο για το μυθιστόρημά του Πριγκίπισσα Άννα.
Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα συναρπαστικό στην ανάγνωσή του, αλλά και πολύτροπο όσον αφορά τη συγγραφική του διαχείριση. Το θέμα του είναι ιστορικό, και αφορά τη ζωή της πορφυρογέννητης πριγκίπισσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Άννας, αδερφής του στρατηλάτη αυτοκράτορα Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου. Ο γάμος της τον ένατο μ.Χ. αιώνα με τον ειδωλολάτρη ηγεμόνα του Κιέβου Βλαδίμηρο, έγινε υπό τον απαράβατο όρο να εκχριστιανιστούν άμεσα οι πολυπληθείς του υπήκοοι. Έτσι, με αυτό τον γάμο, κερδήθηκε μια κραταιή νίκη της ορθόδοξης εκκλησίας, αλλά και μια πολιτισμική/διπλωματική νίκη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στους σλαβικούς και ρωσικούς πληθυσμούς.
Στη λογοτεχνία όμως πιο μεγάλη σημασία από το ίδιο το θέμα έχει η λογοτεχνική του διαχείριση από τον συγγραφέα. Ομολογώ ότι σπάνια έχω διαβάσει ιστορικό μυθιστόρημα, που να διαθέτει τέτοια συστηματική και ευρύτατη τεκμηρίωση των πηγών, όχι μόνο των βυζαντινών αλλά κυρίως των σλαβικών. Το τελευταίο οφείλεται εν πολλοίς στη θητεία του Βασίλη Παπαδόπουλου ως πρέσβη της Ελλάδας στην Ουκρανία, και μετά στη Ρουμανία. Πιο βαθιά, οφείλεται στην ευρύτατη λογοτεχνική και πολιτισμική παιδεία που διαθέτει ο συγγραφέας, και φυσικά στις προσωπικές του ανησυχίες, στα προσωπικά του ενδιαφέροντα. Ακόμη πιο βαθιά, νομίζω, οφείλεται στην τεράστια εμπειρία του ως διπλωμάτη.
Εκτός από την τεκμηρίωση που είναι αναγκαία προϋπόθεση για κάθε άξιο λόγου ιστορικό μυθιστόρημα, προσθέτω και τούτο : Σπάνια έχω δει συγγραφέα να σκηνοθετεί – ας μου επιτραπεί αυτή η λέξη – και, μέσα από την αφήγησή του να μας δείχνει ολοζώντανους τους χαρακτήρες των περίπλοκων εκείνων ανθρώπων τόσο στην καθημερινή τους ζωή και τα αισθήματά τους, όσο και στη ζωή που τους επέβαλε η αυτοκρατορική αυλή, είτε από την άλλη μεριά η λατρεία των ειδώλων και ο «βαρβαρικός» θρόνος. Ποτέ δεν έχει δοθεί, πιστεύω, στη σύγχρονη λογοτεχνία μας με τέτοια αρτιότητα, το παρασκήνιο της εξουσίας και της διπλωματίας κατά την περίοδο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.
Θα προσθέσω ότι η πρόσφατη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, και ο πόλεμος που δυστυχώς συνεχίζεται τόσα χρόνια, καθιστά αυτό το βιβλίο επίκαιρο και απαραίτητο για την κατανόηση των βαθύτερων θεμελίων της ταραγμένης εποχής μας.
(*) Η ομιλία της συγγραφέως Ρέας Γαλανάκη στην τελετή απονομής των Λογοτεχνικών Βραβείων του Αναγνώστη, 2 Ιουνίου 2026, Μουσείο Μπενάκη,
