του Γιώργου Ζώταλη (ανταπόκριση Σαν Φρανσίσκο)
Αν τα αγγλικά είναι μητρική γλώσσα της τεχνητής νοημοσύνης, το Σαν Φρανσίσκο είναι το λίκνο της. Με αφορμή του ετήσιο ιατρικό συνέδριο του American College of Physicians, τον Απρίλιο επέστρεψα στην πόλη των Φορτινάινερς μετά από μια σχεδόν δεκαετία. Η προηγούμενη φορά ήταν καλοκαίρι 2017 όταν πήγα για τον τελικό του Concacaf, της τριτοκλασάτης ποδοσφαιρικής διοργάνωσης που είναι ο άσημος και κατά πολύ υποδέεστερος συγγενής του Euro και του Κόπα Αμέρικα.
Η τεράστια διαφορά σήμερα είναι οι διαφημίσεις τεχνητής νοημοσύνης που κυριαρχούν στο Σαν Φρανσίσκο (1). Από το αεροδρόμιο και τα τεράστια billboards στους αυτοκινητόδρομους μέχρι το ιστορικό κέντρο, τις στάσεις λεωφορείων και τα κιόσκια έξω από το φορτωμένο με τουρίστες τελεφερίκ, η τεχνητή νοημοσύνη είναι παντού.
Η γιγαντιαία μπλε διαφήμιση της Lambda.ai στο αεροδρόμιο είναι σαν να είχε βγει από τoν Μνημονικό Τζόνυ ή Τη Νύχτα που Κάψαμε την Chrome, τα νεανικά διηγήματα του Γουίλιαμ Γκίμπσον πριν τον Νευρομάντη. Σε μέγεθος είναι τουλάχιστον ίση με πίνακα του Ρόθκο – πάνω από τρία μέτρα ύψος και πολύ περισσότερα μήκος. Απαιτεί να την προσέξεις, προκαλεί το ίδιο δέος και σε καταβροχθίζει όταν στέκεσαι μπροστά της.
Οι διαφημίσεις της τεχνητής νοημοσύνης είναι σφυγμός του εγγύς αύριο. Για να παραφράσω τον Γκίμπσον που σαν κυβερνοπάνκ Πυθία διέγνωσε The future is already here, it’s just not evenly distributed, το μέλλον κυκλοφορεί στους δρόμους του Σαν Φρανσίσκο με τη μορφή των Waymo, των αυτόματων ταξί χωρίς οδηγό.
Στο κέντρο του Σαν Φρανσίσκο κυκλοφορούν 700 άσπρα Waymo και προκειμένου να εμπλουτίσω την τουριστική εμπειρία μου πήρα ένα από το συνεδριακό κέντρο Moscone για να πάω στην αποβάθρα των ψαράδων. Η διαδρομή κράτησε περίπου 15 λεπτά και είχε νιρβανική ηρεμία. Το αυτοκίνητο τηρεί το όριο ταχύτητας με θρησκευτική ευλάβεια. Επιβραδύνει με απαλότητα όταν το φανάρι γίνεται κίτρινο ώστε να σταματήσει ομαλά στο κόκκινο και ξεκινάει με την ίδια ανεπαίσθητη απαλότητα. Το τιμόνι γυρίζει μόνο του, πότε προς τα δω πότε προς τα εκεί καθώς προσαρμόζεται από το σοφτγουέαρ στις συνθήκες του δρόμου. Και όπως στα ηλεκτρικά, η διαδρομή είναι παράξενα αθόρυβη. Εάν το μαρσάρισμα, το γκάζωμα και η υπερβολική ταχύτητα των παραδοσιακών αυτοκινήτων έχουν τεστοστερονικές συνδηλώσεις, το Waymo αποπνέει gender-neutral πολιτική ορθότητα του 21ου αιώνα που συνορεύει με αυτολογοκρισία.
Το Waymo έχει 29 κάμερες με ορατότητα 360 μοιρών, 4 αισθητήρες LIDAR (Light Detecting And Ranging) που δίνουν τρισδιάστατη εικόνα κάθε αντικειμένου γύρω του και 6 ραντάρ. Τα συστήματα συνομιλούν σε πραγματικό χρόνο με ψηφιακές αναπαραστάσεις της περιοχής στην οποία οδηγούν.
Το πλήρως αυτόνομο όχημα κάνει χειροπιαστές τις διαφορές ανάμεσα σε άνθρωπο και ρομπότ αλλά με τρόπους διόλου κολακευτικούς για τον πρώτο. Με το να ακολουθεί τους κανόνες ασφαλούς οδήγησης το Waymo γίνεται disruptive.
Εκνευρισμένοι ανυπόμονοι οδηγοί το προσπερνούν από δεξιά και αριστερά και φέρνουν στο προσκήνιο τον ασταθή, άκρως επικίνδυνο ρόλο του ανθρώπινου παράγοντα στην οδήγηση. Για λόγους που παραμένουν ανεξερεύνητοι (και ίσως είναι μη-εξερευνήσιμοι) έχουμε εθιστεί (με τις συμπεριφορικές και ιατρικές έννοιες του εθισμού) σε επιθετική οδήγηση, υπερβολική ταχύτητα, ζιγκ ζαγκ προσπεράσεις, οδήγηση υπό την επήρεια και είσοδο στο αντίθετο ρεύμα επειδή βιαζόμαστε – για να μην αναφερθούμε στην οδική βία (road rage) την κατεξοχήν παθογένεια των τεσσάρων τροχών.
Κάτι παθαίνουμε όταν οδηγούμε. Σαν Το Δαχτυλίδι στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, το τιμόνι μας μεταμορφώνει σε αυτοκαταστροφικούς ηλίθιους. Κάθε χρόνο σκοτώνονται 1.190.000 άνθρωποι σε όλο τον κόσμο από τροχαία, ενώ τραυματισμοί, αναπηρίες και υλικές ζημιές είναι ανυπολόγιστες. Έχουμε αποδείξει ότι είμαστε ανίκανοι να διαχειριστούμε υπεύθυνα την οδήγηση, ένα από τα σημαντικότερα δώρα που μας χάρισε η νεωτερικότητα.
Αλλά εάν δεν μπορούμε ή δεν θέλουμε να καταστείλουμε τις επικίνδυνες συμπεριφορές, η λύση ίσως θα έρθει από τα ρομπότ. Σε σύγκριση με τον μέσο οδηγό, το Waymo ελαττώνει τα σοβαρά ατυχήματα 92%, την έκπτυξη αερόσακων 83%, τα ατυχήματα κατά πεζών 92% και κατά ποδηλατιστών 85%. Η σύγκριση γίνεται συντριπτική σε βάρος του ανθρώπινου παράγοντα εάν προσθέσουμε ότι στα πολύ περισσότερα ατυχήματα των Waymo υπεύθυνος είναι ο οδηγός του άλλου αυτοκινήτου (2).
Ένα από τα θέματα που απασχολούν τις συζητήσεις περί τεχνητής νοημοσύνης είναι το deskilling, η απώλεια δεξιοτήτων όταν ανθρώπινες ικανότητες, εμπειρίες και εξειδικευμένες γνώσεις αντικαθίστανται από ρομπότ. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό σε τομείς όπου χρειαζόμαστε ανεξάρτητη πρόσληψη και κριτική επεξεργασία πληροφορίας. Αλλά εάν τα αυτόνομα οχήματα υπόσχονται σημαντικά λιγότερα ατυχήματα, τότε ίσως το deskilling που θα στείλει την οδήγηση στο χρονοντούλαπο της ιστορίας είναι θετικό (3).
Και μια τελευταία απορία. Επειδή Σαν Φρανσίσκο και κοιλάδα της Σιλικόνης είναι γενέτειρες της τεχνητής νοημοσύνης, τα αυτόνομα τετράτροχα είναι οργανικά εκεί. Όσο αξιοπερίεργα και να είναι όταν τα βλέπεις για πρώτη φορά ή αν φαντάζουν σαν αναμνήσεις από το μέλλον, δεν σε παραξενεύουν στη βόρεια Καλιφόρνια. Αλλά τι θα συμβεί εάν εμφανιστούν στην Αθήνα;
Σημειώσεις
1.Η διαφημίσεις τεχνητής νοημοσύνης του Σαν Φρανσίσκο δημιουργούν το δικό τους μικρο-είδος γραφής. Πρόσφατο παράδειγμα το Child’s Play του Sam Kriss που ξεκινά με τις εντυπώσεις που του προκάλεσαν οι διαφημίσεις και το vibe τεχνητής νοημοσύνης που εκπέμπει η πόλη. Δημοσιεύθηκε στο Harpers, Μάρτιος 2026.
- Kai Williams. Very few of Waymo’s most serious crashes were Waymo’s fault. Understanding AI. Substack, 17 Σεπτεμβρίου 2025.
- Οι εταιρείες φορτηγών είναι μεγάλος παράγοντας στην ώθηση αυτόνομων οχημάτων. Δοκιμές άρχισαν το 2022 και τα πρώτα ρομποφορτηγά αναμένονται στους αυτοκινητόδρομους το 2027.
