Η Νίκη στη Μαρία:
Τι είναι αυτό το βιβλίο;
Γιατί δυσκολεύομαι τόσο να γράψω αυτό το κείμενο;
Γιατί νιώθω πως αυτό το βιβλίο δεν μοιάζει με κανένα άλλο. Γιατί κάθε φορά που το ανοίγω, βλέπω και κάτι καινούργιο. Γιατί το κοιτάζω μαγεμένη. Γιατί με συγκινεί τόσο πολύ που όντως δυσκολεύομαι να μιλήσω για αυτό. Φοβάμαι πως ό,τι πω, θα προδώσει κάτι από τη μαγεία του. Θα προσπαθήσω να βάλω σε σειρά λίγες λέξεις για να ανοίξω τη συζήτηση μεταξύ μας. (Μπορείτε να αγνοήσετε τις λέξεις που ακολουθούν και να κρατήσετε απλά την προτροπή μου να το διαβάσετε και να το ξαναδιαβάσετε και να το χαρίσετε στις φίλες και τους φίλους σας – όλων των ηλικιών.)
Ο Μανουέλ Μαρσόλ κατασκευάζει ένα βιβλίο για την απώλεια. Ανοίγοντας τις σελίδες καταλαβαίνουμε αυτή την κατασκευή. Τη μοιράζεται μαζί μας. Πρόκειται για ένα πανέμορφο κολάζ που δημιουργεί έναν κόσμο παράξενο, αλλιώτικο από τον δικό μας. Έναν κόσμο με ενδιαφέρουσα και περίτεχνη γεωγραφία, με πλάσματα περίεργα. Τον κόσμο στον οποίον προσγειώνεται ο Άστρο. Εκεί γίνεται φίλος με ένα πλάσμα. Αυτό το πλάσμα είναι ο αφηγητής της ιστορίας. Έχει ζήσει μόλις μερικές εκατοντάδες χρόνια και αυτό που ξέρει με βεβαιότητα είναι πως ο Άστρο είναι φίλος του, με την απλότητα και τη βεβαιότητα που η μέρα ακολουθεί τη νύχτα. Το κείμενο μοιάζει κι αυτό να είναι κομμάτι του κολάζ, συμπληρώνει τα χρώματα και τις υφές. Οι λέξεις χάνονται μέσα στις σπηλιές και στο βροχερό καταφύγιο. Είναι μια ιστορία χαμένη στον χωροχρόνο: θα μπορούσε να είναι πολύ πολύ μακριά στο απέραντο σύμπαν, αλλά ταυτόχρονα θα μπορούσε να είναι και ένας κόκκος σκόνης, ένα βότσαλο στην αγαπημένη μας παραλία. Τοποθετώντας την απώλεια του φίλου σε αυτόν τον παράξενο και μακρινό κόσμο, μετατρέποντας την σε ένα ποίημα γραμμένο στους αστερισμούς του νυχτερινού ουρανού, της επιτρέπει να υπάρξει απολύτως σαφής και βιωμένη, αλλά και μεταφορική. Δεν επιβάλλεται, απλά υπάρχει. Έγινε εκεί. Και σε αυτό το εκεί – αν κοιτάξεις καλά – εντοπίζεις κρυμμένο ένα λουλούδι του δικού μας κόσμου και ένα τελετουργικό οικείο.
Η ιστορία αυτή είναι γεμάτη ερωτήσεις. Όπως γεμάτη ερωτήσεις είναι και η ίδια η απώλεια, που αποκτά ίσως ένα κάποιο νόημα μέσα από τα ερωτήματα που αιωρούνται για πάντα. Το πλάσμα παρατηρεί τον φίλο του και τους άλλους. Παρατηρεί τα μικρά σημάδια. Αφήνει χώρο στη σιωπή. Η αφήγηση κατευθύνεται από αυτόν που χάθηκε. Η απουσία δίνει έτσι τον ρυθμό και είναι παρούσα μέσα στην αφήγηση, στο πριν και το μετά – μέσα στο κολάζ. Ο Άστρο (ίσως το άστρο), δεν είναι μόνο μια ιστορία για την απώλεια, είναι μια ιστορία για τη φιλία. Και για αυτό είναι τόσο υπέροχη.
Η Μαρία στη Νίκη:
Ας παίξω τίμια. Διάβασα τις δυο πρώτες ερωτηματικές φράσεις σου: «Τι είναι αυτό το βιβλίο;
Γιατί δυσκολεύομαι τόσο να γράψω αυτό το κείμενο;» και μόνο τότε, ενώ είχα διαβάσει και ξαναδιαβάσει και ξαναδιαβάσει το βιβλίο, αφήνοντας αρκετό χρόνο να μεσολαβήσει ανάμεσα στις αναγνώσεις, μόνο όμως διαβάζοντας αυτές τις δυο ερωτηματικές φράσεις που τις ένιωσα να απευθύνονται κατευθείαν σε μένα, άκουσα μέσα μου μια φωνή να απαντά: γιατί αυτό το βιβλίο μιλά για τον θάνατο. Γι΄αυτό δυσκολεύεσαι. Και τρόμαξα εγώ η ίδια ακούγοντάς την.
Τώρα, συνεχίζω να διαβάζω το κείμενό σου παρακάτω, και θα επανέλθω. Λες «μια ιστορία για την απώλεια». Εγώ βλέπω πολλά ακόμα. Βλέπω το παράξενο τοπίο με τα πλάσματα που είναι λίγο φυτά και λίγο ζώα, και περισσότερο κυματίζουν παρά κινούνται. Ο Άστρο φορά κάτι που παραπέμπει και σε σκάφανδρο και σε στολή αστροναύτη. Όμως, κάτω από αυτούς τους προφανείς ρόλους, του αστροναύτη που επισκέπτεται έναν άγνωστο πλανήτη και έρχεται σε επαφή με τα εξωτικά του πλάσματα ή του εξερευνητή ενός άγνωστου βυθού, βλέπω το παιδί που γεννιέται μέσα στον κόσμο της μητέρας, αρχικά μέσα στον πλανήτη του μητρικού σώματος, κι ύστερα μέσα στον κόσμο των μεγάλων. Και όλοι ξέρουμε ότι από τη στιγμή που έρχεται ένα παιδί στον κόσμο – κι αλήθεια μοιάζει σαν εξωγήινος, σαν να έπεσε από τα αστέρια το κάθε καινούριο παιδί, ιδίως όμως το πρωτότοκο – από εκείνην ακριβώς τη στιγμή αρχίζει ταυτόχρονα μια ιστορία μεγάλης αγάπης αλλά και μια αντίστροφη μέτρηση, μέχρι την ώρα του οριστικού αποχωρισμού. Αλλά και κάθε ιστορία αγάπης δεν έχει κατά βάσιν αυτή την εξέλιξη; Απλώς, το βιβλίο αυτό εστιάζει στην επίγνωση του τέλους που από την αρχή βρίσκεται σε πρώτο πλάνο, κάνοντας την καθαυτό πλοκή να χλωμιάζει.
Το ίδιο πάνω-κάτω ισχύει και για τον εξερευνητή, ιδίως ενός παλιού, αρχαίου πολιτισμού. Από την ώρα που τον «ανακαλύπτει» και μυείται σε αυτόν, ο χρόνος αρχίζει να μετρά αντίστροφα, προς το τέλος του πολιτισμού αυτού. Το ίδιο, τηρουμένων των αναλογιών, ισχύει πάνω-κάτω και για κάθε ταξίδι. Ένας ξένος φτάνει σε έναν καινούριο κόσμο και σχετίζεται μαζί του, όμως κάποια στιγμή το πράγμα θα κάνει τον κύκλο του και οι δρόμοι θα χωρίσουν και πάλι. Σίγουρα δεν είναι ένα βιβλίο για πολύ μικρά παιδιά, κι ας είναι ελάχιστο το κείμενο, μην μας ξεγελά αυτό. Το κείμενο δεν είναι απλό, είναι ελλειπτικό. Θεωρώ ότι δεν είναι κατάλληλο για παιδιά μικρότερα των 8 ετών, και από κει και ύστερα δεν υπάρχει όριο. Είναι εξίσου ωραίο για μικρούς και για μεγάλους. Αλλά πρέπει να είναι κανείς σε θέση να το διαβάσει μόνος/η και να σκεφθεί πάνω σε αυτό.
Μανουέλ Μαρσόλ, άστρο, Μετάφραση: Χριστίνα Φιλήμονος, Σειρά Carnivorniños, εκδόσεις Carnivora, 2025
