Γεύσεις, αριθμοί, επαναστάσεις και ο πλανήτης που θέλω (της Μαρίζας Ντεκάστρο)

223

της Μαρίζας Ντεκάστρο

Τι εστί βερίκοκο, ρίκο ρίκο, ρίκοκο, και, οπ! να η τέλεια μαρμελάδα!

Οι Πικάντικες ιστορίες γεύσεων του Θανάση Πέτρου, που μας έχει συνηθίσει στα μουντά χρώματα και στα βαριά επεισόδια από την Ιστορία, είναι ένα χαρούμενο, χιουμοριστικό graphic cook book! Βιβλίο μαγειρικής, ναι, αλλά και οδηγός όπου οι συνταγές, παραδοσιακές και οικογενειακές, πλαισιώνουν τις ιστορίες που αφηγείται, τις συνήθειες και τη νοστιμιά, τα ανέκδοτα και τους μύθους, τη γλώσσα και τις ετοιμολογίες, τα τραγούδια και τα ποιήματα. Μας θυμίζει εκφράσεις, παροιμίες, γνωμικά και ενίοτε σχολιάζει καυστικά την ελληνική κοινωνία.

Θαύμασα την ιδέα, και παρότι τα καρέ στις σελίδες είναι τόπους τόπους πυκνά, δεν χάνεσαι στις πληροφορίες. Ενδεχομένως ούτε πληροφορίες τα θεωρείς όλα τούτα αφού είναι μικροϊστορίες που καταλήγουν σε κάποια συνταγή.

Οι Πικάντικες ιστορίες γεύσεων είναι υποδειγματικό βιβλίο γνώσεων που στέκεται παντού: στις κουζίνες, στην αγορά, στο σουπερμάρκετ, στην οικογένεια, στο σχολείο.

Αν δίδασκα, θα έβαζα τη φαντασία μου να δουλέψει. Να τι μαθήματα θα έκανα με αφορμή το βιβλίο:

1.Γεωγραφία, 2. Ιστορία, 3. Χημεία, 4. Μυθολογία, 5. Λογοτεχνία, 6. Ποίηση, 7. Δημοτικό τραγούδι, 8. Γλώσσα, 9. Φυτολογία, 10. Μαθηματικά, 11. Δημιουργική γραφή, 12. Έρευνα, 13. Καλλιτεχνικά, 14. Θεατρικό παιχνίδι… Αυτά τα ολίγα, προς το παρόν.

Τώρα που δεν είμαι στο σχολείο, παρέα με κοριτσάκια και αγοράκια θα συναποφασίσουμε τι θα φάμε και απλά θα μαγειρέψουμε.

*****

Κόκκινο ξώφυλλο, κόκκινο αστέρι, αμέσως κατάλαβα ποια ήταν Η Χώρα του Αύριο, και με φαντάστηκα να τριγυρίζω στη Συλλογή Κωστάκη ανάμεσα στα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας των αρχών του 20^ου αιώνα.

Το θέμα αυτού του εκπληκτικά εικονογραφημένου βιβλίου, που συνδυάζει αρμονικά πρωτότυπα έργα των Ρώσων πρωτοπόρων μαζί άλλα ζωγραφισμένα από την Τάνια Σαφόνοβα που προσιδιάζουν στο στιλ τους, παρουσιάζει αναλυτικά τις δραστηριότητες του κονστρουκτιβισμού που δημιουργήθηκε μετά την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917. Ήταν ένα κίνημα ολιστικό το οποίο κάλυψε κυριολεκτικά τα πάντα, σκόπευε στη

λειτουργικότητα και την απάλειψη καθετί περιττού, πρότεινε και σχεδίασε μια νέα συλλογικότητα, διαπαιδαγώγησε και πέρασε τα σύνορα συνομιλώντας με τα καλλιτεχνικά δρώμενα της Δύσης.

Υπό το πρίσμα, λοιπόν, του κονστρουκτιβισμού, το βιβλίο αποτυπώνει το χτίσιμο του μοναδικού, μέχρι τότε στην ιστορία, σοσιαλιστικού κράτους σε μία χρονική περίοδο μεγάλων αναταράξεων (1914-1918 Α’ Παγκόσμιος πόλεμος, 1917-Επανάσταση, 1918-1920 Εμφύλιος πόλεμος). Το σύνθημα ήταν Όλα πρέπει να αλλάξουν ώστε να δημιουργηθεί ο Νέος άνθρωπος σε ένα νέο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον. Το όλον ήταν απολύτως προπαγανδιστικό επειδή το επέβαλε η εποχή: να πειστούν οι λαοί της ΕΣΣΔ για το καινούργιο. Το πρώτο κεφάλαιο λοιπόν επιγράφεται αγκιτάτσια, δηλαδή πρόκληση για αλλαγή.

Το βιβλίο απευθύνεται σε νέους και μεγαλύτερους που δεν γνωρίζουν την κοσμογονία που συντελέστηκε στην αχανή χώρα τις πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα.

Εκείνα τα χρόνια, κοσμογονία ήταν ο εξηλεκτρισμός, η εκβιομηχάνιση, η καθαριότητα και η υγιεινή, η εκπαίδευση, η συμβίωση σε κοινοτικές κατοικίες με κοινές κουζίνες, οι χώροι άθλησης, τα σπίτια πολιτισμού και οι εργατικές λέσχες. Οι αρχές του κινήματος εφαρμόστηκαν σε όλες τις πτυχές της ζωής από την πρακτικότητα της ένδυσης, τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία ως τις αφίσες, τα θέατρα, τις ταινίες, τα βιβλία.

Ο ευφυής σχεδιασμός, το συνταίριασμα των επιμέρους θεμάτων, το πέρασμα από το ένα στο άλλο, η απεικόνιση των μεγάλων καινοτόμων πρωταγωνιστών, η ανάλυση των έργων τους (κτίρια, διαφήμιση, υφάσματα, κλπ.), τα πολλά οπτικά δείγματα που διανθίζουν τα κείμενα, ακόμα και η συστηματική παρουσία του ρωσικού αλφαβήτου σε συνθήματα, τίτλους και ονόματα, δημιουργούν ένα αισθητικό αποτέλεσμα που βάζει τον αναγνώστη μέσα σ’ εκείνη τη συγκλονιστική εποχή.

Η Χώρα του Αύριο θα μπορούσε να είναι μια Πατριδογνωσία, ένα εκπαιδευτικό βιβλίο με στόχο να αναθερμάνει τα τότε οράματα (εκδόθηκε στη Ρωσία το 2024) .

Αυτή η καταπληκτική έκδοση δεν ευτύχησε στα ελληνικά (αλήθεια, από ποια γλώσσα μεταφράστηκε;)

Η μετάφραση δεν έχει πλαστικότητα, μοιάζει μηχανιστική μεταφορά. Το γεγονός δε ότι εμφανίζονται λέξεις όπως ‘εγκάτοικοι’ (μεσαιωνική λέξη- βλ. Πύλη της Ελληνικής Γλώσσας, Λεξικό Μεσαιωνικής Ελληνικής του Ε. Κριαρά) και όχι ‘συγκάτοικοι’ ή απλά ‘κάτοικοι’, με βάζει σε σκέψεις! Αν υποτεθεί ότι μεταφράστηκε από το ρωσικό πρωτότυπο, πιστεύω ότι αυτή η ‘ακριβής’ μετάφραση της συγκεκριμένης λέξης δεν προσφέρει τίποτα στην κατανόηση.

Απροσεξίες στην επιμέλεια: π.χ. Λιουμπόβ Πόποβα (σ. 94) και αλλού Λιουμπόβ Ποπόβα (σ. 100 το σωστό).

Και αστοχίες: δυο- τρεις φορές η χώρα αναφέρεται ως σοβιετία (με πεζό σ), χαϊδευτικό που έδιναν σε άλλες εποχές οι αριστεροί στη Σοβιετική Ένωση.

Το Λεξικό, δεν είναι λεξικό. Προσωπικά χάθηκα στα ακρωνύμια οργανώσεων και φορέων και δεν μου έμειναν και πολλά. Μάλλον γλωσσάρι θα το χαρακτήριζα. Μία ευέλικτη επιμέλεια θα πρόσθετε στην ελληνική έκδοση όρους και έννοιες με τις οποίες δεν είναι εξοικειωμένος ο νεαρός αναγνώστης. Σταχυολογώ, ενδεικτικά: νεωτερικότητα, μοντερνισμός, προλετάριος, προλεταριακή κουλτούρα, μνημειακή τέχνη, πυρηνική οικογένεια, κ.ά.

ΥΓ.

Ο Δημήτρης Κουτσούμπας, ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, ο οποίος το προλογίζει, αναμφίβολα το χρωματίζει ιδεολογικά. Πλην όμως το κίνημα της σοβιετικής πρωτοπορίας δεν αφορά μόνο τους απανταχού κομουνιστές.

*****

Ο Πυθαγόρας δεν είναι μόνο το Πυθαγόρειο θεώρημα που έχει εντυπωθεί ως ‘ποιηματάκι’ στη μνήμη μας όσα χρόνια κι αν περάσουν. (Και πολύ έξυπνα, κανένας από τους νεαρούς και τους μεγαλύτερους ήρωες του graphic novel δεν ασχολείται μ’ αυτό).

Ο συγγραφέας (Φ. Μ.) και ο διδάκτωρ φιλοσοφίας (Η. Γ.) άλλα θέματα φροντίζουν να αναδείξουν πλάθοντας νεαρούς και νεαρές ηρωίδες, που καθένας και καθεμία έχουν ένα ειδικό ενδιαφέρον που βάζει μπρος τα μυαλά τους για τα του Πυθαγόρα. Τα μαθηματικά, η μουσική, η αρμονία, ακόμα και η μετενσάρκωση, πλέκονται στις συζητήσεις με τον παππού Αριστοτέλη (2400 ετών) και τους φίλους του και δίνουν τελικά μια σφαιρική άποψη για τις ιδέες του φιλοσόφου.

Όπως συνηθίζεται στα ‘φιλοσοφικά’ graphic novels η ανακάλυψη και οι γνώσεις έρχονται με τη συζήτηση μεταξύ παιδιών/νέων και του ενηλίκου που ξέρει. Εδώ, η πρωτοτυπία έγκειται στο ότι οι συγγραφείς τις εντάσσουν στις συνηθισμένες καλοκαιρινές διακοπές μιας παρέας. Μεταξύ, λοιπόν, χαλάρωσης και μπάνιων στη θάλασσα εμφανίζονται με πηγαίο τρόπο οι αναζητήσεις των ηρώων σχετικά με τη φιλοσοφία.

Εξαιρετική επίσης η ιδέα των προτάσεων με γαλάζιο χρώμα οι οποίες παραπέμπουν στα αρχαία κείμενα, ως τεκμηρίωση των γραφομένων- όποιος έχει διάθεση τα αναζητά.

Ένα μεγάλο μπράβο στον Τόμεκ Γιοβάνη που με την απεριόριστη φαντασία του δημιούργησε μια ανάλαφρη ‘ταινία κινουμένων σχεδίων’ στο χαρτί, έτοιμη να γυριστεί στο σινεμά!

*****

Διαβάζοντας το εξαιρετικό εικονογραφημένο βιβλίο Πώς να φτιάξεις έναν πλανήτη, το μόνο που δεν σκέφτηκα ήταν ‘να ακόμα ένα βιβλίο για το περιβάλλον’! Στάθηκα στην αντιστροφή: στη δημιουργική πρόσκληση/πρόκληση να σχεδιάσει ο αναγνώστης τον πλανήτη στον οποίο επιθυμεί να κατοικήσει. Και πώς θα γίνει; Παίρνοντας υπόψη του χίλιους δυο παράγοντες από το πού θα τον τοποθετήσει (ποια θα είναι η διεύθυνσή του μέσα στο σύμπαν) μέχρι από τα υλικά που θα χρειαστεί για να τον κατασκευάσει και τι θα υπάρχει πάνω του. Ακολουθώντας, υπογείως, τη δημιουργία του κόσμου όπως περιγράφεται στην Αγία Γραφή, την ξεπερνάει, γιατί ακριβώς το παιδί του σήμερα πρέπει να συνθέσει όλα τα επιστημονικά στοιχεία και τη γνώση που του διαθέτει η εποχή μας!

INFO

Ηλίας Γεωργούλας& Φίλιππος Μανδηλαράς